افزایش چربی خون
شهریور ۱۲, ۱۳۹۹
چاقی
شهریور ۱۲, ۱۳۹۹

پرکاری تیروئید

بیماریهای‌ تیروئید

به‌ زبان‌ ساده‌

 

 

هر سؤالی‌ که‌ راجع‌ به‌ علل‌، علائم‌ و نشانه‌ها، تشخیص‌ و درمان‌

بیماریهای تیروئید

در ذهن‌ شما وجود دارد پاسخش‌ را در این‌ کتاب‌ خواهید یافت‌

 

 

تألیف‌:

دکتر احمد محمودآبادی‌

دارای‌ بورد تخصصی‌

بیماریهای‌ داخلی‌

(متخصص داخلی نمونه در سال ۱۳۸۵)

 

 

 

دفتر تهران‌: تلفاکس‌ ۷۷۶۵۰۱۵۹ – همراه‌ ۰۹۱۲۲۵۴۵۶۰۰

Web: Kerdegari.com    Email: Info@Kerdegari.com

 

بیماریهای تیروئید

به‌ زبان‌ ساده‌

دکتر احمد محمودآبادی‌

دارای‌ بورد تخصصی‌ بیماریهای‌ داخلی‌

چاپ‌ اول‌: ۱۳۸۵

تیراژ: ۵۰۰۰ نسخه‌

صفحه‌آرایی‌: راحله‌ محمودآبادی‌

مدیر تولید: غلامرضا کردگاری‌

لیتوگرافی: فرایند گویا

چاپ‌: رفاه ¨ صحافی: معین

شابک‌ ۱۰ رقمی : ۷-۰۴-۲۷۳۶-۹۶۴

شابک‌ ۱۳ رقمی : ۱-۰۴-۲۷۳۶-۹۶۴-۹۷۸

تقدیم به

همسر مهربانم رزیتا

و

دخترک دلبندم الناز

که وجودشان همچون باغی پر از گل

مایه آرامش جان و زندگی من است.

آن‌ها که اجازه دادند تا وقت خوش همکلامیشان

را صرف نوشتن مجموعه این کتاب‌ها کنم.

 

 

 

 

 

 

فهرست‌

…………………… مقدمه‌…………………………………………………………………………… ۹

فصل‌ ۱ :  گواتر

سؤال‌ ۱ ـ ۱ : گواتر چیست‌؟……………………………………………………………… ۱۱

سؤال‌ ۱ ـ ۲ : چند نوع‌ گواتر داریم‌؟………………………………………………….. ۱۲

سؤال‌ ۱ ـ ۳ : منظور از گواتر ساده‌ چیست‌؟……………………………………….. ۱۲

سؤال‌ ۱ ـ ۴ : به چه گواتری کم‌کار می‌گوییم؟…………………………………… ۱۴

سؤال‌ ۱ ـ ۵ : گواتر پرکار، به چه نوع گواتری گفته می‌شود؟………………. ۱۴

سؤال‌ ۱ ـ ۶ : منظور از گواتر منتشر چیست‌؟……………………………………… ۱۴

سؤال‌ ۱ ـ ۷ : گواتر ندولر (غده‌ای‌) چیست‌؟………………………………………. ۱۵

سؤال‌ ۱ ـ ۸ : پزشکان‌ برای‌ بیماری‌ که‌ گواتر دارد چه‌ کاری‌ انجام‌ می‌دهند؟ ۱۵

سؤال‌ ۱ ـ ۹ : برای‌ گواتر ساده‌ منتشر چه‌ باید کرد؟……………………………. ۱۶

سؤال‌ ۱ ـ ۱۰ : چقدر طول‌ می‌کشد تا یک‌ گواتر ساده‌ به‌ درمان‌ پاسخ‌ ‌دهد؟  ۱۷

سؤال‌ ۱ ـ ۱۱ : برای‌ گواتر ساده‌ که‌ دارای‌ یک‌ ندول (غده) است‌ چه‌ باید کرد؟        ۱۷

سؤال‌ ۱ ـ ۱۲ : برای‌ گواتر چند غده‌ای‌ (مولتی‌ ندولر) باید چه‌ اقدامی‌ انجام‌ داد؟       ۱۸

فصل‌ ۲ : کم‌کاری‌ تیروئید

سؤال‌ ۲ ـ ۱ : علل‌ کم‌کاری‌ تیروئید را نام‌ ببرید؟………………………………… ۲۱

سؤال‌ ۲ ـ ۲ : کم‌کاری‌ مادرزادی‌ تیروئید به‌ چه‌ علت‌ بوجود می‌آید؟….. ۲۲

سؤال‌ ۲ ـ ۳ : کم‌کاری‌ مادرزادی‌ تیروئید چگونه‌ تشخیص‌ داده‌ می‌شود؟….   ۲۳

سؤال‌ ۲ ـ ۴ : کمبود ید چگونه‌ باعث‌ کم‌کاری‌ تیروئید می‌شود؟…………. ۲۳

سؤال‌ ۲ ـ ۵ : منظور از کم‌کاری‌ تیروئید به‌ علت‌ خودایمنی‌ چیست‌؟…… ۲۴

سؤال‌ ۲ ـ ۶ : کم‌کاری‌ تیروئید ناشی‌ از ید رادیواکتیو چگونه‌ بوجود می‌آید؟ ۲۵

سؤال‌ ۲ ـ ۷ : بیماری‌های‌ هیپوفیز یا هیپوتالاموس‌ چگونه‌ باعث‌ کم‌کاری‌ تیروئید می‌شوند؟       ۲۵

سؤال‌ ۲ ـ ۸ : کم‌کاری‌ گذرا و موقتی‌ تیروئید چیست‌؟……………………….. ۲۸

سؤال‌ ۲ ـ ۹ : کم‌کاری‌ تیروئید چه‌ علامت‌ها و نشانه‌هایی‌ دارد؟………….. ۲۸

سؤال‌ ۲ ـ ۱۰ : چگونه‌ تشخیص‌ کم‌کاری‌ تیروئید قطعی‌ می‌شود؟………… ۳۰

سؤال‌ ۲ ـ ۱۱ : کم‌کاری‌ تیروئید را چگونه‌ درمان‌ می‌کنیم‌؟…………………. ۳۰

سؤال‌ ۲ ـ ۱۲ : بهترین‌ دارو برای‌ درمان‌ کم‌کاری‌ تیروئید چیست‌؟………. ۳۱

سؤال‌ ۲ ـ ۱۳ : چه‌ مدت‌ پس‌ از شروع‌ مصرف‌ دارو، بیمار مبتلا به کم‌کاری تیروئید احساس‌ بهبودی‌ پیدا می‌کند؟  ۳۳

سؤال‌ ۲ ـ ۱۴ : درمان‌ کم‌کاری‌ تیروئید تا کی‌ ادامه‌ می‌یابد؟……………….. ۳۳

فصل‌ ۳ : پرکاری‌ تیروئید

سؤال‌ ۳ ـ ۱ : فرق‌ بین‌ تیروتوکسیکونر و پرکاری‌ تیروئید چیست‌؟………. ۳۵

سؤال‌ ۳ ـ ۲ : علل‌ تیروتوکسیکوز کدامند؟…………………………………………. ۳۶

سؤال‌ ۳ ـ ۳ : بیماری‌ گریوز (بیماری‌ پرکاری‌ تیروئید به‌ علت‌ گواتر منتشر خودایمنی‌) چیست‌؟ ۳۶

سؤال‌ ۳ ـ ۴ : علائم‌ پرکاری‌ تیروئید (بیماری‌ گریوز) چیست‌؟…………….. ۳۶

سؤال‌ ۳ ـ ۵ : بیماری‌ پرکاری‌ تیروئید(نوع‌ گریوز) چگونه‌ تشخیص‌ داده‌ می‌شود؟      ۳۷

سؤال‌ ۳ ـ ۶ : بیمار مبتلا به‌ پرکاری‌ تیروئید(نوع‌ گریوز) را چگونه‌ درمان‌ می‌کنیم؟     ۴۰

سؤال‌ ۳ ـ ۷ : بیمار مبتلا به‌ گریوز (پرکاری‌ منتشر تیروئید) را با استفاده از دارو چگونه درمان می‌کنیم؟   ۴۱

سؤال‌ ۳ ـ ۸ : منظور از رفتن‌ پرکاری‌ تیروئید (گریوز) به‌ رمیسیون‌ چیست‌؟   ۴۲

سؤال‌ ۳ ـ ۹ : اگر بیماری‌ گریوز عود کرد چه‌ اقدامی باید انجام داد؟….. ۴۳

سؤال‌ ۳ ـ ۱۰ : نظرتان‌ راجع‌ به‌ درمان‌ با ید رادیواکتیو برای‌ پرکاری‌ تیروئید (نوع‌ گریوز) چیست‌؟         ۴۳

سؤال‌ ۳ ـ ۱۱ : جراحی‌ و برداشتن‌ تیروئید در درمان‌ پرکاری‌ تیروئید (نوع‌ گریوز) چه‌ جایگاهی‌ دارد؟     ۴۴

سؤال‌ ۳ ـ ۱۲ : از کجا می‌فهمیم‌ که‌ علت‌ پرکاری‌ تیروئید، یک‌ تومور ترشح‌کننده‌ TSH در هیپوفیز است‌؟ ۴۴

سؤال‌ ۳ ـ۱۳ : درمان‌ پرکاری‌ تیروئید وقتی‌ علت‌ آن‌ یک‌ تومور ترشح‌کننده ‌  TSHدر هیپوفیز باشد چیست‌؟           ۴۵

سؤال‌ ۳ ـ ۱۴ : درمان‌ پرکاری‌ تیروئید ناشی‌ از تیروئیدیت‌ (تورم‌ تیروئید) چیست‌؟     ۴۶

فصل‌ ۴ : سرطان‌های‌ تیروئید

سؤال‌ ۴ ـ ۱ : سرطان‌ تیروئید چگونه‌ تشخیص‌ داده‌ می‌شود؟………………. ۴۹

سؤال‌ ۴ ـ ۲ : تومورهای‌ تیروئید چند نوع‌ هستند؟………………………………. ۵۱

سؤال‌ ۴ ـ ۳ : سرطان‌های‌ تیروئید چند نوع‌ هستند و هر کدام‌ چه‌ خصوصیاتی‌ دارند؟  ۵۱

سؤال‌ ۴ ـ ۴ : چرا کنترل‌ و درمان‌ سرطان‌های‌ تیروئید ساده‌ است‌؟………. ۵۳

سؤال‌ ۴ ـ ۵ : سرطان‌ تیروئید را چگونه‌ درمان‌ می‌کنیم‌؟………………………. ۵۳

سؤال‌ ۴ ـ ۶ : درمان‌ سرطان‌ تیروئید، وقتی‌ از گروه‌ سلول‌های‌ فولیکولر خوب‌ تمایز یافته‌ باشد چیست‌؟   ۵۴

سؤال‌ ۴ ـ ۷ : درمان‌ سرطان‌ گروه‌ فولیکولر را چگونه‌ پیگیری‌ می‌کنند؟.. ۵۴

سؤال‌ ۴ ـ ۸ : سرطان‌ آناپلاستیک‌ تیروئید چه‌ خصوصیاتی‌ دارد؟…………. ۵۵

سؤال‌ ۴ ـ ۹ : سرطان‌ مدولری‌ تیروئید چه‌ خصوصیاتی‌ دارد و درمان‌ آن‌ چیست‌؟       ۵۶

 

 

 

 

 

مقدمه‌

 

تیروئید غده‌ای‌ است‌ از زیرمجموعه‌ غدد داخلی‌ که‌ با وزن‌ حدود ۱۲ تا ۲۰ گرم‌ به‌ شکل‌ تقریبی‌ یک‌ پروانه‌ در جلوی‌ گردن‌ قرار دارد. (شکل روی جلد)

این‌ غده‌ با ساختن‌ و ترشح‌ موادی‌ با نام‌ هورمون‌های‌ تیروئیدی‌ که‌ جزء اصلی‌ آن‌، تیروکسین‌ یا می‌باشد، نقش‌ مهمی‌ در حیات‌ انسان‌ حتی‌ از دوران‌ زندگی‌ جنینی‌ ایفا می‌کند، از همان‌ روزهای‌ اول‌ به‌ دنیا آمدن‌ نیازمند هورمون‌های‌ تیروئیدی‌ هستیم‌. کمبود این‌ هورمون‌ها، در هفته‌های‌ اول‌ زندگی‌ با خواب‌آلودگی‌، پف‌آلودگی‌، زردی‌ طول‌ کشیده‌ دوران‌ نوزادی‌ و… خود را نشان‌ می‌دهد.

علاوه‌ بر کم‌کاری‌ تیروئید، این‌ غده‌ به‌ بیماری‌های‌ متعدد دیگری‌ هم‌ مبتلا می‌شود که‌ در این‌ کتاب‌، سعی‌ در توضیح‌ آن‌ها به‌ زبان‌ ساده‌ دارم‌. کتاب‌ در ۴ فصل‌ تهیه‌ شده‌ است‌ و هر فصل‌ به‌طور جداگانه‌ به‌ دسته‌ای‌ از بیماری‌های‌ تیروئید اختصاص‌ دارد.

