نارسایی مزمن کلیه
آبان ۲۱, ۱۳۹۹
  سوزش سر دل
آبان ۲۱, ۱۳۹۹

کمر درد

کمر درد

به‌ زبان‌ ساده‌

 

 

هر سؤالی‌ که‌ راجع‌ به‌ علل‌، علائم‌ و نشانه‌ها، تشخیص‌ و درمان‌

کمر درد

در ذهن‌ شما وجود دارد پاسخش‌ را در این‌ کتاب‌ خواهید یافت‌

 

 

تألیف‌:

دکتر احمد محمودآبادی‌

دارای‌ بورد تخصصی‌ بیماریهای‌ داخلی‌

(متخصص داخلی نمونه در سال ۱۳۸۵)

 

 

 

دفتر تهران‌: تلفاکس‌ ۷۷۶۵۰۱۵۹ – همراه‌ ۰۹۱۲۲۵۴۵۶۰۰

Web: Kerdegari.com    Email: Info@Kerdegari.com

 

کمر درد

به‌ زبان‌ ساده‌

دکتر احمد محمودآبادی‌

دارای‌ بورد تخصصی‌ بیماریهای‌ داخلی‌

چاپ‌ اول‌: ۱۳۸۶

تیراژ: ۵۰۰۰ نسخه‌

مدیر تولید: غلامرضا کردگاری‌

صفحه‌آرایی: راحله‌ محمودآبادی‌

لیتوگرافی: درنا

چاپ‌: فردوس

شابک‌: ۳-۱۳-۲۷۳۶-۹۶۴-۹۷۸

ISBN: 978-964-2736-13-3


 

 

 

این کتاب

تقدیم می‌گردد به

همه دوستان جانبازم

در آسایشگاه جانبازان نخاعی امام خمینی(ره) مشهد

۱

آنها که سادگی، فروتنی و بلندی نظر را

برایم معنی کرده‌اند.

باشد تا در پناه همه این خصائل والای انسانی

خداوند بزرگ، سلامتی را

ارزانیشان دارد.

؟؟؟

؟؟؟

؟؟؟

؟؟؟

 

 

فهرست‌

 

…………………… مقدمه‌…………………………………………………………………………… ۹

فصل ۱ : کلیات و علل اصلی کمردرد

سؤال ۱ – ۱ : علل اصلی کمردرد کدامند؟…………………………………………. ۱۱

سؤال ۱ – ۲ : رگ‌به‌رگ شدن و کشیدگی کمر به عنوان شایعترین علت کمردرد چه خصوصیاتی دارد؟   ۱۳

سؤال ۱ – ۳ : کمردرد ناشی از بیرون‌زدگی یا فتق دیسک چه خصوصیاتی دارد؟       ۱۵

سؤال ۱ – ۴ : آرتروز مهره های کمری، چگونه کمردرد ایجاد می‌کند؟.. ۲۱

سؤال ۱ – ۵ : منظور از تنگی کانال نخاعی چیست؟ چگونه بوجود می‌آید و چرا باعث کمردرد می‌شود؟ ۲۳

سؤال ۱ – ۶ : سندرم دم اسبی چیست؟……………………………………………… ۲۶

سؤال ۱ – ۷ : منظور از لغزیده شدن مهره‌ها بر روی یکدیگر چیست؟…. ۲۹

سؤال ۱ – ۸ : شکستگی مهره‌ها چگونه بوجود می‌آید و چرا باعث کمردرد می‌شود؟   ۳۰

سؤال ۱ – ۹ : آیا بیماریهای روماتیسمی هم باعث کمردرد می‌شوند؟…… ۳۲

سؤال ۱ – ۱۰ : بیماریهای عفونی چگونه باعث کمردرد می‌شوند؟………. ۳۷

سؤال ۱ – ۱۱ : آیا اختلالات خلقی و روحی می‌توانند باعث کمردرد شوند؟ ۳۹

سؤال ۱ – ۱۲ : سرطان‌ها چگونه می‌توانند باعث کمردرد شوند؟…………. ۴۰

فصل ۲ : تشخیص علت کمردرد

سؤال ۲ – ۱ : علت کمردرد چگونه تشخیص داده می‌شود؟………………… ۴۳

سؤال ۲ – ۲ : چه نکاتی در شرح حال بیمار، پزشک را برای رسیدن به تشخیص علت کمردرد کمک می‌کند؟       ۴۵

سؤال ۲ – ۳ : معاینۀ بیمار چه کمکی به تشخیص علت کمردرد  می‌کند؟ ۴۶

سؤال ۲ – ۴ : عکس ساده از ستون فقرات چه ارزشی در تشخیص کمردرد دارد؟      ۴۷

سؤال ۲ – ۵ : اسکن استخوان چه کمکی به تشخیص علت کمردرد می‌کند؟ ۴۹

سؤال ۲ – ۶ : آیا دیسکوگرافی کمکی به تشخیص علت کمردرد می‌کند؟ ۵۰

سؤال ۲ – ۷ : فایدۀ سی تی اسکن در پی بردن به علت کمردرد چیست؟ ۵۰

سؤال ۲ – ۸ : میلوگرافی چه ارزشی در تشخیص کمردرد دارد؟…………. ۵۲

سؤال ۲ – ۹ : ام.آر.آی (MRI) چه کمکی به تشخیص علت کمردرد می‌کند؟ ۵۳

سؤال ۲ – ۱۰ : منظور از نوار عضله یا نوار عصب در تشخیص علت کمردرد چیست؟            ۵۴

سؤال ۲ – ۱۱ : از آزمایشگاه چه استفاده‌ای می‌توان در تشخیص علت کمردرد کرد؟  ۵۵

 

 

 

 

فصل ۳ : درمان کمردرد

سؤال ۳ – ۱ : کمردرد را چگونه درمان کنیم؟…………………………………….. ۵۹

سؤال ۳ – ۲ : استراحت چه تأثیری در درمان کمردرد دارد و برای چه مدت توصیه می‌شود؟    ۶۱

سؤال ۳ – ۳ : منظور از تحت کشش قرار دادن ستون فقرات برای درمان کمردرد چیست؟        ۶۱

سؤال ۳ – ۴ : چه داروهایی در درمان کمردرد کاربرد دارند؟……………… ۶۲

سؤال ۳ – ۵ : منظور از اقدامات غیردارویی برای درمان کمردرد چیست؟ ۶۵

سؤال ۳ – ۶ : آیا تزریق موضعی کورتون می تواند به درمان کمردرد کمک کند؟      ۶۵

سؤال ۳ – ۷ : چه نوع حرکات تمرینی برای بیماران مبتلا به کمردرد مفید است و هر کدام چگونه انجام می‌شود؟   ۶۶

سؤال ۳ – ۸ : کاهش وزن چه کمکی به درمان کمردرد می‌کند؟…………. ۶۶

سؤال ۳ – ۹ : چه نوع حرکات تمرینی برای کمردرد مفید است………….. ۶۷

سؤال ۳ – ۱۰ : بهترین وضعیت برای استراحت و دراز کشیدن در بیمار مبتلا به کمردرد چیست؟           ۷۲

سؤال ۳ – ۱۱ : چه ورزش‌هایی برای بیماران مبتلا به کمردرد مفید است؟ ۷۳

سؤال ۳ – ۱۲ : منظور از تغییر روش زندگی برای جلوگیری یا درمان کمردرد چیست؟            ۷۴

سؤال ۳ – ۱۳ : جراحی چه جایگاهی در درمان کمردرد دارد یا به عبارت دیگر در چه صورت از جراحی برای کمک به درمان کمردرد استفاده می‌کنیم؟…………………………………………………………. ۷۵

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه‌

 

کمردرد پس از سرماخوردگی، شایعترین علت مراجعه بیماران به مطب پزشکان است و بیشتر از ۸۰ درصد مردم در طول زندگیشان، حداقل برای یک بار، کمردرد را تجربه می‌کنند.