برای‌ آماده‌سازی‌ و چاپ‌ این‌ کتاب‌ نیازمند همکاری‌ فراوان‌ جناب‌ آقای‌ مهندس‌ غلامرضا کردگاری‌ مدیرعامل‌ محترم ‌انتشارات‌ کردگاری‌ و همسر مهربانشان‌ سرکار خانم‌ راحله‌ محمودآبادی‌، برادرزاده‌ عزیزم‌ بودم‌ که‌ از آن‌ دریغ‌ نکردند، سپاسگزارشان‌ هستم‌.

در پایان‌ از خوانندگان‌ محترم‌ این‌ کتاب‌ خواهشمندم‌ نظریات‌ و سؤالات‌ خود را با آدرس‌ اینجانب‌ در میان‌ بگذارند تا بتوانم‌ در چاپ‌های‌ بعدی‌ از آن‌ها استفاده‌ کنم‌. آرزوی‌ من‌ بهبود سطح‌ اطلاعات‌ عمومی‌ بیماران‌ و شناخت‌ بهتر آن‌ها از بیماریشان‌ است‌ تا بتوانند با سلاح بزرگ دانایی، به نبرد با بیماری خود رفته و زندگی سالمتری داشته باشند.

دکتر احمد محمودآبادی‌

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آدرس‌ مطب‌ : مشهد ـ خیابان‌ احمدآباد ـ بین‌ عارف‌ و پرستار ـ طبقه‌ فوقانی‌ داروخانه‌ شبانه‌روزی‌ احمدآباد ـ طبقه‌ سوم‌ ـ دکتر محمودآبادی ـ تلفن‌ ۸۴۰۵۰۵۵

 

 

 

 

 

فصل‌ اول‌

گواتر

سؤال‌ ۱ ـ ۱ : گواتر چیست‌؟

من‌ گواتر دارم‌، تو گواتر داری‌، او گواتر دارد! بعضی‌ از این‌ جملات‌ را به‌ دیگران‌ گفته‌اید یا از دیگران‌ شنیده‌اید. گواتر به‌ معنی ‌بزرگی‌ تیروئید است‌، یعنی‌ حالتی‌ که‌ احساس‌ می‌کنیم‌ غده‌ تیروئید یک‌ فرد به‌ صورت‌ برجسته‌ای‌ در جلوی‌ گردن‌ او قرار دارد (فقط همین‌).

در اینجا لازم‌ است‌ برای‌ آگاهی‌ بیشتر خوانندگان‌ محترم‌ یک‌ نکته‌ را توضیح‌ دهم‌. بسیاری‌ از بیماران‌ با بیان‌ این‌ جمله‌ که‌ «من‌ گواتر دارم‌» به‌ مطب‌ مراجعه‌ می‌کنند و با یک‌ نگاه‌ و معاینه‌ مختصر مشخص‌ می‌شود که‌ آنچه‌ آن‌ها گواتر یا بزرگی‌ تیروئید می‌نامند، «سیب‌ آدم‌» یا غضروف‌ تیروئید‌ است‌ که‌ در بعضی‌ از افراد نسبت‌ به‌ دیگران‌ برجسته‌تر می‌باشد نه‌ غده‌ تیروئیدی‌ که‌ بزرگ ‌شده‌ باشد.

سؤال‌ ۱ ـ ۲ : چند نوع‌ گواتر داریم‌؟

گواتر را از نظر کارکرد و همچنین‌ نوع‌ بزرگی‌ تقسیم‌بندی‌ می‌کنند، جدول‌ ۱ـ۱ ، تقسیم‌بندی‌ انواع‌ گواتر است‌.

 

۱- تقسیم‌بندی‌ از نظر کارکرد« ۱ ـ گواتر ساده‌« درجه ۱
درجه ۲
درجه ۳
درجه ۴
۲ ـ گواتر کم‌کار
۳ ـ گواتر پرکار
۲ ـ تقسیم‌بندی‌ از نظر شکل« ۱ ـ گواتر منتشر
۲ ـ گواتر غده‌ای‌« ‌۱ ـ گواتر یک‌ غده‌ای‌
۲ ـ گواتر چند غده‌ای‌

جدول‌ ۱ـ۱ : انواع‌ گواتر

سؤال‌ ۱ ـ ۳ : گواتر ساده‌ چیست‌؟

منظور از گواتر ساده‌ حالتی‌ است‌ که‌ تیروئید بزرگ‌ شده‌ است‌ اما هم‌ از نظر بالینی‌ و هم‌ از نظر آزمایشگاهی‌ کارکرد تیروئید نرمال‌ است‌ و بیمار هیچ‌ علامتی‌ به‌ نفع‌ کم‌کاری‌ یا پرکاری‌ تیروئید ندارد. برای برخورد درمانی بهتر با گواتر از نظر بزرگی آن را به چهار درجه تقسیم می‌کنند.

درجه‌ ۱ : هنگامی‌ است‌ که‌ بزرگی‌ تیروئید در حالت‌ معمولی‌ مشاهده‌ نمی‌شود و تنها با برگرداندن‌ عقب‌ به‌ سر متوجه‌ آن‌ می‌شویم‌.

درجه‌ ۲ : حالتی‌ است‌ که‌ بدون‌ انجام‌ مانور ذکر شده‌ بزرگی‌ تیروئید از نزدیک‌ مشاهده‌ شود. (شکل ۱ـ۱)

شکل ۱ـ۱ : گواتر درجه ۲

درجه‌ ۳ : حالتی‌ است‌ که‌ تیروئید بزرگ‌ بوده‌ و از فاصله‌ چند متری‌ مشاهده‌ می‌شود.‌ (شکل ۱ـ۲)

شکل ۱ـ۲ : گواتر درجه ۳

درجه‌ ۴ : حالتی‌ است‌ که‌ اکنون‌ بسیار کم‌ مشاهده‌ می‌شود و به‌‌ندرت‌ در کتاب‌های‌ پزشکی‌ تصویری‌ از آن‌ها وجود دارد، در این ‌حالت‌ غده‌ تیروئید به‌ شکل کاملاً برجسته‌ در جلوی‌ گردن‌ قرار گرفته‌ است‌. (شکل ۱ـ‌۳)

شکل ۱ـ۳ : گواتر درجه ۴

سؤال‌ ۱ ـ ۴ : گواتر کم‌کار چیست‌؟

در این‌ حالت‌ هر چند فرد از بزرگی‌ تیروئید رنج‌ می‌برد، امّا در آزمایشات‌ انجام‌ شده‌، همچنین‌ از نظر بالینی‌، یافته‌ها و علائم‌ متعدد به‌ نفع‌ کم‌کاری‌ تیروئید دارد. (فصل‌ ۲)

سؤال‌ ۱ ـ ۵ : گواتر پرکار چیست‌؟

در این‌ حالت‌ تیروئید بیمار بزرگ‌ است‌، به علاوه علائم بالینی (تعریق، طپش قلب و…) همچنین علائم آزمایشگاهی (افزایش، کاهش TSH و…) به نفع پرکاری تیروئید وجود دارد. (فصل ۳)

سؤال‌ ۱ ـ ۶ : گواتر منتشر چیست‌؟

همانطور که‌ در مقدمه‌ ذکر شد، تیروئید تقریباً به‌ شکل‌ یک‌ پروانه‌ یعنی‌ دو بال‌ و تنه‌ در وسط، جلوی‌ گردن‌ قرار می‌گیرد.

اگر تیروئید بزرگ‌ شود و بزرگی‌ به‌ صورتی‌ باشد که‌ به‌طور همزمان‌ بال‌ها و تنه‌ تیروئید را در بر بگیرد، به‌ آن‌ گواتر منتشر می‌گویند.

سؤال‌ ۱ ـ ۷ : گواتر ندولر یا غده‌ای‌ چیست‌؟

هرگاه‌ بزرگی‌ تیروئید موضعی‌ و یا در قسمتی‌ از آن‌ باشد گواتر ندولر یا گواتر غده‌ای‌ ‌گفته می‌شود. اگر پس‌ از معاینه‌، سونوگرافی‌ یا انجام‌ اسکن‌ تیروئید متوجه‌ شویم‌ یک‌ ندول‌ وجود دارد آن‌ را گواتر با ندول‌ منفرد می‌نامیم‌، اما اگر چند ندول‌ مشخص‌ شود به‌ آن‌ گواتر مولتی‌ ندولر یا گواتر چند غده‌ای‌ گفته‌ می‌شود.

سؤال‌ ۱ ـ ۸ : پزشکان‌ برای‌ بیماری‌ که‌ گواتر دارد چه‌ کاری‌ انجام‌ می‌دهند؟

اولین‌ اقدام‌ این‌ است‌ که‌ مشخص‌ کنیم‌، گواتر بیمار ما، در تقسیم‌بندی‌ انواع‌ گواتر کجا قرار دارد یعنی‌ مشخص‌ کنیم‌ ساده‌ است‌ یا مثلاً کم‌کار، منتشر است‌ یا مثلاً با ندول‌ منفرد.

وقتی‌ بر اساس‌ معاینه‌ بالینی‌، درخواست‌ آزمایشات‌ تیروئیدی‌ و یا برحسب‌ ضرورت‌ انجام‌ سونوگرافی‌ و اسکن‌ تیروئیدی گروه‌ و کار تیروئید را مشخص‌ کردیم‌، نسبت‌ به‌ انجام‌ اقدامات‌ درمانی‌ تصمیم‌ می‌گیریم‌. حالا اگر خود یا اطرافیانتان‌ گواتر دارید از پزشکتان‌ بخواهید مشخص‌ کند گواتر شما از چه‌ نوعی‌ است‌؟ اگر تقسیم‌بندی‌ ذکر شده‌ در جدول‌ ۱ـ۱ را در هم‌ ادغام‌ کنیم‌، انواع‌ مختلف گواتر بدست‌ می‌آید که‌ برای‌ تصمیم‌گیری‌ در مورد درمان‌ ضروری‌ است‌ مثلاً :

۱ ـ گواتر ساده‌ منتشر درجه‌ ۱

۲ ـ گواتر ساده‌ منتشر درجه‌ ۲

۳ ـ گواتر ساده‌ منتشر درجه‌ ۳

۴ ـ گواتر ساده‌ منتشر درجه‌ ۴

۵ ـ گواتر ساده‌ یک‌ ندولی‌

۶ ـ گواتر ساده‌ چند ندولی‌

۷ ـ گواتر کم‌کار منتشر

۸ ـ گواتر کم‌کار ندولی‌

۹ ـ گواتر پرکار منتشر یا گواتر سمی‌ منتشر (بیماری‌ گریوز)

۱۰ ـ گواتر پرکار چند ندولی‌ یا گواتر چند ندولی‌ سمی‌

سؤال‌ ۱ ـ ۹ : برای‌ گواتر ساده‌ منتشر چه‌ باید کرد؟

همانطور که‌ در تقسیم‌بندی‌ مشاهده‌ کردید، گواتر منتشر ساده بر اساس‌ میزان‌ بزرگی‌ چند درجه‌ دارد و برخورد درمانی‌ ما، به‌ نوع‌ درجه‌ بستگی‌ دارد. ذکر این نکته ضروری است که در حالات‌ خاصی‌ مانند‌ دوران‌ بلوغ‌ (که‌ بدن‌ ما نیاز بیشتری‌ به‌ هورمون‌های‌ تیروئیدی ‌دارد) غده‌ تیروئید کمی‌ از حد معمول‌ بزرگتر ‌شده و گاهی در جلوی گردن قابل‌ مشاهده‌ است‌. این‌ حالت‌ در حاملگی‌ هم‌ می‌تواند وجود داشته‌ باشد که‌ علت‌ آن‌ نیاز بیش‌ از حد معمول‌ بدن‌ فرد به‌ هورمون‌های‌ تیروئیدی‌ در هنگام‌ حاملگی‌ است‌.

برای‌ گواتر ساده‌ منتشر درجه‌ ۱ و ۲ می‌توان‌ تنها به‌ افزایش‌ استفاده‌ از ید اکتفا کرد، در گواتر درجه‌ ۳ (شکل ۱ـ۲) برای‌ کوچک‌ کردن‌ غده‌ تیروئید، به‌ هورمون‌‌های تیروئیدی نیازمندیم. برای‌ گواتر ساده‌ درجه‌ ۴ درمان‌ انتخابی‌ جراحی‌است‌، البته‌ گواتر درجه‌ ۴ معمولاً از نوع‌ مولتی‌ ندولر (چند غده‌ای‌) می‌باشد. (شکل ۱ـ۳)

درمان‌ گواترهای‌ کم‌کار و پرکار در فصل‌های‌ مربوطه‌ «کم‌کاری‌ تیروئید و پرکاری‌ تیروئید» بحث‌ خواهند شد.

سؤال‌ ۱ ـ ۱۰ : معمولاً چقدر طول‌ می‌کشد تا یک‌ گواتر ساده‌ منتشر به‌ درمان‌ با لوویتروکسین‌ پاسخ‌ داده‌ و کوچک‌ شود؟

حدود ۶ ماه‌ لازم‌ است‌ تا اظهارنظر کنیم‌ که‌ گواتر به‌ دارو پاسخ‌ داده‌ است‌ یا خیر؟

سؤال‌ ۱ ـ ۱۱ : برای‌ گواتر ساده‌ که‌ دارای‌ یک‌ ندول‌ (غده‌) است‌ چه‌ باید کرد؟

برای‌ فهم‌ بهتر اجازه‌ بدهید یک‌ مثال‌ بزنم‌. یک‌ خانم‌ ۴۵ ساله‌ به‌ علت‌ وجود یک‌ غده‌ در جلوی‌ گردن‌ و با گفتن‌ این‌ جمله‌ که‌ «گواتر دارم‌» به‌ پزشک‌ مراجعه‌ می‌کند. پزشک‌ پس‌ از معاینه‌ و صحبت‌ کردن‌ راجع‌ به‌ علائم‌ بیمار، چون‌ در معاینه‌ او، غده‌ای‌ را در بال‌ راست‌ تیروئید احساس‌ می‌کند، برای‌ آگاهی‌ بهتر از وضعیت‌ ساختمانی‌ تیروئید درخواست‌ سونوگرافی‌ می‌کند.

متخصص‌ سونوگرافی‌ گزارش‌ می‌کند که‌ تیروئید بزرگ‌ شده‌ (گواتر) اما بزرگی‌ آن‌ منتشر نیست‌ بلکه‌ به‌ علت‌ وجود یک‌ ندول‌ (غده‌) به‌ قطر ۲ در ۳ سانتی‌متر در لوب‌ (بال‌) راست‌ تیروئید می‌باشد.

معاینه‌ بیمار + صحبت‌ کردن‌ با او برای‌ پزشک‌ مشخص‌ می‌کند که‌ بیمارش‌ مبتلا به‌ گواتر ساده‌ از نوع‌ غده‌ای‌ (تک‌ غده‌ای‌) می‌باشد.

از آنجایی‌ که‌ هر غده‌ای‌ در تیروئید باید بررسی‌ شود، با استفاده‌ از یک‌ سوزن که‌ به‌ داخل‌ غده‌ فرو می‌کند، و از نظر پزشکی‌ آن‌ راFNA  (آسپیراسیون‌ با سوزن‌ نازک‌) می‌گویند، مقدار جزئی‌ از غده‌ را برای‌ متخصص‌ آسیب‌شناسی‌ می‌فرستد و او با گزارشی‌ که‌ ارائه می‌کند، راه‌ بعدی‌ را جلوی‌ پای‌ پزشک‌ و بیمار می‌گذارد، چند حالت‌ پیش‌ می‌آید که‌ دو حالت‌ آن‌ را ذکر می‌کنیم‌، حالت‌ اول‌ این‌ است‌که‌ متخصص‌ آسیب‌شناسی‌ بگوید بیمار سرطان‌ دارد (توضیحات‌ در فصل‌ ۴) حالت‌ دوم‌ این‌ است‌ که‌ بگوید غده‌ کاملاً خوش‌خیم‌ است‌.

اگر بگوید کاملاً خوش‌خیم‌ است‌. وظیفه‌ پزشک‌ تنها توضیح‌ دادن‌ برای‌ بیمار است‌ که‌: غده‌ شما شاید با دارو کوچک‌ نشود اگر بخواهید می‌توانید به‌ خاطر زیبایی‌ یا به‌ خاطر احساس‌ فشاری‌ که‌ بر گردن‌ شما می‌آورد، آن‌ را تحت‌ عمل‌ جراحی‌ قرار دهید. اگر نخواهید جراحی‌ کنید، باید تحت‌ نظر باشید و سالیانه‌ بررسی‌ مجدد انجام‌ شود. گواتر یک‌ ندولی‌ در فصل‌ ۴، توضیح‌ بیشتری‌ داده‌ شده‌ است‌.

سؤال‌ ۱ ـ ۱۲ : با گواتر مولتی‌ ندولر‌ (چند غده‌ای‌) چه‌ باید کرد؟

انواع‌ کم‌کار یا پرکار این‌ نوع‌ گواتر در فصول‌ مربوطه توضیح‌ داده‌ خواهند شد اما نوع‌ ساده‌ آن‌ که‌ پس‌ از سؤالات‌ و معاینات‌ بالینی ‌به‌ علاوه‌ انجام‌ آزمایش‌ هورمونی‌، ساده‌ بودن‌ آن‌ قطعی‌ شده‌ است‌ نیاز به‌ بررسی‌ از نوع FNA (آسپیراسیون‌ با سوزن‌ نازک‌) دارد.

لازم‌ است‌ که‌ یادآوری‌ کنم‌، میزان‌ سرطان‌ در گواتر چند غده‌ای‌ کمتر از گواتر با غده‌ منفرد است‌. غده‌هایی‌ که‌ نسبت‌ به‌ بقیه ‌بزرگتر هستند یا اخیراً بزرگ‌ شده‌اند باید به‌ روش‌ ذکر شده‌، بررسی‌ شده‌ و مطابق‌ با الگوریتم‌های‌ رایج‌ تحت‌ درمان‌ قرار گیرند.

یک‌بار دیگر توضیح‌ می‌دهیم‌ که‌ گواترهای‌ ندولی‌ (غده‌ای‌) چه‌ آن‌ها که‌ ندول‌ منفرد هستند و چه‌ آن‌ها که‌ مولتی‌ ندولر (چندغده‌ای‌) هستند، با استفاده‌ از دارو (لووتیروکسین‌) کوچک‌ نمی‌شوند و اگر گواتر مولتی‌ ندولر (چندغده‌ای‌) به ‌اندازه‌ای‌ بزرگ‌ بود که‌ بر راه‌های‌ هوایی‌ فشار می‌آورد یا از نظر زیبایی‌ برای‌ بیمار آزاردهنده‌ بود می‌توان‌ با استفاده‌ از ید رادیواکتیوآن‌ را کوچک‌ کرد (حتی‌ اگر سمی‌ و پرکار نباشد). علاوه‌ بر استفاده‌ از ید رادیواکتیو در درمان‌ گواتر چند غده‌ای‌ می‌توان‌ از جراحی‌که‌ اصطلاحاً به‌ آن‌ تیروئیدکتومی‌ ساب‌توتال‌ به‌‌ معنای‌ خارج‌ کردن‌ نزدیک‌ به‌ کامل‌ غده‌ تیروئید گفته می‌شود استفاده‌ کرد.

فصل‌ دوم‌

کم‌کاری‌ تیروئید

سؤال‌ ۲ ـ ۱ : علل‌ کم‌کاری‌ تیروئید را نام‌ ببرید؟

جدول‌ ۲ـ۱، نشان‌دهنده‌ علل‌ کم‌کاری‌ تیروئید است‌ که‌ در ادامه‌ فصل‌ بعضی‌ از علل‌ آن‌ ضمن‌ طرح‌ سؤالات‌ توضیح‌ داده‌ می‌شوند.

۱ ـ عیب‌ در

تیروئید است‌ «

۱ ـ مادرزادی‌
۲ ـ کمبود ید
۳ ـ خودایمنی‌
۴ ـ ناشی‌ از درمان

پرکاری‌  ‌ «

۱ ـ ید رادیواکتیو
۲ ـ جراحی‌
۵ ـ بعضی‌ از

داروها‌ «

۱ ـ لیتیوم‌
۲ ـ آمیودارون‌
۳ ـ آلفا ـ اینترفرون‌
 ۶ ـ رسوب‌ بعضی از

مواد در تیروئید «

۱ ـ آمیلوئیدوز

۲ ـ سارکوئیدوز

۳ ـ هموکروماتوز

۲ ـ عیب‌ در غده‌ هیپوفیز

یا هیپوتالاموس‌ است «

‌۱ ـ تومورها
۲ ـ جراحی‌ها…
۳ ـ بیماری‌ شیهان
۳ ـ کم‌کاری‌، موقتی‌

و گذرا است «

‌۱ ـ التهاب‌ دردناک‌ تیروئید
۲ ـ التهاب‌ تیروئید پس‌ از حاملگی‌

سؤال‌ ۲ ـ ۲ : کم‌کاری‌ مادرزادی‌ تیروئید به‌ چه‌ علت‌ بوجود می‌آید؟

برای‌ فعالیت‌ مناسب‌، غده‌ تیروئید باید در حین‌ تکامل‌ جنین‌ ساخته‌ شده‌ و اعمال‌ خود را انجام‌ دهد. تیروئید حدوداً در انتهای‌ ماه‌ سوم‌ حاملگی‌، ساختن‌ و ترشح‌ هورمون‌ لووتیروکسین و تری‌ یدوتیرونین را آغاز می‌کند. یکی‌ از علل‌ کم‌کاری‌ مادرزادی‌ تیروئید، آژنزی‌ (ساخته‌ نشدن‌) آن‌ است‌ که‌ به‌ علت‌ اختلالات‌ ژنتیک‌ بوجود می‌آید.

تیروئید لازم‌ است‌ ید را از جریان‌ خون‌ جذب‌ کرده‌، آن‌ را به‌ داخل‌ سلول‌های‌ خود و حفره‌هایی‌ که‌ حفره‌ فولیکولی‌ نامیده ‌می‌شود جذب‌ کند. پس از این کار ید را به مولکول‌هایی که‌ در ساختمان‌ هورمون‌ها دخالت‌ می‌کنند پیوند می‌دهد. هرگونه اختلال‌ ژنتیکی‌‌ در مسیر این‌ پدیده‌ می‌تواند منجر به‌ کم‌کاری‌ مادرزادی‌ تیروئید شود.

شکل ۲ـ۱، کودکی را نشان می‌دهد که مبتلا به کم‌کاری مادرزادی تیروئید بوده و تشخیص یا درمان به موقع نداشته است.

شکل ۲ـ۱ : کم‌کاری مادرزادی تیروئید

سؤال‌ ۲ ـ ۳ : کم‌کاری‌ مادرزادی‌ تیروئید چگونه‌ تشخیص‌ داده‌ می‌شود؟

به‌طور متوسط از هر ۴۰۰۰ کودکی‌ که‌ به‌ دنیا می‌آیند، یکی‌ مبتلا به‌ کم‌کاری‌ مادرزادی‌ تیروئید است‌. این‌ بیمار می‌تواند در ابتدا بدون‌ علامت‌ باشد اما علائم‌ اصلی‌ آن‌ در آغاز زندگی‌ عبارتند از: زردی‌ طول‌ کشیده‌، اختلالات‌ تغذیه‌ای‌، شل‌ بودن‌ عضلات‌، بزرگی‌ زبان‌، تأخیر در بلوغ‌ استخوانی‌ و فتق نافی‌.

از آنجایی‌ که‌ تنها ده‌ درصد کودکان‌ مبتلا، علامتدار هستند و از طرف‌ دیگر چون‌ تأخیر در تشخیص‌ و درمان‌ این‌ بیماری‌، اختلالات‌ جبران‌ناپذیری‌ مثل‌ اختلال‌ در میزان‌ هوش‌ ایجاد می‌کند، امروزه‌ توصیه‌ می‌شود برای‌ تمام‌ نوزادان‌ آزمایشات‌ اولیه تیروئیدی ‌درخواست‌ شود.

در صورت‌ تشخیص‌ کم‌کاری‌ مادرزادی‌ تیروئید، درمان‌ با داروی‌ لووتیروکسین‌ شروع‌ می‌شود.

سؤال‌ ۲ ـ ۴ : کمبود ید چگونه‌ باعث‌ کم‌کاری‌ تیروئید می‌شود و برای‌ درمان‌ آن‌، چه‌ باید کرد؟

ید، عنصری‌ است‌ که‌ نقش‌ اصلی‌ در ساختمان‌ هورمون‌های‌ تیروئیدی‌ را بازی‌ می‌کند. بنابراین‌ در صورت‌ کمبود شدید این ‌عنصر، بیمار مبتلا به‌ کم‌کاری‌ تیروئید می‌شود. امروزه،‌ ید به‌ نمک‌ و نان‌ مورد استفاده‌ مردم‌ اضافه‌ می‌شود بنابراین‌ کم‌کاری‌ تیروئید به‌ علت‌ کمبود ید به‌‌ندرت‌ در کشور وجود دارد.

سؤال‌ ۲ ـ ۵ : منظور از کم‌کاری‌ تیروئید به‌ علت‌ خودایمنی‌ چیست‌؟

در انسان‌، بیماری‌های‌ فراوانی‌ وجود دارد که‌ علت‌ آن‌ها‌ فعال‌ شدن‌ سیستم‌ ایمنی‌ بر علیه‌ قسمتی‌ از بدن‌ می‌باشد. با چند تا از این ‌بیماری‌ها آشنا هستید، واضح‌ترین‌ مثال‌ بیماری‌ آرتریت‌ روماتوئید سر‌ دسته‌ بیماری‌های‌ روماتیسمی‌ می‌باشد. در این‌ بیماری‌ قسمتی‌ از سیستم‌ ایمنی‌ بدن‌ بر علیه‌ قسمت‌هایی‌ از بافت‌ مفصلی وارد عمل‌ شده‌ و باعث‌ تورم‌، درد، و محدودیت‌ حرکتی در مفصل‌ می‌شود. بیماری‌ ام‌ ـ اس‌ یا همان‌ مولتیپل‌ اسکلروز، مثالی‌ دیگر برای‌ بیماری‌های‌ خود ایمنی‌ می‌باشد. در این‌ بیماری‌، سیستم‌ ایمنی‌ بر علیه‌ سیستم‌ عصبی‌ وارد عمل‌ شده‌ و قسمت‌هایی‌ از آن‌ را تخریب‌ می‌کند که‌ با توجه‌ به‌ قسمت‌ تخریب‌ شده‌، بیماری‌ ام‌ ـ اس‌ علائم‌ خاص‌ خود را پیدا می‌کند.