کمردرد می‌تواند از یک طرف علامتی از کشش ساده عضلانی باشد و از طرف دیگر، نشان‌دهندۀ وجود یک بدخیمی در قسمتی از بدن که به ساختمان‌های ستون فقرات دست‌اندازی کرده است. اهمیت کمردرد و شیوع فراوان آن، انگیزه نوشتن این کتاب است.

سعی کرده‌ام تا به ساده‌ترین زبان ممکن، علل کمردرد، اقدامات تشخیصی لازم و همچنین درمان‌های ضروری برای هر علت را توضیح دهم.

امیدوارم مطالعۀ این کتاب باعث افزایش آگاهی خوانندگان محترم در مورد کمردرد شود.

در آماده‌سازی‌ و انتشار این‌ کتاب‌ از کمک‌های‌ بی‌دریغ‌ جناب‌ آقای‌ مهندس‌ غلامرضا کردگاری‌ مدیرعامل‌ محترم‌ انتشارات‌ کردگاری‌، همچنین‌ همسر مهربانشان‌ سرکار خانم‌ راحله‌ محمودآبادی‌ برادرزاده‌ عزیزم‌ یاری‌ گرفته‌ام‌، آرزوی‌ موفقیتشان‌ را دارم‌.

در پایان‌ از خوانندگان‌ محترم‌ این‌ کتاب‌ خواهشمندم‌ نظریات‌ و سؤالات‌ خود را با آدرس‌ اینجانب‌ در میان‌ بگذارند تا بتوانم‌ در چاپ‌های‌ بعدی‌ از آن‌ها استفاده‌ کنم‌. آرزوی‌ من‌ بهبود سطح‌ اطلاعات‌ عمومی‌ بیماران‌ و شناخت‌ بهتر آن‌ها از بیماریشان‌ است‌ تا بتوانند با سلاح بزرگ دانایی به نبرد با بیماری خود رفته و زندگی سالمتری داشته باشند.

دکتر احمد محمودآبادی‌

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آدرس‌ مطب‌ : مشهد ـ خیابان‌ احمدآباد ـ بین‌ عارف‌ و پرستار ـ طبقه‌ فوقانی‌ داروخانه‌ شبانه‌روزی‌ احمدآباد ـ طبقه‌ سوم‌ ـ دکتر محمودآبادی ـ تلفن‌ ۸۴۰۵۰۵۵

 

 

 

 

 

فصل‌ اول‌

کلیات و علل اصلی کمردرد

سؤال ۱ – ۱ : علل اصلی کمردرد کدامند؟

شکل ۱-۱ نشان دهندۀ اجزاء تشکیل‌دهندۀ ستون فقرات و بافت‌های اطراف آن است. هر آسیبی که به هر کدام از اجزاء تشکیل‌دهنده در ستون فقرات برسد، باعث کمردرد می‌شود. علاوه بر علل موضعی، گاهی اوقات علت کمردرد جای دیگری است اما درد در کمر احساس می‌شود که به این نوع از دردها، دردهای راجعه گفته می‌شود. بیماریهای کلیه مثل عفونت‌ها و سنگهای کلیوی، بیماریهای لگن مثل عفونت رحم و تخمدان‌ها یا بدخیمی‌های این دو عضو، همچنین بیماریهای پروستات در آقایان از علل دردهای راجعه در بیماران مبتلا به کمردرد می‌باشد. اگر کسی دچار بیماری آنوریسم (اتساع) شریان آئورت شود یا دچار ایجاد کیسه‌های کوچک التهابی در رودۀ بزرگش شود (دیورتیکولیت)، امکان دارد ابتدا با کمردرد به پزشک مراجعه کند و او اقدامات تشخیصی دیگری انجام دهد.

علل اصلی کمردرد که بر مبنای عضو آسیب دیده تقسیم‌بندی شده‌اند، در جدول ۱-۱ نمایش داده شده‌اند.

۱- علل مربوط به مهره‌ها« ۱- شکستگی و روی هم‌خوابیدن دراثر پوکی‌استخوان

۲- بیماری استخوانی مثل سل

۳- متاستاز و دست‌اندازی سرطان به مهره

۲- مربوط به دیسک« ۱- عفونت دیسک

۲- بیرون‌زدگی دیسک

۳- مفاصل بین مهره‌ها« ۱- مفاصل آپوفیزیال

۲- مفاصل ساکروایلیاک

۴- لیگامان‌ها« ۱- لیگامان‌های قدامی – خلفی طولی

۲- لیگامان‌های آپوفیزیال

۵- ریشه‌های عصبی« ۱- تنگی کانال نخاعی

۲- بیرون‌زدگی قسمت از دیسک

۶- عضلات دور

ستون فقرات«

۱- کشش‌ها و اسپاسم‌های عضلانی

۲- فیبرومیالژی (در اثر افسردگی)

۷- انتشار درد از جای دیگر

به کمر (دردهای راجعه) «

۱- کلیه‌ها« ۱- عفونت کلیه

۲- آبسه‌های دور کلیه

۳- سنگ‌های کلیوی

۴- انسداد در محل‌ اتساع ‌لگنچه ‌‌به‌‌

حالب

۲- روده‌ها« ۱- تومورهای روده

۲- التهاب دیورتیکول

۳- عروق  « آئوریسم آئورت
۴- لگن« ۱- عفونت رحم و تخمدان‌ها

۲- تومورهای رحم و تخمدان‌ها

۳- عفونت و سرطان پروستات

۸- بدخیمی
۹- متفرقه

جدول ۱-۱ : علل اصلی کمردرد

دیسک بیرون‌زده
دیسک سالم
مهره سالم
عضلات طولی
نخاع

شکل ۱-۱ : ستون فقرات و بافت‌های اطراف آن

پس از تقسیم‌بندی کمردرد بر اساس اعضای تشکیل‌دهندۀ آن، اکنون به بررسی چند علت شایع کمردرد می‌پردازیم.

سؤال ۱ – ۲ : رگ‌به‌رگ شدن و کشیدگی کمر به عنوان شایعترین علت کمردرد چه خصوصیاتی دارد؟

بسیاری از بیماران با پیچ‌خوردگی یا رگ‌به‌رگ شدن مچ پا آشنا هستند و بسیار دیده یا شنیده‌اند که گاهی در اثر پایین آمدن از پله‌ها، کنده شدن پاشنه کفش و یا فرو رفتن پا در یک گودی کوچک، درد و محدودیت حرکت در مچ پا تا مدت‌های زیاد همراه بیمار بوده است. در پیچیدگی پا، معمولاً یک تاندون (قسمت‌های انتهایی عضله که به استخوان می‌چسبد) یا یک لیگامان (رشته‌ای محکم که استخوان‌ها را به هم وصل می‌کند) تحت کشش قرار گرفته و التهابِِ حاصل از کشش، باعث درد و تورم موضعی برای چندین روز تا چندین هفته می‌شود. در مورد کمردرد موضوع کمی متفاوت است زیرا علاوه بر تاندون‌ها یا لیگامان‌ها، عضلات هم که در دو طرف ستون فقرات و به صورت طولی از بالا به پایین انتشار دارند دچار کشش یا رگ‌به‌رگ شدگی می‌شوند.