بیماری‌ کم‌کاری‌ تیروئید با مکانیسم‌ خودایمنی‌، تیروئیدیت هاشیموتو نامیده‌ می‌شود. تیروئیدیت به معنای التهاب و تورم تیروئید است این‌ بیماری‌، مانند بسیاری‌ از بیماری‌های‌ خودایمنی‌ در خانم‌های‌ میانسال‌ شایع‌تر است‌. معمولاً بیمار خانم‌ ۵۰ ـ ۴۰ ساله‌ای‌ است‌ که‌ به‌ علت‌ علائم‌ کم‌کاری‌ تیروئید به‌ پزشک‌ مراجعه‌ می‌کند، پس‌ از اثبات‌ کم‌کاری‌ تیروئید برای‌ پی‌ بردن‌ به‌ علت‌ آن‌ می‌توان‌ ردپای‌ بیماری‌ خودایمنی‌ را درخون‌ پیدا کرد. این‌ ردپا، آنتی‌بادی‌ بر علیه‌ TPO نام‌ دارد.

تیروئیدیت‌ هاشیموتو (تورم‌ تیروئید با نام هاشیموتو) از شایعترین‌ علل‌ کم‌کاری‌ تیروئید در بزرگسالان‌ می‌باشد.

سؤال‌ ۲ ـ ۶ : کم‌کاری‌ ناشی‌ از ید رادیواکتیو چگونه‌ است‌؟

وقتی‌ که‌ بیمار مبتلا به‌ پرکاری‌ تیروئید را برای‌ دریافت‌ ید رادیواکتیو می‌فرستیم‌، به‌ او گوشزد می‌کنیم‌ که‌ دریافت‌ ید سه‌ حالت ‌را بوجود می‌آورد. اول‌ اینکه‌ بیماری‌ شما به‌ ید پاسخ‌ نداده و نیازمند دوره‌ مجدد درمان با ید رادیواکتیو یا ادامه‌ درمان‌ داروئی‌ باشید. دوم‌ اینکه‌ بیماری‌ شما به‌ ید رادیواکتیو پاسخ‌ داده‌ و درمان‌ می‌شوید. سوم‌ اینکه‌ تیروئید شما به‌ ید رادیواکتیو، بیش‌ از حد پاسخ‌ داده‌ و دچار کم‌کاری‌ تیروئید برای‌ همه‌ عمر شوید. البته‌ یک‌ نوع‌ کم‌کاری‌ گذرا برای‌ ۳ تا ۴ ماه‌ اول‌ داریم‌ که‌ به‌ حالت‌ طبیعی ‌برمی‌گردد و باید آن‌ را در نظر داشته‌ باشیم‌. تیروئید کتومی‌ یا خارج‌ کردن‌ بافت‌ تیروئید در جریان‌ بعضی‌ از بیماری‌های‌ آن‌ مثل ‌سرطان‌ تیروئید باعث‌ کم‌کاری‌ آن می‌شود، بنابراین‌ پزشکان‌ ترجیح‌ می‌دهند به‌ محض‌ جراحی‌ بیمار، برای او قرص‌ لووتیروکسین‌ را شروع کنند تا دچار عوارض‌ ناشی‌ از کم‌کاری‌ تیروئید نشود.

سؤال‌ ۲ ـ ۷ : بیماری‌های‌ هیپوفیز یا هیپوتالاموس‌ چگونه‌ باعث‌ کم‌کاری‌ تیروئید می‌شوند؟ برای‌ آن‌ مثالی‌ بزنید؟

در هیپوتالاموس‌ هورمونی‌ وجود دارد که‌ TRH نامیده‌ می‌شود و با تأثیر بر روی‌ غده‌ هیپوفیز هورمون‌ دیگری‌ بنام (TSH هورمون‌ محرک‌ تیروئید) را از آن‌ آزاد می‌کند. TSH به‌ غده‌ تیروئید رفته‌ و به‌ سلول‌های‌ تولیدکننده‌ تیروکسین‌ وتری‌یدوتیرونین  دستور ساختن‌ و آزاد کردن‌ آن‌ها را می‌دهد. شکل ۲ـ۲ به‌طور شماتیک تأثیر TSH بر غده تیروئید را نشان می‌دهد. بنابراین‌ اگر هیپوتالاموس‌ یا هیپوفیز خراب‌ شده‌ باشند، TRH یاTSH  وجود ندارند که‌ دستور تولید هورمون‌های‌ تیروئیدی‌ را بدهند و از این‌رو است‌ که‌ فرد دچار کم‌کاری‌ تیروئید از نوع‌ ثانویه ‌می‌شود. نوع‌ اولیه‌ وقتی‌ است‌ که‌ عیب‌ در خود غده‌ تیروئید باشد مثل‌ بیماری‌ مادرزادی‌ تیروئید.

شکل ۲ـ۲ : نمای شماتیک تأثیر TSH بر غده تیروئید

در اینجا لازم‌ است‌ که‌ چرخه‌ هیپوتالاموس‌، هیپوفیز و تیروئید را کامل‌ کنم‌، وقتی‌ که‌  و  تولید شد، وارد خون‌ شده‌ و به ‌قسمت‌های‌ مختلف‌ می‌روند از جمله‌ هیپوتالاموس‌. در این‌ موقع‌ هیپوتالاموس‌ می‌فهمد که‌ هورمون‌ کافی‌ وجود دارد بنابراین‌TRH  نمی‌سازد و به‌ دنبال‌ آن‌ TSH ساخته‌ نمی‌شود که‌ نتیجه‌ آن‌ ساخته‌ نشدن‌  و  است‌.

واضح‌ترین‌ مثال‌ برای‌ این‌ نوع‌ از کم‌کاری‌ تیروئید بیماری‌ شیهان‌ است‌. بیماری‌ شیهان‌ یعنی‌ انفارکتوس‌ و مرگ‌ غده‌ هیپوفیز در اثر خونریزی‌ شدید رحم‌ به هنگام‌ زایمان.‌ اگر یک‌ خانم‌ حامله‌ به‌ هر دلیلی‌ پس‌ از زایمان‌ دچار خونریزی‌ شدید شود و خونریزی‌ ادامه‌ یابد، بیمار به‌ شوک‌ می‌رود. یکی‌ از جاهایی‌ که‌ در اثر این‌ شوک‌ دچار انفارکتوس‌ و مرگ‌ بافتی‌ می‌شود، غده‌ هیپوفیز است‌ که‌ در حین‌ بارداری‌، پرخون‌ شده‌ است‌. غده‌ هیپوفیز، علاوه‌ بر هورمون‌ محرک‌ تیروئید (TSH) هورمون‌های‌ دیگری‌ هم‌ می‌سازد که‌ مهمترین‌ آن‌ها عبارتند از هورمون‌ تحریک‌کننده‌ ساختن‌ کورتون‌ در غده‌ فوق‌کلیه‌، هورمون‌ پرولاکتین‌ که‌ باعث ‌شیردهی‌ در مادر می‌شود و همچنین‌ هورمون‌های‌ تحریک‌کننده تولید‌ هورمون‌های‌ جنسی‌ از غدد جنسی که‌ به‌طور طبیعی‌ در خانم‌ها باعث‌ سیکل‌ ماهیانه‌ می‌شوند. بر اساس‌ آنچه‌ بیان‌ شد، به‌ راحتی‌ در خواهید یافت‌ که‌ در بیماری‌ شیهان‌، دو علامت‌ عمده‌ دیگر هم‌ وجود دارد یکی‌ اینکه‌، مادر نمی‌تواند به‌ نوزاد خود شیر بدهد و او را با شیرخشک‌ یا شیر گاو و بز بزرگ‌ خواهد کرد و دیگری‌ این‌که‌ خانم‌ برای‌ همیشه‌ به‌طور طبیعی‌ از سیکل‌ ماهیانه‌ محروم‌ می‌شود مگر این‌که‌ هورمون‌ خوراکی دریافت‌ کند.

متأسفانه‌ علی‌رغم‌ ساده‌ بودن‌ تشخیص و درمان این‌ بیماری‌، من‌ در طول‌ دوران‌ طبابتم‌، بارها، به خانم‌هایی‌ برخورد کرده‌ام‌ که‌ ۴۵ ساله‌ بوده، و در ۱۸ سالگی‌ پس‌ از اولین‌ زایمان‌، برای‌ همیشه‌ دچار کم‌کاری‌ تیروئید شده‌ اما تا این سن به پزشک مراجعه نکرده‌اند.

سؤال‌ ۲ ـ ۸ : کم‌کاری‌ گذرا و موقتی‌ تیروئید چیست‌؟

در پزشکی‌ لغتی‌ داریم‌ به‌ نام‌ تیروئیدیت‌ که‌ معنای‌ آن‌ التهاب‌ و تورم‌ تیروئید است‌. تیروئیدیت‌ سه‌ نوع‌ حاد، تحت‌ حاد و مزمن‌ دارد (به جدول ۳ـ۳ در صفحه ۴۶ مراجعه شود). در تیروئیدیت‌ حاد دوره‌   التهاب‌ آنقدر نیست‌ که‌ بیمار علائم‌ کم‌کاری‌ پیدا کند. التهاب‌ تحت‌ حاد معمولاً چند ماه‌ طول‌ می‌کشدو در طی‌ این‌ چند ماه‌ بیمار دچار کم‌کاری‌ شده‌ که‌ با از بین‌ رفتن‌ التهاب‌، تیروئید مجدداً به‌ کارکرد طبیعی‌ خود برمی‌گردد. یک‌ مثال ‌مشخص‌ از تیروئیدیت‌ تحت‌ حاد، حالتی‌ است‌ که‌ در بعضی‌ از خانم‌ها به‌ دنبال‌ زایمان‌ بوجود می‌آید. بیمار ابتدا به‌ علت‌ آزاد شدن‌ هورمون‌های‌ تیروئیدی‌، مدتی‌ دچار پرکاری تیروئید می‌شود، وقتی‌ که‌ هورمون‌های آزاد شده عمل‌شان به پایان رسید غده تیروئید به‌ علت‌ التهاب‌، قادر به‌ تولید هورمون‌های‌ جدید نیست‌ بنابراین‌ بیمار برای‌ ۲ تا ۳ ماه‌ دچار علائم‌ کم‌کاری‌ می‌شود و وقتی‌ که‌ التهاب‌ از بین‌ رفت‌، کارکرد تیروئید مجدداً نرمال ‌می‌شود. تیروئیدیت‌ مزمن‌ که‌ واضح‌ترین‌ مثال‌ آن‌ تیروئیدیت‌ هاشیموتو می‌باشد در سؤال‌ ۲ـ ۵ پاسخ‌ داده‌ شده‌ است‌.

سؤال‌ ۲ ـ ۹ : کم‌کاری‌ تیروئید چه‌ علامت‌ها و نشانه‌هایی‌ دارد؟

منظور از علامت‌ها، مواردی‌ هستند که‌ بیمار از آن‌ها شاکی‌ است‌ و منظور از نشانه‌ها، مواردی‌ هستند که‌ پزشک‌ در معاینه بیمار پیدا می‌کند.

بعضی‌ از علائم‌ و نشانه‌های‌ کم‌کاری‌ تیروئید در جدول‌ ۲ـ ۲ نشان‌ داده‌ شده‌اند.

 

علائم

ò

‌نشانه‌ها

ò

۱ ـ یبوست ‌۱ ـ طاسی‌ منتشر
۲ ـ ریزش‌ موها ‌۲ ـ ورم‌ کردن‌ بیمار
۳ ـ خشونت‌ صدا ‌۳ ـ تعداد کم‌ ضربان‌ قلب‌
۴ ـ اختلال‌ شنوایی ‌۴ ـ پوست‌ خشک‌ و خشن‌
۵ ـ خشکی‌ پوست ۵ ـ سردی‌ انتهای‌ دست‌ها و پاها
۶ ـ خستگی‌ و ضعف ۶ ـ پف‌آلوده‌ بودن‌ صورت بیمار
۷ ـ گزگز و مورمور دست‌ها ۷ ـ آب‌ آوردن‌ پرده دور قلب‌
۸ ـ اختلال‌ تمرکز و حافظه‌
‌۹ ـ احساس‌ سرما، سرما کردن
۱۰ ـ خونریزی‌ زیاد در سیکل‌ ماهیانه‌ که‌ در مراحل‌ بعدی‌ می‌تواند کم‌ یا حتی‌ قطع‌ شود.

جدول‌ ۲ـ۲ : علائم‌ و نشانه‌ها در کم‌کاری‌ تیروئید

البته‌ باید خاطرنشان‌ کرد که‌ برای‌ تشخیص‌ کم‌کاری‌ تیروئید و یا برای‌ شک‌ کردن‌ به‌ آن‌ و درخواست‌ آزمایش‌ نیازمند همه‌ علائم ‌و نشانه‌های‌ ذکر شده‌ نیستیم‌. یک‌ پزشک‌ با وجود کوچکترین‌ علائم‌ مربوط به‌ کم‌کاری‌ تیروئید به‌ آن‌ شک‌ کرده‌ و آزمایش ‌درخواست‌ می‌کند.