کمردرد ناشی از رگ‌به‌رگ شدن یا کشیدگی در اجزاء سه گانه ذکر شده (لیگامان، تاندون، عضلات) می‌تواند ناگهانی و به دنبال یک فشار شدید به کمر مثل بلند کردن جسم سنگین، هل دادن یک ماشین و یا یک فعالیت ورزشی خارج از توان باشد، می‌تواند همچنین به آهستگی و در درازمدت به دنبال اقداماتی مثل بد نشستن پشت میز، جابجایی وسایل سنگین و خارج از توان فرد برای مدت طولانی باشد.

این نوع کمردرد معمولاً یکطرفه است. با استراحت بهتر می‌شود و با کار کردن تشدید می‌یابد همچنین ایستادن یا (خم شدن)، کمر‌درد را بیشتر می‌کند.

این نوع کمردرد معمولاً خودبخود و در عرض چند روز با استفاده از اقدامات درمانی ساده حمایتی مثل استراحت، گرما درمانی یا استفاده از داروهای مسکن ضد التهابی یا شل‌کننده‌های عضلانی بهبودی می‌یابد و نیازی به اقدامات تشخیصی جدی مثل سی تی اسکن یا MRI نیست.

وقتی بیمار بر روی شکم بخوابد و پزشک، عضلات، تاندون‌ها یا لیگامان‌های پشت او را لمس کرده یا فشار بدهد، در نقطه‌های خاصِ که دچار رگ‌به‌رگ شدگی یا کشش شده‌اند، اظهار درد می‌کند.

عکس ساده که از مهره‌های کمر گرفته می‌شود حالت طبیعی دارد و بیمار علائم درگیری اعصاب کمری مثل عصب سیاتیک را ذکر نمی‌کند، یعنی از سوزش یا گزگز و مورمور در اندام تحتانی شاکی نیست. اگر از بیمار شرح حال گرفته شود و رادیوگرافی سادۀ انجام شده، در حد نرمال باشد نیاز به اقدام تشخیصی بیشتر مثل ام.آر.آی، سی تی اسکن یا… نیست.

سؤال ۱ – ۳ : کمردرد ناشی از بیرون‌زدگی یا فتق دیسک چه خصوصیاتی دارد؟

ستون فقرات انسان از ۲۴ مهره تشکیل شده که بر روی یکدیگر قرار گرفته و باعث کشیدگی قامت او می‌شوند. جنس مهره‌ها از استخوان است و اگر همه این مهره‌ها بدون رابطه به هم متصل بودند، انسان توانایی خم شدن به جلو، عقب یا طرفین را نداشت و بسیاری از توانمندیهای خود را از دست می‌داد.

یک صفحه از جنس غضروف که دیسک نام دارد در حد فاصل هر دو مهره قرار دارد و مانند بالشتک عمل می‌کند. اگر وجود این بالشتک‌ها یا دیسک‌ها نبود چه بسا پریدن از روی یک ارتفاع کوتاه باعث شکستگی مهره‌ها می‌شد به عبارت دیگر، دیسک نقش فنر یا ضربه‌گیر را هم بازی می‌کند. شکل ۱-۲، سه مهره از ستون فقرات به‌همراه ۲ دیسک بین آنها را نشان می‌دهد که دیسک بالایی در جای خود قرار دارد اما قسمتی از دیسک پایینی بیرون زده است.

گاهی فشار وارد آمده به دیسک آنقدر زیاد است که علی‌رغم اتصال‌های محکم بین دو مهره که با لیگان‌ها بوجود آمده و مانع از فتق و بیرون‌زدگی دیسک می‌شود قسمتی از دیسک بیرون زده و هرنی یا فتق پیدا می‌کند.

بیرون‌زدگی دیسک معمولاً در قسمتهای طرفی – عقبی یا پشتی است که علائم مربوط به خود را پیدا می‌کند. شکل ۱-۳ دو دیسک را نشان می‌دهدکه یکی سالم است و دیگری در قسمت طرفی – عقبی (سمت چپ بیمار) بیرون زده و بر روی ریشه عصبیِ خارج شده فشار می‌آورد.

همانطور که در ابتدای پاسخ عنوان شد، ستون فقرات انسان از ۲۴ مهره تشکیل شده که ۷ تا در گردن، ۱۲ تا در ناحیه سینه‌ای و ۵ مهره در ناحیه کمری قرار دارند. علاوه بر اینها استخوان خاجی که در انتهای تحتانی ستون فقرات قرار دارد، خود از ۵ مهره تشکیل شده است اما از آنجائیکه فاصله بین مهره‌ای در این مهره‌ها کم است عده‌ای آنها را مجموعاً یک استخوان می‌دانند و البته عده‌ای، مانند کمر، آنها را ۵ مهره جداگانه دانسته و نامگذاری می‌کنند. از فاصلۀ بین هر دو مهره، ریشۀ عصبی مربوط به مهره پایینی خارج شده و به سوی اعضای مربوط به خود پیش می‌رود.

مهره‌ها نامگذاری می‌شوند و نحوۀ نامگذاری به این صورت است که ابتدا نام گروه مهره‌ای و سپس شماره آن در پایین و سمت راست آن نوشته می‌شود.

۱ – مهره‌های گردنی را با عنوان C که ابتدای لغت گردنی (Cervical)  است می‌شناسیم.

۲ – مهره‌های سینه‌ای را با عنوان T که ابتدای نام قفسۀ صدری (Thoracic) است نامگذاری می‌کنند.

دیسک سالم

 

دیسک بیرون‌زده

شکل ۱-۲ : دیسک سالم و دیسک بیرون‌زده

۳ – مهره‌های کمر با عنوان L که ابتدای نام کمری (Lumbar) است نامیده می‌شوند.

۴ – مهره‌های خاجی را با عنوان S که ابتدای نام خاجی (Sacral) است نامگذاری می‌کنیم.

بیرون‌زدگی

دیسک و فشار

بر ریشه عصبی

شکل ۱-۳ : مقایسه دیسک سالم و دیسک بیرون زده

به‌عنوان مثال می‌گوییم دیسک بین ۵L و ۱S فتق پیدا کرده منظورمان این است که دیسک بین پنجمین مهرۀ کمری و اولین مهرۀ خاجی فتق پیدا کرده است بیشترین محل فتق دیسکهای کمری بین ۴L و ۵L و سپس بین ۵L و ۱S است بیشتر از حدود ۹۵ درصد فتقها بین مهره‌های ذکر شده اتفاق می‌افتد. در شکل ۱-۴ فتق و بیرون‌زدگی دیسکها بین ۴L و ۵L همچنین ۵L و ۱S نشان داده شده است که در این شکل عکس واقعی از ام. آر. آی. و شکل شماتیک در کنار هم آمده است.

فشار دیسک
بر نخاع

شکل ۱-۴ : بیرون‌زدگی دیسک بین ۴L و ۵L همچنین ۵L و ۱S

فتق بین ۲L و ۳L یا بین ۳L و ۴L خیلی کم روی می‌دهد.

همانطور که ذکر شد بیشترین محل بیرون‌زدگی یا فتق دیسک در قسمت طرفی عقبی می‌باشد و از آنجایی‌که ریشه‌های عصبی از سوراخ‌های طرفی عقبی مهره‌ها بیرون می روند، فتق دیسک معمولاً به ریشه های عصبی فشار آورده و علائم خاص را با توجه به محل دیسک بیرون زده ایجاد می‌کنند. در شکل ۱-۵ بیرون‌زدگی دیسک بین‌ مهره‌های ۵L و ۱S در دو حالت نشان داده شده است. عکس سمت راست نمای طولی از ستون مهره‌ها را نشان می‌دهد که دیسک بین ۵L و ۱S بیرون زده و در عکس سمت چپ فشار به ریشه عصبی ۱S نشان داده شده است.

بیرون‌زدگی

دیسک بین

مهره‌های

۵L و ۱S

بیرون‌زدگی
دیسک و فشار بر ریشه عصبی

 

شکل ۱- ۵ : بیرون‌زدگی دیسک بین ۵L و ۱S

خصوصیات درد ناشی از بیرون زدگی یا فتق دیسک به این صورت است که: درد به صورت یک احساس خواب‌رفتگی، گزگز، مورمور از کمر شروع شده و معمولاً به طرف یک پا انتشار می‌یابد. این حالت در اغلب موارد یکطرفه است اما می‌تو‌اند دو طرفه هم باشد. وقتی که بیمار بنشیند درد از حالت ایستاده کمتر است و با دراز کشیدن، شدت آن به حداقل می‌رسد.

شروع درد اغلب تدریجی است اما به‌طور معمول یک فشار سنگین به ستون فقرات لازم است تا بیماری خود را نشان دهد.

پزشکان با معاینه‌ای که بر روی بیمار انجام می‌دهند تا حدود زیادی محل و جایگاه دیسک بیرون زده را تشخیص می‌دهند.

به عنوان مثال اگر: دیسک بین ۳L و ۴L بیرون زده باشد، علائم فشار بر ریشۀ عصبی ۴L خود را نشان می‌دهد که در این حالت حس قسمت قدام ران و قسمت داخلی ساق پا کاهش می‌یابد و عضلۀ چهار سر ران که کار آن صاف کردن زانو است از قدرتش کم می‌شود. اگر به ریشه ۵L  (دیسک بین ۴L و ۵L بیرون بزند) فشار وارد بیاید، عضلات قدام ساق پا خوب کار نمی‌کنند و بیمار نمی‌تواند به خوبی روی پاشنۀ پا بایستد. به علاوه حس روی پا از بین می‌رود یا کاهش می‌یابد.

اگر در اثر بیرون‌زدگی دیسک بین مهره‌های ۵L و ۱S ، ریشۀ ۱S تحت فشار قرار گیرد حس کنارۀ خارجی پا کم می‌شود و بیمار نمی‌تواند به خوبی روی پنجۀ پا بایستد. در این بیماران، کمردرد یا درد پشت، خیلی مشخص و به اصطلاح پزشکی شارپ است و احساس ناخوشایندی در پای مربوطه وجود دارد.

عکس ساده در این بیماران کمکی به تشخیص نمی‌کند اما سی‌تی‌اسکن همراه با ماده حاجب (میلوگرافی) یا ام. آر. آی. باعث رسیدن به تشخیص شده که نشان‌دهندۀ بیرون‌زدگی دیسک همچنین گیر افتادن ریشۀ عصبی می‌شود. عکس ۱-۶ نشاندهنده ام. آر. آی. در یک بیمار است که دیسک بین مهره‌های ۵L و ۱S در او بیرون زده و بر نخاع فشار آورده است.

دیسک بیرون‌زده

در فاصله ۵L و ۱S

 

دیسک سالم

شکل ۱-۶ : ام. آر. آی. در دیسک بیرون زده

سؤال ۱-۴ : آرتروز مهره‌های کمری چگونه کمردرد ایجاد می‌کند؟

در بدن انسان مفاصل متعدد با کارکردهای متفاوت قرار دارند. بعضی از این مفاصل دارای دامنۀ حرکت زیاد و بعضی دارای دامنۀ حرکت محدود هستند.

مفاصل برای آنکه دارای دامنۀ فعالیت و حرکت حداقل باشند باید از یک لایۀ غضروفی بر روی ۲ استخوانی که به هم می‌رسند پوشیده باشند.

وقتی مهره‌ها به هم می‌رسند علاوه بر مفصل بزرگی که دیسک نام دارد و بین دو قسمت بزرگ مهره یعنی تنۀ مهره دارای نقطۀ اشتراک می‌شوند، در چند نقطۀ دیگر که مفاصل کوچک یا «facet joint» نام دارند با هم در تماس هستند. مانند تمامی مفاصل دیگر بدن، این مفاصل به مرور زمان و با گذشت عمر همچنین به علت فشارهایی که تحمل می‌کنند پیر شده، شادابی و جوانی بعلاوه دامنه حرکت آرام و ملایم خود را از دست می‌دهند.

تغییرات مفصلی که در اثر ضربه‌های کوچک و بزرگ، طی سالهای طولانی عمر بوجود می‌آید باعث بوجود آمدن یک نوع بیماری مفصلی می‌شود که از آن به عنوان استئوآرتریت یا به صورت مصطلح آرتروز نام برده می‌شود.

آرتروز مفاصل کوچک ستون فقرات بخصوص در کسانی که سابقه و تمایل ژنتیکی بیشتر برای این بیماری دارند یا در اثر سال‌های طولانی، فشار بیشتری به آنها وارد کرده‌اند، یکی از دلایل اصلی کمردرد بخصوص در سنین پیری و بخصوص در کسانی است که سال‌های طولانی از راه کار فیزیکی و بدنی زندگی خود را تأمین کرده‌اند (کارگران، کشاورزان)

آرتروز یا همان استتوآرتریت علاوه بر مفاصل کوچک ذکر شده می‌تواند دیسک‌های بین مهره‌ای را هم درگیر کند.

گاهی اوقات استخوان‌های اضافه‌ای که استئوفیت نام دارند و به دنبال پدیدۀ آرتروز بوجود می‌آیند می‌توانند بر ریشه‌های عصبی فشار آورده و علائمی شبیه بیرون‌زدگی دیسک را بوجود آورند.

برخلاف کمردرد ناشی از رگ‌به‌رگ شدن یا بیرون‌زدگی و فتق دیسک این بیماری معمولاً دوطرفه بوده و به آهستگی بوجود می‌آید.

همانند آرتروز در سایر مفاصل، آرتروز ستون فقرات هم وابسته به سن است بنابراین بیشتر در افراد مسن خود را نشان می‌دهد.

درد ابتدا در کمر محدود است اما با گذشت زمان و تحت فشار قرار گرفتن ریشه‌های عصبی، درد به اندام‌ها انتشار می‌یابد.