اصطلاحی‌ در پزشکی‌ رایج‌ است‌ که‌ به‌ آن‌ کدخداشناس‌ می‌گویند. منظور از این لغت حالتی‌ است‌ که‌ بیمار همه‌ علائم‌ و نشانه‌های‌ یک‌ بیماری‌ را دارد و در این حالت تشخیص‌ بیماری چندان مشکل نیست‌، هنر پزشکی‌ هنگامی‌ است‌ که‌ پزشک‌ بتواند، بیماری‌ را در مراحل‌ اولیه‌ و قبل‌ از به‌جا گذاشتن‌ عوارض‌ متعدد، شناسائی‌ و درمان‌ کند هر چند  برای‌ موفقیت‌ پزشک‌ در تشخیص‌ و درمان‌ یک بیماری، شرط اول‌ همکاری‌ و اعتماد بیمار است‌.

سؤال‌ ۲ ـ ۱۰ : چگونه‌ تشخیص‌ کم‌کاری‌ تیروئید قطعی‌ می‌شود؟

وقتی‌ بر اساس‌ علائم‌ و نشانه‌ها پزشک‌ به‌ کم‌کاری‌ تیروئید شک‌ کند، آزمایشات‌ اولیه‌ را درخواست‌ می‌کند. دو آزمایش‌ اولیه‌TSH  و  هستند. در کم‌کاری‌ اولیه‌  پایین‌ می‌آید و به‌ جبران‌ آن‌ TSH زیاد می‌شود. حالتی‌ وجود دارد که‌ به‌ آن‌ کم‌کاری‌ تیروئیدساب‌کلینیکال‌ (تحت‌ بالینی‌) گفته‌ می‌شود. در این‌ حالت‌، TSH با بالا بردن‌ سطح‌ خود  را به‌ حالت‌ نرمال‌ می‌رساند. البته‌ بالا رفتن‌TSH  خیلی‌ شدید نیست‌ و به‌ حدود کمتر از ۱۰ می‌رسد. در این‌ حالت‌ معمولاً آنتی‌بادی‌ ضد TPO اندازه‌گیری‌ می‌شود، اگر مثبت بود یا علائم‌ (هر چند اندک)‌ از کم‌کاری‌ تیروئید در بدن‌ فرد وجود داشت‌، او با هورمون‌ لووتیروکسین‌ درمان‌ می‌شود. اما اگر بیمار بدون‌ علامت‌ باشد یا آنتی‌بادی‌ ضد TPO منفی‌ باشد، بیمار تحت‌ نظر قرار گرفته‌ و سالیانه‌ مورد آزمایش‌ قرار می‌گیرد.

سؤال‌ ۲ ـ ۱۱ : کم‌کاری‌ تیروئید چگونه‌ درمان‌ می‌شود؟

وقتی‌ بر اساس‌ علائم‌ و نشانه‌ها همچنین‌ یافته‌های‌ آزمایشگاهی‌ تشخیص‌ کم‌کاری‌ تیروئید قطعی‌ شد، باید درمان‌ را شروع‌ کرد.

سؤالات‌ اساسی‌ در مورد درمان‌ این‌ است‌:

داروی‌ انتخابی‌ چیست‌؟

برای‌ هر فرد با چه‌ میزانی‌ باید دارو را شروع‌ کرد؟

چگونه‌ بفهمیم‌ درمان‌ بیمار کافی‌ است‌؟

درمان‌ کم‌کاری‌ تیروئید تا کی‌ ادامه‌ می‌یابد؟

سؤال‌ ۲ـ ۱۲ : داروی‌ انتخابی‌ برای‌ درمان کم‌کاری‌ تیروئید چیست‌؟

بهترین‌ دارو، لووتیروکسین‌ است‌ که‌ در قرص‌های‌ سفید رنگ‌ ۱۰۰ میکروگرمی‌ در بازار وجود دارد. نمای مولکول لووتیروکسین در شکل ۲ـ‌۳ نشان داده شده است.

شکل ۲ـ۳ : نمای شماتیک مولکول تیروکسین

به‌طور متوسط برای‌ یک‌ فرد ۶۰ کیلوگرمی‌ یک‌ قرص‌ کفایت‌ می‌کند. بنابراین‌ برای‌ بیماری‌ که‌ تشخیص‌ کم‌کاری‌ تیروئید گذاشته‌ایم‌ روزانه‌ یک‌ قرص ‌شروع‌ کرده‌ و پس‌ از یک‌ ماه‌ نتیجه‌ را بررسی‌ می‌کنیم‌، با توجه‌ به‌ نیمه‌ عمر‌TSH  ، در ماه‌های‌ اول‌ و دوم‌ درمان‌ برای‌ کفایت‌ درمان ‌نمی‌توان‌ به‌ آن‌ استناد کرد یا مقدار دارو را تغییر داد. به‌‌عنوان‌ مثال‌TSH  که‌ در کم‌کاری‌ تیروئید بالا رفته‌ است‌، انتظار داریم‌ با درمان‌ مناسب پایین‌ بیاید و امکان‌ دارد در ۱ تا ۲ ماه‌ ابتدای‌ درمان‌ این‌ پدیده‌ اتفاق‌ نیفتد. پس‌ در ماه‌های‌ اول‌ و دوم‌ اساس‌ قضاوت‌ پزشک‌ برای‌ درمان ‌اندازه‌گیری‌ هورمون است‌ که‌ با درمان‌ باید به‌ محدوده‌ ۸  تا ۱۰ برسد. بگذارید مثالی‌ بزنم‌.

یک‌ خانم‌ ۴۵ ساله‌ که‌ مشکوک‌ به‌ کم‌کاری‌ تیروئید بوده‌، جواب‌ آزمایش‌هایش‌ را می‌آورد.

این ‌بیمار تحت‌ درمان‌ با لووتیروکسین‌ به میزان یک قرص در روز قرار گرفته و ماه‌ بعد آزمایش‌ مجدد خود را به پزشک نشان می‌دهد.

اگر بخواهیم‌ بر اساس‌TSH  قضاوت‌ کنیم‌، این‌ بیمار کاملاً درمان‌ نشده‌ است‌ و نیاز به‌ افزایش‌ مقدار دارو دارد. اما همانطور که‌ اشاره‌ شد چون‌ به‌ حدود ۸ رسیده‌، پس‌ مقدار دارو کافی‌ است‌ و همین‌ مقدار دارو باید ادامه‌ پیدا کند.

اما اگر جواب‌ مجدد چنین‌ باشد:

نتیجه‌گیری‌ می‌کنیم‌ که‌ میزان‌ دارو کافی‌ نیست‌ و باید به‌ جای‌ روزی‌ ۱ قرص‌ از روزی‌ ۵/۱ قرص‌ استفاده‌ کرد.

به‌ خاطر داشته‌ باشیم‌ که‌ برای‌ افراد مسن‌ و آن‌هایی‌ که‌ بیماری‌ قلبی‌ دارند، نباید از همان‌ ابتدا روزی‌ ۱ قرص‌ شروع‌ کرد، زیرا مشکلات‌ قلبی‌ آن‌ها تشدید خواهد شد. در چنین‌ مواقعی‌ می‌توان‌ از قرص‌ در روز شروع‌ کرد و هر ۲ هفته‌ به‌ آن‌ اضافه‌ کرد تا به ‌حد موردنیاز برسد. البته‌ به‌ چنین‌ بیمارانی‌ می‌گوییم‌ در صورت‌ پیدا شدن‌ هرگونه‌ مشکل‌ قلبی‌ مثل‌ درد قفسه‌ صدری‌ یا… به‌ ما مراجعه‌ کنند تا آن‌ها را از نظر قلبی‌ بررسی‌ کنیم‌.

بعضی‌ به‌ درمان‌ ترکیبی‌ از و (لووتیروکسین‌ + لووتیرونین‌) معتقد هستند زیرا می‌گویند بیمار با مصرف‌ درمان‌ ترکیبی ‌احساس‌ بهتری‌ دارد. استفاده‌ از به‌ تنهایی‌ توصیه‌ نمی‌شود، زیرا نیمه‌ عمر کوتاه‌ دارد و باید روزی‌ ۳ تا ۴ بار استفاده‌ شود.

سؤال‌ ۲ ـ ۱۳ : چه‌ مدت‌ پس‌ از شروع‌ مصرف‌ دارو، بیمار احساس‌ بهتری‌ نسبت‌ به‌ قبل‌ خواهد داشت‌ و درمان‌ خواهد شد؟

اگر بیمار ورم‌ داشته‌ باشد در حدود ۳ تا ۴ هفته‌ پس‌ از شروع درمان‌، احساس‌ کاهش ورم می‌کند اما برای‌ آن‌که‌ همه‌ علائم ‌ناشی‌ از کم‌کاری‌ تیروئید برطرف‌ شوند حداقل‌ به‌ ۳ تا ۶ ماه‌ درمان‌ داروئی نیاز داریم.

سؤال‌ ۲ ـ ۱۴ : درمان‌ کم‌کاری‌ تیروئید تا کی‌ ادامه‌ می‌یابد؟

همانطور که‌ تا اینجای‌ بحث‌ متوجه‌ شده‌اید، کم‌کاری‌ تیروئید دو نوع‌ دارد، نوع‌ موقت‌ و نوع‌ دائم‌. (به‌ جدول‌ ۲ـ۱ مراجعه‌ شود) نوع‌ موقت‌ در همان‌ ۳ تا ۴ ماه‌ مدت‌ بیماری‌، نیاز به‌ درمان‌ دارد. اما نوع‌ دائم‌ تا پایان‌ عمر نیازمند استفاده‌ از دارو می‌باشد. تشخیص‌ بین‌ نوع‌ موقت‌ و دائم‌،  به‌ راحتی‌ و بر اساس‌ شرح‌ حال‌ یا طی‌ دوره درمانی امکان‌پذیر است‌.

 

 

 

 

فصل‌ سوم‌

پرکاری‌ تیروئید

سؤال‌ ۳ ـ ۱ : فرق‌ بین‌ تیروتوکسیکوز و پرکاری‌ تیروئید چیست‌؟

تیروتوکسیکوز مجموعه‌ علائمی‌ است‌ که‌ به‌ علت‌ افزایش‌ هورمون‌های‌ تیروئیدی‌ در بدن‌ بوجود می‌آید. مجموعه‌ این‌ حالات ‌می‌تواند در اثر افزایش‌ فعالیت‌ و ساختن‌ هورمون‌ در غده‌ تیروئید باشد که‌ می‌گویند تیروتوکسیکوز ناشی‌ از پرکاری‌ تیروئید است‌، اما حالاتی‌ را در نظر بگیرید که‌ کار تیروئید زیاد نشده‌ ولی‌ هورمون‌های‌ تیروئیدی‌ زیاد هستند، مثلاً بیمار قرص‌ لووتیروکسین‌ زیاد مصرف‌ کرده‌ و علامت‌دار شده‌ است‌ (تیروتوکسیکوز ساختگی‌) یا در اثر تیروئیدیت‌ و التهاب‌ غده‌ تیروئید مثلاً پس‌ از دریافت ‌اشعه‌ مقداری‌ از هورمون‌های‌ داخل‌ غده‌ تیروئید وارد خون‌ شده‌ و بیمار را علامت‌دار کرده‌ که‌ به‌ آن‌ تیروتوکسیکوز ناشی‌ از تیروئیدیت‌ می‌گویند.

سؤال‌ ۳ ـ ۲ : علل‌ تیروتوکسیکوز کدامند؟

جدول‌ ۳ـ۱، نشان‌دهنده‌ علل‌ تیروتوکسیکوز است‌ که‌ در ادامه‌ فصل‌ بعضی‌ از علل‌ آن‌ ضمن‌ طرح‌ سؤالاتی‌ توضیح‌ داده‌ می‌شود.

 

۱ ـ پرکاری‌ اولیه« ۱ ـ بیماری‌ گریوز

۲ ـ گواتر چند غده‌ای‌ سمی‌

‌۳ ـ گواتر یک‌ غده‌ای‌ سمی‌

۴ ـ بعضی‌ از داروها مثل‌ ید

۵ ـ بافت‌ نابجای‌ تیروئیدی‌ مثلاً در بعضی‌ از

تومورهای‌ تخمدانی‌

۲ ـ پرکاری‌ ثانویه« ‌۱ ـ تومور ترشح‌کننده‌ TSH در هیپوفیز

۲ ـ بعضی‌ از تومورهایی‌ که‌ موادی‌ شبیه‌ TSH تولید

می‌کنند مثل‌ تومورهای‌ جفت‌

۳ ـ تیروتوکسیکوز بدون

پرکاری‌  تیروئید‌«

۱ ـ مصرف‌ بیش‌ از حد قرص‌ لووتیروکسین‌

‌۲ ـ بعضی‌ از انواع‌ تیروئیدیت‌ (تورم‌ تیروئید)

۳ ـ تخریب‌ بافت‌ تیروئید با اشعه‌ یا قرص‌ آمیودارون‌

جدول‌ ۳ـ۱

سؤال‌ ۳ ـ ۳ : بیماری‌ گریوز (Grave’s) چیست‌؟

شایعترین‌ علت‌ پرکاری‌ تیروئید یک‌ بیماری‌ با منشاء ایمنی‌ است‌ که‌ در آن‌، غده‌ تیروئید، هورمون‌ بیش‌ از حد می‌سازد و علائم ‌پرکاری‌ تیروئید بروز می‌کند.

سؤال‌ ۳ ـ ۴ : علائم‌ گریوز کدامند؟

مجموعه‌ علائم‌ و نشانه‌های‌ گریوز در جدول‌ شماره‌ ۳ـ۲ نشان‌ داده‌ شده‌اند.