مانند آرتروز در سایر نقاط بدن، کمردرد در این بیماران با استراحت بهتر شده و با فعالیت بدتر می‌شود. البته اگر مقدار کمی التهاب با آن همراه باشد، در استراحت‌های طولانی در جا، مثل نشستن بر روی زانوها در یک نقطۀ خاص، در ابتدای حرکت، دردِ کمی وجود دارد که ابتدا آرامتر شده و بعد با ادامه فعالیت مجدداً شدت می‌یابد. اگر ریشه‌های عصبی گیر افتاده باشند، امکان پیدا شدن یافته‌هایی مانند آنچه در فتق دیسک دیده می‌شود، در این بیماران وجود دارد.

رادیوگرافی ساده یا عکس معمولی از ستون فقرات نشان‌دهندۀ کاهش فضای مفصلی بین دو مهره، همچنین وجود استخوان‌های اضافه یا استئوفیت می‌باشد. ذکر این نکته ضروری است که یافته‌های مربوط به آرتروز ستون فقرات تقریباً در تمامی افراد مسن وجود دارد و مشاهده شدن آنها، نشان‌دهنده و ثابت‌کنندۀ آرتروز برای علت قطعی درد بیمار نیست و باید سایر علل را در نظر داشت.

سؤال ۱- ۵ : منظور از تنگی کانال نخاعی چیست؟ چگونه بوجود می‌آید و چرا باعث کمردرد می‌شود؟

یک بیمار به پزشک مراجعه می‌کند و از درد یا ضعف شدید پاها پس از مدتی ایستادن یا مقداری راه رفتن شکایت می‌کند. او اظهار می‌دارد که وقتی از جایش بلند می‌شود تا راه برود مشکل خاصی ندارد اما همین که مقداری راه می‌رود، پاهایش شروع به درد و کرختی می‌کنند، طوری که به قول خودش، دیگر از او فرمان نمی‌برند. بیمار مجبور می‌شود بنشیند یا به جلو خم شود تا حس، انرژی و نیرو به پاهایش برگردد و مجدداً به راه بیفتد.

بیمار دیگری همین شکایت را دارد اما او می گوید که با ایستادن مشکلش حل می‌شود و نیازی به جلو خم شدن یا نشستن ندارد، به علاوه ذکر می کند که از سال‌ها قبل به خاطر مشکلات عروق قلبیِِ ناشی از دیابت و فشار خون بالا تحت درمان بوده و سال قبل تحت عمل جراحی قلب باز قرار گرفته است.

در لغت‌شناسی پزشکی گفته می‌شود که بیمار دوم مبتلا به لنگش متناوب واقعی با منشاء اختلال عروقی و بیمار اولی مبتلا به لنگش متناوب کاذب با منشاء عصبی می‌باشد.

بیمار اولی که معرفی شد، یک مورد واضح از کسانی است که دچار عارضه تنگی کانال نخاعی (کانال عبور نخاع از میان ستون فقرات) می‌شوند.

تنگی کانال نخاعی به دنبال آرتروز ستون فقرات و در سالمندان بوجود می‌آید وقتی فرد دچار آرتروز مفاصل ستون فقرات می‌شود، ساختمان طبیعی مهره‌ها به هم خورده که نتیجه آن تنگی کانال می‌باشد در شکل ۱-۷ دو مهره با هم مقایسه شده که یکی ساختمان نرمال و کانال نخاعی طبیعی دارد، اما دیگری در اثر آرتروز، کانال تنگ شده و بر نخاع فشار وارد شده است.

نخاع

                  تنگی کانال نخاعی                            کانال نخاعی نرمال

شکل ۱-۷ : تنگی کانال نخاعی

همانطورکه در چند سطر قبل اشاره شد، این نوع کمردرد نه با ایستادن که با نشستن و خم شدن به جلو از بین می‌رود. درست برخلاف لنگش متناوب ناشی از تنگی عروق و تصلب شرائین که در سایر کتاب‌های این مجموعه مثل دیابت، بیماری فشار خون، اختلالات چربی و… توضیح کاملتری دربارۀ آن به عنوان یکی از عوارض ایجاد شده توسط فاکتورهای خطرساز داده‌ام. برای افتراق این دو نوع لنگش راه‌های زیادی وجود دارد که ساده ترین آنها معاینه شریان‌های اندام تحتانی می‌باشد در بیماران مبتلا به اختلالات عروقی لمس نبض در شریان‌های روی پا یا پشت قوزک داخلی پا مشکل است.

در معاینه بیماران توسط پزشک، علائمی از درگیری ریشه‌های مختلف بین مهره‌ای به علتی که ذکر شده پیدا می‌شود.

بهترین تکنیک برای اثبات این بیماری، استفاده از سی‌تی‌اسکن همراه با تزریق مادۀ حاجب به داخل فضای دور نخاعی، همچنین ام.آر.آی می‌باشد.

این وسایل باعث می‌شود تا دقیقاً محل تنگی و محل فشارهای وارد شده بر ریشه‌های عصبی مشخص شود. شکل ۱- ۸ عکس یک ام. آر. آی. را نشان می‌دهد که در حدود فاصله بین ۴L و ۵L کانال نخاعی دچار تنگی شده و علائم فشاری بر نخاع مشاهده می‌شود.

 محل تنگی کانال نخاعی

شکل ۱-۸ : ام. آر. آی. و تنگی نخاع در محل بین ۴L و ۵L

سؤال ۱-۶ : سندرم دم اسبی چیست؟

همانطور که در شکل ۱-۹ ملاحظه می‌کنید، ناحیه انتهایی نخاع که با توجه به ریشه‌های عصبی خارج‌شده از آن، شبیه دم اسب است، ناحیه دم‌اسبی یا (Cauda Equina Region) نام دارد.

 ناحیه دم‌اسبی سالم

شکل ۱-۹ : ناحیه دم‌اسبی

دیسک علاوه بر بیرون‌زدگی در ناحیۀ پشتی – طرفی، گاهی به سمت عقب فتق پیدا کرده و مستقیماً بر نخاع فشار می‌آورد. این فشار باعث بوجود آمدن حالاتی می‌شود که به مجموعۀ این حالات و علائم، سندرم یا بیماری دم اسبی گفته می‌شود. شکل ۱-۱۰ قسمتی از دیسک را نشان می‌دهد که درست در ناحیه خلفی دچار فتق شده و به‌طور مستقیم به نخاع فشار آورده است. این بیماری به صورت مشخص خود را با یک یا چند علامت زیر نشان می‌دهد.

شکل ۱-۱۰ : سندرم دم‌اسبی در اثر فتق قسمت خلفی دیسک

۱ – کمردرد یا درد پایین پشت

۲ – اختلال در حرکت اندام تحتانی، نوع پیشرفته و شدید همراه با فلج کامل پاها

۳ – اختلال در نگهداری ادرار و بی‌اختیاری آن

۴ – اختلال در نگهداری دریچۀ مقعدی و بی‌اختیاری مدفوع

۵ – بی‌حسی ناحیه‌ای از بدن که اصطلاحاً روی زین قرار می‌گیرد.

علاوه بر بیرون‌زدگی و فتق دیسک حالات دیگر مثل آبسه‌های دور نخاع و سرطان‌هایی که به طور اولیه یا ثانویه این ناحیه را اشغال می‌کنند، می‌توانند باعث بوجود آمدن بیماری دم اسبی شوند. شکل ۱-۱۱، توموری را نشان می‌دهد که بر ناحیه دم‌اسبی فشار وارد کرده است.