علائم

ò

‌نشانه‌ها

ò

۱ ـ اسهال ‌۱ ـ لرزش‌
۲ ـ طپش‌ قلب ۲ ـ ضعف‌ عضلانی‌
۳ ـ تعریق‌ زیاد ‌۳ ـ افزایش‌ ضربان‌ قلب
۴ ـ عدم‌ تحمل‌ گرما ‌۴ ـ اختلال‌ در ریتم‌ قلب‌
‌۵ ـ افزایش‌ ادرار ۵ ـ بزرگی‌ غده‌ تیروئید
۶ ـ خستگی‌ و ضعف ۶ ـ پوست‌ گرم‌ و مرطوب‌
۷ ـ کاهش‌ میل‌ جنسی ‌۷ ـ بزرگی‌ پستان‌ در مردان‌
۸ ـ تحریک‌پذیری‌ و بیش‌فعالی ۸ ـ به‌ عقب‌ کشیده‌ شدن‌ پلک‌ها
۹ ـ کاهش‌ خونریزی‌ سیکل‌ ماهیانه ۹ ـ ضایعات‌ پوست‌ در ساق‌ پاها
۱۰ـ کاهش‌ وزن‌ همراه‌ با افزایش‌ اشتها ‌‌۱۰ـ برجسته‌ شدن‌ چشم‌ها به‌ شکل‌ خاص‌

جدول‌ ۳ـ۲

سؤال‌ ۳ ـ ۵ : بیماری‌ گریوز چگونه‌ تشخیص‌ داده‌ می‌شود؟

یک‌ بار دیگر می‌گوییم‌، بیماری‌ گریوز، یک‌ بیماری‌ است‌ که‌ در آن‌ به‌ علت‌ اختلالات‌ خودایمنی‌، غده‌ تیروئید به‌طور منتشر بزرگ‌ شده‌ و ضمناً هورمون‌های‌ تیروئیدی‌ را بیش‌ از حد نرمال‌ تولید می‌کند. این‌ بیماری‌ مانند سایر بیماری‌های‌ خودایمنی‌ درخانم‌ها، چندین‌ برابر آقایان‌ است‌ بیمار معمولاً خانمی‌ حدوداً ۴۰ ساله‌ است‌ که‌ با قسمتی‌ از علائم‌ و نشانه‌های‌ مربوط به‌ پرکاری ‌تیروئید (قید شده‌ در سؤال‌ قبل‌) مراجعه‌ می‌کند. باید یادآوری‌ کرد که‌ دو تا از نشانه‌هایی‌‌که‌ در جدول‌ ۳ـ۲ نمایش‌ داده‌ شده‌اند، یعنی‌ شماره‌های‌ ۹ و ۱۰، برای‌ بیماری‌ گریوز اختصاصی‌ هستند.

شکل‌ ۳ـ۱ : آسیب چشم‌ها در بیمار مبتلا به‌ گریوز‌

شکل‌ ۳ـ۲ : ساق‌های‌ پا در بیمار مبتلا به‌ گریوز‌

وقتی‌ بیمار با علائم‌ و نشانه‌های‌ ذکر شده‌ مراجعه‌ کرد، پس‌ از معاینه‌ اولیه‌ غده‌ تیروئید، معاینه‌ چشم‌ها، پاها، ناخن‌ها و… برایش‌آزمایشات‌ تیروئیدی‌ را درخواست‌ می‌کنیم‌. در این‌ حالت‌  افزایش‌ یافته‌ و TSH که‌ بالا رفتن‌ را دیده‌، کاهش‌ یافته‌ است‌. به‌عنوان‌ مثال‌ نتیجه‌ آزمایشات‌ یکی‌ بیمار مبتلا، مبتلا به پرکاری تیروئید عبارت‌ است‌ از:

(نرمال‌ حدود ۱۵۰) (نرمال‌ حدود ۸)
(نرمال‌ حدود ۲) (نرمال‌ حدود ۳۰)

با توجه‌ به‌ شرح‌ حال‌ گرفته‌ شده‌ از بیمار و معاینه‌ او همچنین‌ بر اساس‌ یافته‌های‌ آزمایشگاهی‌ به‌ تشخیص‌ تیروتوکسیکوز رسیده‌ایم‌، حالا وظیفه‌ ما تعیین‌ علت‌ تیروتوکسیکوز است‌ یعنی‌ در جدول‌ ۳ـ۱ (صفحه‌ ۳۶) یک حالت را به عنوان علت پرکاری تیروئید مشخص کنیم. چون ‌خصوصیات‌ بیماری‌ گریوز را می‌دانیم‌، تشخیص‌ آن‌ راحت‌ است‌ اما اگر مجبور شدیم‌ می‌توانیم‌ از انجام‌ اسکن‌ رادیوایزوتوپ ‌تیروئید و یا، یافته‌های‌ آزمایشگاهی‌ مثل‌ آنتی‌بادی‌ ضد TPO  استفاده‌ کنیم‌ که‌ در ۸۰ درصد بیماران‌ مثبت‌ است‌.

یک ‌بار دیگر خصوصیات‌ گریوز را مرور کنیم‌.

۱ ـ بیمار خانم‌ است‌.

۲ ـ سن‌ حدود ۴۰ سال‌ دارد.

۳ ـ تیروئید به‌طور یکنواخت‌ بزرگ‌ شده‌ و اندازه‌ آن‌ حدود ۲ تا ۳ برابر نرمال‌ است‌.

۴ ـ بیمار،‌ بعضی‌ از علائم‌ و نشانه‌های‌ پرکاری‌ تیروئید را دارد.

۵ ـ بیمار گاهی‌ نشانه‌های‌ اختصاصی‌ مثل‌ خصوصیات‌ چشمی‌ یا خصوصیات‌ پوستی‌ را دارا می‌باشد.

۶ ـ در آزمایشات‌، آنتی‌بادی‌ بر علیه‌ TPO وجود دارد.

۷ ـ در اسکن‌ تیروئید، جذب‌ تیروئید به‌طور یکنواخت‌ افزایش‌ یافته‌ است‌.

سؤال‌ ۳ ـ ۶ : بیماری‌ گریوز چگونه‌ درمان‌ می‌شود؟

در مجموع برای‌ درمان‌ همه‌ علل‌ پرکاری‌ تیروئید ۳ راه‌ وجود دارد که‌ بر اساس‌ علت‌ پرکاری‌ تیروئید یک‌ یا دو راه‌ را انتخاب‌ می‌کنیم‌. این‌ سه‌ راه‌ عبارتند از:

۱ ـ استفاده‌ از داروهای‌ ضد تیروئید مثل« ۱ ـ متی‌مازول‌
‌۲ ـ پروپیل‌ تیواوراسیل‌
۲ ـ استفاده‌ از ید رادیواکتیو
۳ ـ استفاده‌ از جراحی‌ و خارج‌ کردن‌ تیروئید (قسمتی‌ از آن‌ یا تقریباً همه‌ آن‌)

برای‌ درمان‌ گریوز، در بعضی‌ از کشورها داروهای‌ ضد تیروئید و در بعضی‌ از کشورها ید رادیواکتیو را پیشنهاد می‌کنند. جراحی‌ کاربرد چندانی‌ ندارد و به‌ موارد نادر خلاصه‌ می‌شود مثلاً وقتی‌ که‌ تیروئید خیلی‌ بزرگ‌ شده‌ یا بر راه‌های‌ هوایی‌ فشار آورده و به‌ درمان‌ با ید رادیواکتیو پاسخ‌ نمی‌دهد.

انتخاب‌ بین‌ داروهای‌ ضد تیروئید یا ید رادیواکتیو به‌ فاکتورهای‌ متعددی‌ بستگی دارد که عبارتند از سن‌ بیمار، زن‌ یا مرد بودن‌، میزان‌ تمایل‌ برای‌ دریافت‌ طولانی‌ مدت‌ دارو، میزان‌ همکاری‌ برای‌ مراجعه‌ مرتب‌ به پزشک و…

یادآوری‌ این نکته‌ ضروری‌ است‌ که‌ اگر بخواهیم‌ به‌ بیمار ید رادیواکتیو بدهیم‌ یا حتی‌ او را جراحی‌ کنیم‌، ابتدا باید با استفاده‌ از حدود ۱ تا ۲ ماه‌ درمان‌ داروئی‌ او را از حالت‌ پرکاری‌ خارج‌ کرده‌ تا پس‌ از دریافت‌ ید رادیواکتیو یا پس‌ از درمان‌ جراحی‌، مشکلی‌ با عنوان‌ توفان‌ تیروئیدی‌ پیدا نکند.‌ علت‌  این حالت که بیمار، به علائم حاد و شدید پرکاری تیروئید مبتلا می‌شود ریخته‌ شدن‌ ناگهانی‌ مقادیر زیاد هورمون‌ به‌ داخل‌ جریان‌ خون‌ می‌‌باشد.

از آنجایی‌ که‌ ید رادیواکتیو در حاملگی‌ و شیردهی‌ ممنوعیت‌ مطلق‌ دارد، و تا شش‌ ماه‌ پس‌ از دریافت‌ ید، بیمار نباید حامله‌ شود، پزشکان‌ معمولاً برای‌ خانم‌های‌ جوانی‌ که‌ ازدواج‌ کرده‌اند و در سنین‌ باروری‌ هستند، ید رادیواکتیو را پیشنهاد نمی‌کنند.

سؤال‌ ۳ ـ ۷ : بیمار مبتلا به‌ گریوز (پرکاری‌ منتشر تیروئید) را با استفاده‌ از دارو چگونه‌ درمان‌ می‌کنید؟

همانطور که‌ در سؤال‌ ۳ـ۶ نشان‌ داده‌ شده‌ است‌، در حال‌ حاضر به‌طور معمول‌ دو داروی‌ خوراکی‌ ضد تیروئید در بازار وجود دارد:

۱ ـ پروپیل‌ تیواوراسیل:‌ که‌ به‌ صورت‌ قرص‌های‌ ۵۰ میلی‌گرمی‌ وجود دارد. میزان‌ اولیه‌ آن‌ برای‌ شروع‌ درمان‌ در هر بیمار فرق ‌می‌کند ولی‌ معمولاً درمان‌ را با ۴ تا ۶ قرص‌ شروع‌ می‌کنیم‌ و پس‌ از چند ماه‌   که‌ بیماری‌ کنترل‌ شد و به‌ رمیسیون‌ رفت‌، میزان‌ آن‌ را کم‌ کرده‌ و به‌ حداقل‌ ۲ قرص‌ در روز می‌رسانیم‌. مزیت‌ این‌ دارو در سریع‌الاثر بودن‌  آن‌ است‌ و علاوه‌ بر این‌که‌ از ساختن‌ هورمون‌  و در تیروئید ممانعت‌ می‌کند، در خون‌ انسان‌ از تبدیل‌ شدن‌  به‌  هم‌ جلوگیری‌ می‌کند که‌ این‌ خاصیت باعث درمان سریعتر بیماری می‌شود، به‌ علاوه‌ داروئی‌ است‌ که‌ کمتر از جفت‌ عبور کرده‌ و مصرف‌ آن‌ در حاملگی‌ با عوارض‌ کمتری‌ برای‌ جنین‌ همراه‌ است‌. عیب ‌اصلی‌ این‌ دارو، نیمه‌ عمر کوتاه‌ آن‌ است‌ (یعنی‌ حدود ۵/۱ ساعت)‌. بنابراین‌ باید آن‌ را ۳ یا چهار بار در روز مصرف‌ کرد، درحالی‌که ‌نیمه‌ عمر متی‌مازول‌ حدود ۶ ساعت‌ است‌ و می‌توان‌ یک‌ یا دو بار در روز استفاده‌ کرد.

۲ ـ متی‌مازول‌: به‌‌صورت‌ قرص‌های‌ ۵ میلی‌گرمی‌ در بازار وجود دارد و میزان‌ شروع‌ آن‌ حدود ۴ تا ۶ قرص‌ است‌. پس‌ از آن‌که ‌بیماری‌ به‌ رمیسیون‌ رفت‌، می‌توان‌ میزان‌ دارو را به‌ ۲ قرص‌ در روز کاهش‌ داد.

سؤال‌ ۳ ـ ۸ : منظور از رفتن‌ بیماری‌ به‌ رمیسیون‌ چیست‌؟

بیماری‌های‌ زیادی‌ هستند که‌ وقتی‌ تحت‌ درمان داروئی‌ قرار می‌گیرند، فعالیتشان‌ کاهش‌ یافته‌ و علائم‌ بالینی‌ از بین‌ می‌رود. اما امکان ‌عود آن‌ها وجود دارد. بیماری‌هایی‌ مثل‌ لوکمی‌ حاد (سرطان‌ حاد خون‌)، بسیاری‌ از بیماری‌های‌ روماتیسمی‌ مثل‌ آرتریت ‌روماتوئید، بعضی‌ از بیماری‌های‌ گوارش‌ مثل‌ کولیت‌ زخمی‌ و… . در این‌ گروه‌ قرار می‌گیرند. وقتی‌ بیماری‌ خاموش‌ می‌شود می‌گوییم‌ به‌ رمیسیون‌ (Remision) رفته‌ است‌. مدت‌ زمان‌ رمیسیون‌، بسته‌ به‌ نوع‌ بیماری‌ متفاوت‌ است‌. برای‌ آن‌که‌ زمان‌ رمیسیون ‌طول‌ بکشد و بیماری‌ عود نکند، داروهایی‌ را که‌ در درمان‌ به‌ کار برده‌ایم، با حداقل‌ میزان‌ ممکن‌ مورد استفاده‌ قرار می‌دهیم. بیماری‌گریوز با درمان‌ داروئی‌ به‌ رمیسیون‌ می‌رود و برای‌ آن‌که‌، مجدداً عود نکند، به‌ ۵/۱ تا ۲ سال‌ درمان نگهدارنده (با حداقل‌ مقدار لازم) نیازمند است‌.

سؤال‌ ۳ ـ ۹ : اگر بیماری‌ گریوز عود کرد چه‌ اقدامی‌ باید انجام‌ داد؟

برای‌ چنین‌ بیمارانی‌ می‌توان‌، مجدداً درمان‌ داروئی‌ با دوز لازم‌ را شروع‌ کرد و اینبار درمان‌ نگهدارنده‌ را برای‌ مدت‌ طولانی‌ترادامه‌ داد. البته‌ برخی‌ معتقدند اگر بیمارِ تحت‌ درمان‌ با دارو پس‌ از رفتن‌ به‌ رمیسیون‌، مجدداً عود کرد، بهتر است‌ از ید رادیواکتیو‌ برای‌ درمان او استفاده‌ کرد.

سؤال‌ ۳ ـ ۱۰ : نظرتان‌ راجع‌ به‌ درمان‌ بیماری‌ گریوز با استفاده‌ از ید رادیواکتیو چیست‌؟

از آنجایی‌ که‌ غده‌ تیروئید برای‌ ساختن‌ هورمون‌های‌ خود نیازمند دریافت‌ ید از جریان‌ خون‌ است‌، با استفاده‌ از ید که‌ به‌ مواد رادیواکتیو آغشته‌ است‌ می‌توان‌ پرکاری‌ آن‌ را درمان‌ کرد. بر اساس‌ شدت‌ پر کاری‌ تیروئید که‌ پس‌ از انجام‌ آزمایش‌ در مرکز طب‌ هسته‌ای‌ صورت‌ می‌گیرد، مقدار لازم‌ ید رادیواکتیو به‌ بیمار خورانده‌ می‌شود. برای‌ دریافت‌ ید رادیواکتیو لازم‌ است‌ تمهیداتی‌ به‌کار برده‌ شود، از جمله‌ قطع‌ مصرف‌ داروی‌ ضد تیروئید حداقل‌ سه‌ روز قبل‌ از دریافت‌ ید به‌ علاوه‌ بیماران‌ پس‌ از دریافت‌ ید باید از تماس‌ نزدیک‌ و طولانی‌مدت‌ با کودکان‌ و زنان‌ باردار به‌ مدت‌ یک‌ هفته‌ خودداری‌ کنند. به‌ هیچ‌وجه‌ نمی‌توان‌ در شیردهی‌ یا بارداری‌ از ید رادیواکتیو برای‌ بیمار استفاده‌ کرد.

پس‌ از ید رادیواکتیو امکان‌ دارد سه‌ حالت‌ برای‌ بیمار بوجود آید:

اول‌: بیماری‌ به‌ درمان‌ پاسخ‌ نمی‌دهد. برای‌ آن‌که‌ بگوییم‌ بیمار به‌ ید پاسخ‌ نداده‌ و نیازمند دوره‌ جدید درمان‌ یا جراحی‌ هستیم‌ باید حداقل‌ ۶ ماه‌ از دریافت‌ ید گذشته‌ باشد.

دوم‌: بیماری‌ به‌ درمان‌ پاسخ‌ داده و بهبود می‌یابد.

سوم‌: بیماری‌ پاسخ‌ بیش‌ از حد به‌ درمان‌ داده و فرد دچار کم‌کاری‌ تیروئید می‌شود. حدود ۲۰ درصد بیماران‌ در سال‌ اول‌ دچارکم‌ کاری‌ شده‌ و هر سال‌ حدود ۵ درصد به‌ این‌ افراد اضافه‌ می‌شود.

بر اساس آنچه عنوان شد بیمار لازم است پس‌ از دریافت‌ ید، کاملاً تحت‌ نظر پزشک‌ باشد تا بر اساس‌ آزمایشاتی‌ که‌ انجام‌ می‌دهد نسبت‌ به‌ چگونگی‌ تأثیر ید رادیواکتیو بر غده‌ تیروئید، آگاهی‌ یابد.

سؤال‌ ۳ ـ ۱۱ : جراحی‌ و برداشتن‌ تیروئید را در چه‌ صورت‌ برای‌ بیماران‌ مبتلا به‌ گریوز توصیه‌ می‌کنند؟

امروزه‌ به‌ندرت از جراحی‌ در درمان‌ گریوز استفاده‌ می‌شود.

یکی‌ از موارد نادر وقتی‌ است‌ که‌ بیمار پس‌ از حدود ۵/۱ تا ۲ سال‌ درمان‌ داروئی‌، بیماریش‌ عود می‌کند و برای‌ درمان‌ مجدد، جراحی‌ را به‌ ید رادیواکتیو ترجیح‌ می‌دهد. مورد دیگر وقتی‌ است‌ که‌ تیروئید خیلی‌ بزرگ‌ بوده‌، علائم‌ فشاری‌ بر دستگاه‌ تنفس‌ یا راه‌های‌ هوایی‌ ایجاد کرده و‌ به‌ درمان‌ با ید رادیواکتیو هم‌ پاسخ‌ ندهد. مورد نادر دیگر وقتی‌ است‌ که‌ بیمار حامله‌ است‌، در سه‌ ماهه‌ دوم‌ حاملگی‌ قرار دارد اما به درمان‌ داروئی‌ با دوز مناسب‌ پاسخ‌ نمی‌دهد.

سؤال‌ ۳ ـ ۱۲ : درمان‌ پرکاری‌ تیروئید وقتی‌ علت‌ آن‌ وجود یک‌ یا چند غده‌ پرکار باشد‌، چیست‌؟ (گواتر ندولر سمی)

پس‌ از آن‌که‌ با استفاده‌ از انجام‌ اقدامات‌ تشخیصی‌، مشخص‌ شد علت‌ پرکاری‌ تیروئید غده‌ سمی‌ است‌، لازم‌ است‌ تحت‌ درمان‌ قرار گیرد. از آنجایی‌ که‌ این‌ بیماران‌ در صورت‌ تصمیم‌ به‌ درمان‌ با دارو، لازم‌ است‌ برای‌ سال‌های ‌طولانی‌، دارو مصرف‌ کنند، درمان‌ انتخابی‌ آن‌ها ید رادیواکتیو است‌. جراحی‌ در حالی‌ به‌ کار می‌رود که‌ غده‌ تیروئید، بیش‌ از حد بزرگ‌ باشد.

پس‌ درمان‌ انتخابی‌ برای‌ غده‌ یا ندول‌ سمی‌ تیروئید، ید رادیواکتیو می‌باشد. به‌ یاد داشته‌ باشیم‌، قبل‌ از درمان‌ با ید رادیواکتیو،‌ لازم‌ است‌ بیمار برای ‌مدت یک‌ یا دو ماه‌ با استفاده‌ از درمان‌ داروئی‌، تحت‌ درمان قرار گیرد.

سؤال‌ ۳ ـ ۱۳ : از کجا متوجه‌ می‌شویم‌ که‌ علت‌ پرکاری‌ تیروئید یک‌ تومور ترشح‌کننده‌ TSH در هیپوفیز است‌؟

در مطالب‌ گذشته‌ اشاره‌ کردیم‌ که‌ اگر علت‌ پرکاری‌ تیروئید، خود غده‌ باشد (مثل‌ بیماری‌ گریوز یا غده‌ سمی‌)، پس‌ از آن‌که ‌هورمون‌ بالا رفت‌، هورمون‌ TSH (که‌ در هیپوفیز تولید می‌شود) به‌ کمتر از ۱/۰ می‌رسد. اما وقتی‌ که‌ علت‌ پرکاری‌ تیروئید تومورهیپوفیز باشد هم  بالا می‌رود و هم ‌ TSH، البته‌ بالا بودن‌ همزمان‌  و TSH علت‌ دیگری‌ هم‌ دارد که‌ بیماری‌ مقاومت‌ به‌ هورمون‌ تیروئیدی‌ نام‌ دارد و بحث‌ آن‌ از حوصله‌ این‌ کتاب‌ خارج‌ است‌.

سؤال‌ ۳ ـ ۱۳ : درمان‌ پرکاری‌ تیروئید، وقتی‌ علت‌ آن‌، ترشح TSH  از تومور هیپوفیز باشد، چیست‌؟

تومورهای‌ هیپوفیز را از هر نوعی‌ که‌ باشند، بر اساس‌ نوع‌ تومور و مواد ترشح‌کننده‌ آن‌ می‌توان‌ با استفاده‌ از تابانیدن‌ اشعه ‌رادیواکتیویته‌ یا جراحی‌ درمان‌ کرد.

سؤال‌ ۳ ـ ۱۴ : درمان‌ پرکاری‌ تیروئید ناشی‌ از تیروئیدیت‌ (تورم‌ تیروئید) چیست‌؟

همانطور که‌ در سؤالات‌ قبلی‌ عنوان‌ شد، تیروئید را بر حسب‌ زمان‌ به‌ سه‌ نوع‌ حاد، تحت‌ حاد و مزمن‌ تقسیم‌بندی‌ می‌کنند.

جدول‌ ۳ ـ ۳ بعضی‌ از علل‌ تیروئیدیت‌ را نشان‌ می‌دهد.

 

حاد ۱ ـ باکتری‌ها: مثل‌ استافیلوکوک‌

۲ ـ‌ قارچ‌ها: مثل‌ کاندیدا

۳ ـ اشعه‌: وقتی‌ پرکاری‌ را با ید رادیواکتیو درمان‌ می‌کنیم‌.

تحت‌ حاد ۱ ـ‌ تیروئیدیت دردناک‌ یا ویروسی

۲ ـ تیروئیدیت‌ بدون‌ درد یا بعد از زایمان‌

مزمن ۱ ـ تیروئیدیت‌ هاشیموتو

جدول‌ ۳ـ۳ : بعضی‌ از علل‌ تیروئیدیت‌

علائم‌ پرکاری‌ طول‌ کشیده‌ برای‌ چند هفته‌، تنها در نوع‌ تحت‌ حاد بوجود می‌آید. در این‌ بیماران‌ چون‌ مکانیزم‌ ایجاد علائم‌، ساخته‌ شدن‌ هورمون‌های‌ جدید نیست‌ بلکه علت‌ آن، آزاد شدن‌ هورمون‌های‌ ساخته‌ شده‌ قبلی‌ می‌باشد ‌داروهای‌ ضد تیروئید یا ید رادیواکتیو نقشی‌ در درمان‌ ندارند. علائم‌ پرکاری‌ مثل‌ طپش‌ قلب‌، لرزش‌ بدن و دست‌ها را با پروپرانولول‌ همچنین‌ علائم‌ التهاب‌ را با استفاده‌ از آسپرین‌ یا کورتون‌ می‌توان درمان کرد.

لازم‌ به‌ یادآوری‌ است‌ که‌ در هر دو نوع‌ تیروئیدیت‌ تحت‌ حاد (دردناک‌ یا بدون‌ درد) مرحله موقتی‌ وجود دارد که‌ بیمار دچار علائم ‌کم‌کاری‌ تیروئید شده و لازم است این علائم را با استفاده از قرص لووتیروکسین درمان کرد.

 

 

 

 

فصل‌ چهارم‌

سرطان‌های‌ غده‌ تیروئید

سؤال‌ ۴ ـ ۱ : سرطان‌ تیروئید چگونه‌ تشخیص‌ داده‌ می‌شود؟

بیمار مبتلا به‌ سرطان‌ تیروئید معمولاً با شکایت‌ وجود یک‌ ندول‌ (گره‌) که‌ در تیروئید خود‌ احساس‌ کرده‌ و اخیراً بزرگتر شده‌، به ‌پزشک‌ مراجعه‌ می‌کند. پزشک‌ در معاینه‌ متوجه‌ یک‌ ندول‌ (گره‌) در غده‌ تیروئید بیمار می‌شود که‌ معمولاً بعضی‌ از خصوصیات‌ زیر را دارد.

۱ ـ سن‌ بیمار کمتر از ۲۰ یا بیشتر از ۷۰ سال‌ است‌.

۲ ـ سابقه‌ اشعه‌ به‌ گردن‌ در گذشته‌ را ذکر می‌کند.

۳ ـ اندازه‌ ندول‌ معمولاً بیشتر از ۴ سانتی‌متر است‌.

۴ ـ ندول‌ اخیراً بزرگتر شده‌ است‌.

۵ ـ سابقه‌ خانوادگی‌ سرطان‌ تیروئید وجود دارد.

۶ ـ صدای‌ بیمار اخیراً خشن‌ شده‌ است‌.

۷ ـ ندول‌ به‌ بافت‌ اطراف‌ چسبندگی‌ پیدا کرده‌ است‌.

۸ ـ ندول‌ در معاینه‌ سفت‌ است‌.

 

شکل ۴ـ۱ یک خانم ۶۰ ساله مبتلا به سرطان تیروئید را نشان می‌دهد.