 ناحیه دم‌اسبی سالم
توموری که بر ناحیه

دم‌اسبی فشار آورده است.

شکل ۱-۱۱ : توموری که به نخاع در ناحیه دم‌اسبی فشار وارد می‌کند.

اگر بیماری دچار هر کدام از علائم ذکر شده شود، یک بیمار اورژانس تلقی شده و باید خیلی سریع توسط همراهیان به بیمارستان رسانده شود تا خیلی زود توسط پزشکان تحت اقدامات درمانی غیرجراحی و جراحی قرار گیرد.

سؤال ۱-۷ : منظور از لغزیده شدن مهره‌ها بر روی یکدیگر چیست؟

این حالت که در لغت‌شناسی پزشکی به آن اسپوندیلولیستزیس گفته می‌شود در اثر یک عیب مادرزادی بوجود می‌آید که یک فشار یا آرتروز ثانویه آن را تشدید می‌کند. عیب مادرزادی که به صورت یک اختلال در حد فاصل فضای بین مفصلی فوقانی و تحتانی وجود دارد در اصطلاح پزشکی اسپوندیلولیزیس گفته می‌شود. این اختلال خود باعث درد کمر می‌شود چه مهرۀ بالایی بر روی مهرۀ پایینی به سمت جلو لغزیده باشد، چه نلغزیده باشد.

شکل ۱-۱۲  نشان دهندۀ اسپوندیلولیستزیس می‌باشد.

لغزیدن مهره ۵L بر روی مهره ۱S

 

شکل ۱-۱۲ : لغزیدن مهره بالایی بر روی مهره پائینی

سؤال ۱– ۸ : شکستگی مهره‌ها چگونه بوجود می‌آید و چرا باعث کمردرد می‌شود؟

برای درک بهتر از علل ایجادکنندۀ پوکی استخوان یا استتوپروز از خوانندگان محترم تقاضا می‌کنم سری به کتاب پوکی استخوان – نرمی استخوان از تألیفات دیگر مؤلف بزنند.

پوکی استخوان که به علل مختلف بوجود می‌آید به خودی خود بدون علامت است اما اگر نتیجۀ این پوکی استخوان شکستگی همراه با روی هم خوابیدن مهره های کمری باشد (کمپرسیون) دردهای شدید و ناگهانی کمر از علائم اصلی تظاهر آن خواهند بود. شکل ۱-۱۳ نشان‌دهنده مهره‌ای است که در اثر پوکی استخوان و فشاری که از دو سو به آن آمده است، دچار شکستگی شده است.

مهره سالم

 

مهره شکسته

 

شکل ۱-۱۳ : شکستگی مهره ستون فقرات در اثر فشار وارد آمده

درد ناشی از شکستگی مهره‌های ستون فقرات خیلی شدید اما خود محدودشونده است. شکستگی مهره‌های کمری خیلی کم منجر به گیر افتادن ریشۀ عصب می‌شود اما چون مهره از قسمت جلوئی می‌شکند و روی هم می‌خوابد، نتیجه‌اش ایجاد قوز در پشت یا قفسۀ صدری  خواهد شد. شکل ۱-۱۴ نشان‌دهنده قوز در اثر شکستگی مهره‌ای از ستون فقرات می‌باشد.

شکل ۱-۱۴ : ایجاد قوز در اثر شکستگی مهره

در سال‌های خیلی دور که سل شناخته شده یا قابل درمان نبود، همچنین پوکی استخوان یک بیماری جدی و قابل درمان به‌حساب نمی‌آمد، خوابیدن مهره‌ها بر روی هم در اثر سل ستون فقرات یا پوکی استخوان، باعث بوجود آمدن پیرمرد و پیرزن‌های فراوانی می‌شد که قوز آنها یک پدیدۀ اجتناب‌ناپذیر و حاصل از پیری به حساب می‌آمد. قد خمیده تمثیلی از بار سنگین زندگی بود تا شاعران با اتکاء به آن، گذر عمر را به منظر دیدگان جوانان بکشانند و عاشقان با کمان حاصل از خمیدگی قد، بر چشم دشمنان تیر بیاندازند.

قد خمیده ما سهلت نماید اما               بر چشم دشمنان تیر از این کمان توان زد

سؤال ۱ – ۹ : آیا بیماریهای روماتیسمی هم باعث کمردرد می‌شوند؟

بسیاری از کتاب‌هایی که راجع به علل کمردرد صحبت می‌کنند، در همان ابتدای کار علل کمردرد را در دو گروه التهابی و مکانیکی تقسیم‌بندی می‌کنند.

منظور از علل التهابی، بیماریهایی هستند که کمردرد بیمار با استراحت بدتر می شود و بیمار بیشتر از آنکه در اثر فعالیت و هنگام روز از کمردرد شاکی باشد، در شب و حین استراحت درد می‌کشد.

سه گروه اصلی علل التهابی عبارتند از:

۱ – بیماریهای روماتیسمی

۲ – عفونت‌ها

۳ – سرطان‌ها (اولیه یا متاستاز)

گروهی از بیماریهای روماتیسمی که ستون فقرات اعم از مهره‌های گردنی تا دنبالچه‌ای را درگیر می‌کند، بیماریهای روماتیسمی سِرُم منفی (Seronegative) نامیده می‌شوند، علت نامگذاری به خاطر این است که علی‌رغم گذاشتن نام روماتیسم بر آنها، فاکتوری که با عنوان فاکتور روماتیسم (Rheumatiod factor) می‌شناسیم در خونشان وجود ندارد.

۵ بیماری جداگانه در این گروه یعنی گروه سرم منفی قرار دارند که در درگیری ستون فقرات و سایر مفاصل (که معمولاً مفاصل بزرگ مچ پاها، زانوها، لگن هستند)، مشترک بوده اما در تظاهرات خارج مفصلی با هم تفاوت‌هایی دارند مثلاً بعضی پوست را بیشتر درگیر کرده، بعضی چشم‌ها را و برخی جایی دیگر از بدن را. شایعترین بیماری از گروه بیماریهای سرم منفی که ستون فقرات همچنین سایر مفاصل بزرگ یا کوچک را درگیر می‌کند بیماری اسپوندیلیت آنکلیوزان نام دارد. اجازه بدهید اسم بیماری را معنی کنم:

اسپوندیل یعنی ستون فقرات، اسپوندیلیت یعنی التهاب و تورم ستون فقرات (مثل سینوزیت که معنی آن التهاب و تورم سینوس است) آنکیلوز یعنی سفت شدن و به هم چسبیدن.

بنابراین اسپوندیلیت آنکلیوزان یعنی یک بیماری التهابی که طی آن ستون فقرات و مهره‌های ملتهب به هم چسبیده، به صورت یک ستون محکم در می‌آیند. شکل ۱-۱۵ نشان‌دهنده مفاصل ملتهب بین مهره‌ای و خاجی- لگنی است که در بیماریهای روماتیسمی باعث بوجود آمدن علائم بالینی مثل درد و خشکی صبحگاهی می‌شود.