شکل ۴ـ۱ : خانم ۶۰ ساله مبتلا به سرطان تیروئید

توضیح‌ این‌ نکته‌ ضروری‌ است‌ که‌ بیمار می‌تواند هیچکدام‌ از خصوصیات‌ ذکر شده‌ را نداشته‌ باشد، اما ندول‌ موجود در تیروئیدش‌ سرطانی‌ باشد. در این‌ مرحله‌ اگر علائم‌ پرکاری‌ تیروئید در فرد وجود داشت‌ و اسکن‌ تیروئید هم‌ یک‌ ندول‌ پرکار را نشان‌ داد، نیاز به‌ اقدام‌ تشخیصی‌ بعدی‌ نیست‌ و بیمار طبق‌ برنامه‌ای‌ که‌ در پاسخ‌ به‌ سؤال‌ ۳ـ۱۲ توضیح‌ داده‌ شده‌ است درمان‌ و پیگیری‌ می‌شود.

اما اگر ندول‌ سمی‌ نبود، باید اقدامات‌ بعدی‌ را انجام‌ داد. قدم‌ بعدی‌ استفاده‌ از نمونه‌برداری‌ غده‌ تیروئید توسط تکنیکی‌ است‌ که ‌آن‌ را آسپیراسیون‌ با سوزن‌ نازک‌ می‌نامند. پزشک‌، نمونه‌ را به‌ آزمایشگاه‌ آسیب‌شناسی‌ می‌فرستد و پاسخ‌ آسیب‌شناسی‌ قدم‌ بعدی‌ را پیش‌ پای‌ پزشک‌ می‌گذارد. برای‌ درک‌ بهتر این‌ مطلب‌ یک‌ بار دیگر پاسخ‌ به‌ سؤال‌ ۱ـ۱۰ را بخوانید.

سؤال‌ ۴ ـ ۲ : تومورهای‌ تیروئید چند نوع‌ هستند؟

تومورهای‌ تیروئید را در دو گروه‌ خوش‌خیم‌ و بدخیم‌ طبقه‌بندی‌ می‌کنند که‌ به‌ تومورهای‌ بدخیم‌ تیروئید سرطان‌ تیروئید گفته‌ می‌شود.

 

۱ ـ تومورهای‌ خوش‌خیم‌
۲ ـ تومورهای‌

بدخیم«

(سرطان‌)

۱ ـ منشاء گرفته‌ از

سلول‌های‌ فولیکولی‌«

(حدود ۹۰%)

۱ ـ تمایزیافته

(۸۹%)‌«

۱ ـ نوع‌ پاپیلری‌

(۸۰%)

۲ ـ نوع‌ فولیکولر

(۹%)

۲ ـ تمایز نیافته‌ یا آناپلاستیک‌

(حدود ۱%)

۲ ـ منشاء گرفته‌ از سلول‌های‌ C (مولد کلسی‌تونین‌)

یا سرطان‌ مدولری‌ (حدود ۱۰%)

۳ ـ سایر بدخیمی‌ها« ۱ ـ لنفوم‌

۲ ـ سارکوم‌

۳ ـ متاستاز از سرطان‌های‌ دیگر

جدول‌ ۴ ـ ۱ : طبقه‌بندی‌ تومورهای‌ تیروئیدی‌ را نشان‌ می‌دهد

سؤال‌ ۴ ـ ۳ : سرطان‌های‌ تیروئید چند نوع‌ هستند و هر کدام‌ دارای‌ چه‌ خصوصیاتی‌ می‌باشند؟

یک‌ غده‌ تیروئید از اجزاء مختلفی‌ تشکیل‌ شده‌ که‌ همگی‌ در تشکیل‌ ساختمان‌ تیروئید نقش‌ دارند. هر کدام‌ از سلول‌های ‌ایجادکننده‌ این‌ اجزاء می‌توانند سرطانی‌ شده‌ و سرطان‌ تیروئید را تشکیل‌ دهند. جزء اصلی‌ در بافت‌ تیروئید، مجموعه‌های‌ کروی‌شکل به هم پیوسته، هستند که تا حدودی شبیه لانه زنبور بوده و در کنار یکدیگر قرار دارند. به هر جزء کروی یک فولیکول گفته می‌شود و سلول‌های پوشاننده فولیکول کار تولید را بر عهده دارند. (شکل ۴ـ۲)

سلول‌های فولیکولی

 

شکل ۴ـ۲: نمای میکروسکوپی از فولیکول‌های تیروئید

حدود ۹۰ درصد از سرطان‌های‌ تیروئید، از سلول‌های‌ فولیکولی‌ بوجود می‌آیند و با توجه‌ به‌ نمائی‌ که‌ ایجاد می‌کنند به‌ دو گروه‌ تمایزیافته‌ و تمایزنیافته‌ تقسیم‌ می‌شوند. گروه‌ تمایزیافته‌ خود به‌ دو زیر گروه‌ پاپیلاری‌ و فولیکولر تقسیم‌ می‌شود. گروه ‌پاپیلاری‌ ۸۰ درصد موارد سرطان‌های‌ تیروئیدی‌ را شامل‌ می‌شود و نوع‌ فولیکولر حدود ده‌ درصد، تقسیم‌بندی‌ انواع‌ سرطان‌های‌ تیروئید با عنوان‌ تومورهای‌ بدخیم‌ در جدول‌ ۴ـ۱ آمده‌ است‌.

 

سؤال‌ ۴ ـ ۴ : چرا کنترل‌ و درمان‌ سرطان‌های‌ تیروئید ساده‌ است‌؟

مهمترین‌ عامل‌ برای‌ درمان‌ به موقع یک‌ سرطان‌، علاوه بر ماهیت رفتاری نوع آن، فاصله‌ بین‌ شروع‌ سرطان و تشخیص‌ آن‌ می‌باشد.‌ غده‌ تیروئید دائماً در جلوی‌ چشم‌ قرار دارد. سرطان‌های‌ آن‌ که‌ به‌ صورت‌ ندول‌ (گره‌) خود را نشان‌ می‌دهند معمولاً‌ زود تشخیص‌ داده‌ شده‌ و درمان‌ می‌شوند.

علاوه‌ بر آنچه‌ گفته‌ شد، دو عامل‌ دیگر نیز وجود دارد که‌ به‌ تشخیص‌ و درمان‌ مناسب سرطان‌های‌ تیروئید کمک‌ می‌کند.

اول‌: با استفاده‌ از ید رادیواکتیو که‌ به‌ صورت‌ تقریباً اختصاصی‌ توسط سلول‌های‌ تیروئیدی‌ جذب‌ می‌شود، می‌توان‌ سرطان‌های‌ تیروئید را هم‌ تشخیص‌ داد و هم‌ درمان‌ کرد، درحالی‌که‌ سایر سرطان‌ها، چنین‌ خصوصیتی‌ ندارند.

دوم‌: با استفاده‌ از اندازه‌گیری‌ میزان‌ تیروگلوبولین‌ که‌ توسط سلول‌های‌ تیروئیدی‌ ساخته‌ و در خون رها می‌شود، می‌توان از عود سرطان‌ تیروئید با خبر شد یا پاسخ‌ به‌ درمان‌ را ارزیابی‌ کرد.

سؤال‌ ۴ ـ ۵ : سرطان‌ تیروئید را چگونه‌ درمان‌ می‌کنیم‌؟

نوع‌ و چگونگی‌ درمان‌ سرطان‌ تیروئید به‌ دو عامل‌ اصلی‌ بستگی‌ دارد که‌ عبارتند از: ۱ـ نوع‌ سرطان‌ ۲ـ مرحله‌ای‌ که‌ سرطان‌ در آن‌ قرار دارد.

سؤال‌ ۴ ـ ۶ : درمان‌ سرطان‌ تیروئید وقتی‌ از گروه‌ سلول‌های‌ فولیکولر خوب‌ تمایزیافته‌ باشد چیست‌؟ (سرطان‌ پاپیلاری‌، سرطان‌ فولیکولر)

درمان‌ این‌ گروه‌ از سرطان‌های‌ تیروئید را می‌توان‌ به‌ ۳ مرحله‌ تقسیم‌ کرد:

مرحله‌ اول‌: جراحی‌ (که‌ تقریباً نزدیک‌ به‌ کل‌ تیروئید را خارج‌ می‌کنیم‌)

مرحله‌ دوم‌: تخریب‌ باقیمانده‌ بافت‌ تیروئید با استفاده‌ از ید رادیواکتیو

مرحله‌ سوم‌: درمان‌ مهاری‌ با استفاده‌ از لووتیروکسین‌ یعنی‌ پس‌ از جراحی‌ و ید رادیواکتیو بیمار برای‌ همه‌ عمر تحت‌ درمان‌ با لووتیروکسین‌ قرار می‌گیرد.

سؤال‌ ۴ ـ ۷ : درمان‌ سرطان‌ گروه‌ فولیکولر تیروئید را چگونه‌ پیگیری‌ می‌کنند؟

این‌ کار با استفاده‌ از اسکن‌ ید رادیواکتیو و همچنین‌ اندازه‌گیری‌ سطح‌ خونی‌ تیروگلوبولین‌ (ماده‌ای‌ که‌ توسط سلول‌های ‌فولیکولی‌ تمایزیافته‌ ترشح‌ می‌شود) صورت‌ می‌گیرد.

ساده‌ترین‌ روش‌ پیگیری‌ این‌ نوع‌ سرطان‌ها که‌ حدود ۹۰ درصد سرطان‌های‌ تیروئیدی‌ را شامل‌ می‌شوند عبارت‌ است‌ از:

پس‌ از انجام‌ سه‌ مرحله‌ ذکر شده‌ در سؤال‌ (۴ـ۶) بیمار برای‌ مدت‌ ۶ ماه‌ تحت‌ درمان‌ با لووتیروکسین‌ قرار می‌گیرد. در این‌ هنگام ‌لووتیروکسین‌ را قطع‌ کرده‌ و بیمار به‌ مدت‌ ۳ هفته‌ قرص‌ لووتیرونین‌ به‌ میزان‌ ۲۵ میکروگرم‌ ۳ بار در روز دریافت‌ می‌کند. پس‌ از این ‌سه‌ هفته‌، برای‌ ۳ هفته‌ دیگر بدون‌ دارو می‌ماند یعنی‌ نه‌ لووتیروکسین () می‌گیرد و نه‌ لووتیرونین ().

پس از گذشت ۳‌ هفته که‌ بیمار دارو مصرف‌ نکرده‌ و دچار کم‌کاری‌ شده‌ است، میزان‌ TSH بالا رفته‌ و به‌ بیشتر از ۲۵ می‌رسد.

حالا دو کار انجام‌ می‌دهیم‌: ۱ـ اندازه‌گیری‌ میزان‌ تیروگلوبولین‌       ۲ـ اسکن‌ تمام‌ بدن‌ با ۴ میلی‌کوری ید رادیواکتیو. اگر علائمی‌ از بقایای‌ بیماری‌ وجود داشته‌ باشد (یعنی میزان تیروگلوبولین افزایش یافته باشد یا اسکن، نشان‌دهنده بقایای سرطان تیروئید در جایی از بدن باشد) بیمار باید مجدداً تحت‌ درمان‌ با ید رادیواکتیو قرار گیرد‌. اگر علائمی‌ از بیماری‌ آشکار وجود نداشت‌ باید بیمار را همچنان‌ پیگیری‌ کرد. پیگیری‌ به‌ این‌ صورت‌ است‌ که‌ اسکن‌ تمام‌ بدن‌ را یکسال بعد تکرار می‌کنیم. علاوه ‌بر اسکن‌ِ سالیانه‌ تمام‌ بدن‌، اندازه‌گیری‌ سطح‌ خونی‌ تیروگلوبولین‌ هر ۶ ماه‌ تا یکسال‌ مورد استفاده‌ قرار می‌گیرد.

سؤال‌ ۴ ـ ۸ : سرطان‌ آناپلاستیک‌ تیروئید چه‌ خصوصیاتی‌ دارد؟

این‌ سرطان‌ که‌ حدود ۱ درصد سرطان‌های‌ تیروئید را شامل‌ می‌شود، بدخیم‌ترین‌ آن‌ها است‌ و اکثر بیماران‌ به‌ درمان‌ پاسخ‌ مناسب نداده، ظرف‌ مدت‌ ۶ ماه‌، مشکل‌دار خواهند شد. برای‌ درمان‌ این‌ نوع‌ سرطان‌ می‌توان‌ تا حدودی‌ به‌ شیمی‌درمانی‌ با داروهایی‌ مثل‌ آنتراسیکلین‌ یا رادیوتراپی‌ که‌ از خارج‌ به‌ غده‌ تابانده‌ می‌شود، امیدوار بود.

سؤال‌ ۴ ـ ۹ : سرطان‌ مدولری‌ تیروئید چه‌ خصوصیاتی‌ دارد؟

این‌ نوع‌ سرطان‌ حدود ۵ تا ۱۰ درصد، سرطان‌های‌ تیروئیدی‌ را شامل‌ شده‌ و ماده‌ای‌ به‌ نام‌ کلسی‌تونین‌ ترشح‌ می‌کند.

درمان‌ این‌ نوع‌ سرطان‌ معمولاً جراحی‌ است‌. علاوه‌ بر جراحی‌ می‌توان‌ تا حدودی‌ از رادیوتراپی‌ و شیمی‌درمانی‌ هم سود برد. یکی‌ از راه‌های‌ پیگیری‌ درمان‌ این‌ بیماران‌ اندازه‌گیری‌ کلسی‌تونین‌ در خون‌  است‌.

دیدگاه ها بسته شده است