مفصل

خاجی – لگنی 

ملتهب

مفاصل

بین مهره‌ای

ملتهب

مفاصل

بین مهره‌ای

ملتهب

 

شکل ۱- ۱۵

برخلاف آرتریت روماتوئید که شایعترین بیماری روماتیسمی است و در خانمهای با سن حدود ۴۰ ساله بوجود می‌آید، این بیماری بیشتر مخصوص مردانی با سن حدود ۲۰ سال است، هر چند می‌تواند در سنین پایین تر یا بالاتر آغاز شود.

بیمار مبتلا به اسپوندیلیت آنکیلوزان معمولاً مرد بیست و چند ساله‌ای است که به پزشک مراجعه کرده و از کمردردی شکایت می‌کند که طی چند سال گذشته او را آزار داده است.

بیمار می‌گوید، علاوه بر کمردرد، دچار درد در مچ پاها، زانوها، لگن، انگشتان دست، مچ دست‌ها، آرنج‌ها و شانه‌ها می‌باشد.

درد گاهی در شب آنقدر شدید است که مانع خواب او می‌شود، به علاوه صبح که از خواب بیدار می‌شود، بدنش مثل چوب خشک است.

خشکی بدن او گاهی تا شب ادامه می‌یابد و در سرتاسر شبانه روز درد دارد. گاهی ۲ تا ۳ ساعت، پس از بیدار شدن از خواب، درد بیمار کمی آرامش پیدا کرده و تا حدودی قابل تحمل می‌شود.

گاهی در این بیماران علائم خارج مفصلی مثل درگیری اطاق قدامی چشم یا آسیب به دریچۀ شریان آئورت توسط پزشک کشف می‌شود.

پزشک در معاینه متوجه محدودیت شدید حرکتی در مفاصل بخصوص مهره‌های ستون فقرات می‌شود. شدت این محدودیت به زمانی بستگی دارد که از شروع بیماری گذشته است. به‌علاوه شدتی از التهاب که مهره‌ها را درگیر کرده نقش مهمی در میزان محدودیت حرکتی بیمار دارد.

اگر بیماری پیشرفت کرده باشد، در رادیوگرافی به عمل آمده از ستون فقرات مهره‌ها شکل نای چند بند را به خود می‌گیرند، به علاوه مشاهده می‌شود که محل اتصال استخوان دنبالچه به بالهای لگن استخوانی شده و توانایی حرکت خود را از دست داده است. شکل ۱-۱۶ ستون فقرات بیمار مبتلا به اسپوندیلیت آنکلیوزان را، به نمایش گذاشته است که در آن ستون مهره‌ها کاملاً به هم چسبیده و به‌صورت یک نی درآمده‌‌اند.

شکل ۱-۱۶ : ستون فقرات در بیماری اسپوندیلیت آنکلیوزان پیشرفته

پزشک پس از گرفتن شرح حال و انجام معاینات اولیه، با تشخیص بیماری ذکر شده آزمایش درخواست می‌کند که به آنها آزمایشات اولیه و روتین رماتیسمی گفته می‌شود مثل شمارش گلبولهای خونی، به علاوه آزمایش ادرار، همچنین ارزیابی شدت التهاب با استفاده از اندازه‌گیری سدیمان خون (ESR) یا اندازه‌گیری CRP که پروتئین نشان‌دهندۀ وجود التهاب در بدن است.

همانطور که اشاره شد فاکتور روماتیسمی یا RF در این بیماران منفی است و مثبت بودن آن تا حدود زیادی باعث می‌شود که پزشک به بیماریهای دیگری فکر کند.

داروهای به کار رفته برای این بیماران در سه گروه اصلی قرار می‌گیرند که عبارتند از:

۱ – داروهای تعدیل‌کنندۀ بیماریهای روماتیسمی مثل سولفالازین و متوترکسات

۲ – داروهای ضد التهاب غیرکورتونی مثل ایندومتاسین

۳ – کورتون‌ها

انتخاب یک یا چند نمونه از این داروها، همچنین مقدار و دورۀ مصرف هر دارو تا حدود زیادی به وجود شدت علائم بالینی در فرد بستگی دارد. به عبارت دیگر مانند بسیاری از بیماریها، پزشکان، بیمار را درمان می‌کنند نه بیماری را. اجازه بدهید مثال بزنم.

یک مرد ۲۵ ساله که به خاطر درد شدید کمری مراجعه کرده است، از شدت درد و التهاب در ستون فقرات، طوری راه می‌رود که به آن راه رفتن اردکی ‌گفته می‌شود (شبیه این راه رفتن را در نرمی استخوان یا استئومالاسی هم داریم). در آزمایشات انجام شده سدیمان خون به جای آنکه حدود ۱۵ باشد، ۷۰ گزارش می‌شود، همچنین در برگۀ آزمایش بیمار جلوی CRP عدد + ۳ گذاشته شده است.

این بیمار کاندید درمانی است که به آن درمان ترکیبی گفته می‌شود بنابراین مجموعه ای از سه نوع دارو با مقادیر لازم و توصیه شده برای بیمار نسخه می شود. بیمار تحت درمان دارویی قرار گرفته و با گذشت زمان و بر اساس پاسخی که به داروها می‌دهد، سعی در ادامه درمان همراه با ارزیابی بیمار از نظر بوجود آمدن عوارض دارویی می‌شود.

بیمار دیگری که یک مرد ۳۰ ساله است مراجعه کرده و از کمردرد خفیف که در صبح کمی بیشتر و همراه با خشکی صبحگاهی    (morning stiffness) است، شکایت می‌کند، محدودیت حرکت برای مهره‌های کمری، در جهات مختلف ندارد. آزمایشات اولیه، التهاب چندانی را گزارش نمی‌کنند، بیمار تحت نظر قرار گرفته، توصیه به استفاده از داروهای ضد التهاب غیرکورتونی شده و از او خواسته می‌شود که به‌طور مرتب داروها را مصرف کرده و با پزشک در تماس باشد تا در صورت تغییر در ماهیت بیماری و کیفیت دردها، اگر لازم شد، در تجویز داروها تجدیدنظر صورت گیرد.

علاوه بر مصرف دارو، توصیه های غیردارویی دیگری نیز به بیمار می‌شود که مجموعۀ آنها در فصل ۳ و مبحث درمان کمردرد مورد بحث قرار خواهند گرفت.

سؤال ۱ – ۱۰ : بیماریهای عفونی چگونه می‌توانند باعث کمردرد شوند؟

علاوه بر بیماریهای عفونی که با درگیر کردن کلیه ها، رحم، تخمدان‌ها و… می‌توانند باعث کمردرد شوند، تعدادی از عوامل عفونی با حمله مستقیم به ساختمان‌های شرکت‌کننده در ستون فقرات و ایجاد التهاب در آنها باعث ایجاد کمردرد می‌شوند.

سه بیماری شایع عفونی که ستون فقرات را درگیر می‌کنند عبارتند از:

۱ – استئومیلیت مهره‌ها (عفونی شدن ساختمان استخوانی مهره)

۲ – عفونت فضای بین مهره‌ای که به دیسکیت (التهاب دیسک) معروف است.

۳ – عفونت چرکی مفصل خاجِی – لگنی (شکل ۱-۱۳ نشان‌دهندۀ محل مورد نظر است.)

۱ استئومیلیت مهره‌ها: جسم مهره‌ها در اثر دو نوع عامل عفونی درگیر می‌شود. یک نوع آن فرم حاد است که به وسیله میکروب‌هایی از خانوادۀ استافیلوکوک یا باکتریهای روده‌ای ایجاد می‌شود و باعث درد شدید کمر همراه با تب، لرز، کاهش اشتها، بی‌حالی و… خواهد شد.

بعضی از افراد مثل معتادان تزریقی، بیماران آلوده به ویروس HIV، برای این نوع عفونت آمادگی بیشتری دارند.

نوع دوم استتومیلیت مهره‌ها، فرم مزمن آن است که در اثر عوامل عفونی مثل باسیل سل و یا قارچ‌ها بوجود می‌آید. این بیماران معمولاً از دردهای گنگ و مبهم در ستون فقرات رنج می‌برند که گاهی به خاطر تخریب ناگهانی مهره، ناشی از التهاب شدید آن، با درد شدید و علائم فشار به ریشه‌های عصبی به پزشک مراجعه می‌کنند. گاهی اوقات عفونت‌های چرکی حاد به فضای اطراف نخاع نفوذ کرده و باعث بوجود آمدن آبسه‌های دور نخاعی می‌شوند که عارضه اصلی آنها، ایجاد فشار به نخاع و بوجود آوردن علائم عصبی می‌باشد.

برای تشخیص علت عفونت گاهی از آسپیراسیون (بیرون کشیدن مایع با سوزن) و یا نمونه برداری استفاده می‌شود. اگر علت استئومیلیت باسیل سل باشد، معمولاً تست پوستی که به آن تست PPD می‌گویند، مثبت خواهد بود.

از رادیوگرافی ساده، سی تی اسکن و ام.آر.آی برای تشخیص بیماری استفاده می شود. اگر علائم فشاری بر نخاع وجود داشته باشد باید حتماً از ام.آر.آی استفاده کرد تا در صورت وجود آبسه دور نخاعی، بتوان آن را ثابت کرد. شکل ۱-۱۷ نشان‌دهنده نمایی از ام. آر. آی. در یک بیمار است که مهره‌های ۴L و ۵L به همراه دیسک بین آنها دچار عفونت شده و در حال تخریب است.

شکل ۱-۱۷ : عفونت ستون مهره‌ها

دو بیماری عفونی دیگر که ستون فقرات را درگیر می‌کنند (عفونت دیسک و عفونت فضای مفصل خاجی- لگنی) نادر بوده و امروز خیلی کم مشاهده می‌شوند.

سؤال ۱ – ۱۱ : آیا اختلالات روحی و خُلقی می‌توانند باعث کمردرد شوند؟

در لغت‌شناسی پزشکی با مجموعه‌ای از بیماریها روبرو هستیم که آنها را در یک گروه بزرگ با عنوان سیکوسوماتیک (روحی – جسمی، روان – تنی) قرار می‌دهند. اگر چه افسردگی، اضطراب و… می‌توانند با کمردرد بروز کنند یا حداقل کمردرد یکی از شکایات آنها باشد، اما این تشخیص، یعنی اختلالات روان – تنی همیشه آخرین تشخیص است و پزشکان وقتی این برچسب را به بیماران می‌زنند که از عدم وجود بیماریهای جسمی به عنوان عامل کمردرد مطمئن باشند.

داروهای مسکن از خانواده بروفن که به آنها داروهای ضد التهاب غیرکورتونی گفته می‌شود به همراه داروهای ضد افسردگی و شل‌کننده‌های عضلانی در کنار سایر اقدامات غیردارویی غلبه بر افسردگی و اضطراب، از درمان‌های رایج برای کمردردهای روان – تنی هستند.

سؤال ۱ – ۱۲ : سرطانها چگونه می‌توانند باعث کمردرد شوند؟

علاوه بر سرطانهای احشاء لگن مثل رحم، تخمدان‌ها و پروستات که با رشد بیش از حد و فشار به اعصاب لگنی باعث درد مبهم، مزمن و گنگ در کمر می‌شوند بعضی از سرطانها، به طور اولیه یا ثانویه و متاستاز از جای دیگر، اجزاء تشکیل‌دهندۀ ستون فقرات را درگیر می‌کنند. شکل ۱-۱۸ نمایی از ام. آر. آی. را نشان می‌دهد که در آن یک ضایعه سرطانی در حدفاصل مهره‌های ۱L و ۲L بر نخاع فشار می‌آورد.

۱L

 

۲L

 

 

 

توده سرطانی در نخاع

 

شکل ۱-۱۸ : تومور نخاعی

کمردرد ناشی از سرطان معمولاً دائمی و بدون خاصیت تسکین با استراحت می‌باشند. این نوع از کمردردها با دراز کشیدن و یا در طول شب بدتر می‌شوند. اگر توده سرطانی به ریشه‌های عصبی فشار وارد کند، علائم مربوط به درگیری عصب مربوطه را، ایجاد خواهد کرد.

در عکس ساده‌ای که از ستون فقرات گرفته می‌شود، ضایعات مربوط به بدخیمی با توجه به نوع ضایعه خود را نشان می‌دهد. برخلاف بیماریهای عفونی، در بدخیمی‌ها دیسک معمولاً دست نخورده باقی می‌ماند. برای تکمیل اقدامات تشخیصی از سی تی اسکن و ام.آر.آی کمک گرفته می‌شود: اگر اقدامات تشخیصی به نتیجه نرسد، قدم آخر، نمونه‌برداری از ضایعه برای اثبات نوع سرطان و تشخیص منشا اولیۀ آن است.

درمان ضایعه به عوامل مختلفی از جمله نوع سرطان اولیه یا ثانویه،‌ میزان آسیب عصبی وارد شده و همچنین وضعیت جسمانی بیمار بستگی دارد.

 

 

 

 

فصل ۲

تشخیص علت کمردرد

سؤال ۲ – ۱ : علت کمردرد چگونه تشخیص داده می‌شود؟

جدول ۲-۱، نشان دهنده، مجموعۀ اقداماتی است که برای رسیدن به علت کمردرد توسط پزشکان انجام می‌شود.

همانطور که تاکنون و به بهانه‌های مختلف، در بیماریهای متعدد عنوان کرده‌ام، پزشکان برای رسیدن به تشخیص سه قدم اساسی برمی‌دارند که عبارتند از:

  1. صحبت کردن با بیمار و شنیدن حرف‌های او که در اصطلاح پزشکی گرفتن شرح حال نامیده می‌شود.
  2. معاینه بیمار که برای انجام آن از ۳ حس متفاوت یعنی بینایی، شنوایی و لامسه استفاده می‌شود.
  3. درخواست و انجام اقداماتی که به آنها اقدامات پاراکلینیکی گفته می‌شود و شامل آزمایش، عکسبرداری، نمونه‌برداری و… می‌شود.

 

۱ – استفاده از شرح

حال بیمار«

۱ – علائم همراه

۲ – خصوصیات درد

۳ – وجود یا عدم وجود علائم عصبی

۲ – معاینه بیمار« ۱ – بیمار ایستاده یا راه می‌رود

۲ – بیمار به پشت خوابیده و بر روی تخت معاینه می‌شود.

۳ – بیمار بر روی شکم خوابیده و معاینه می‌شود.

۳- استفاده‌از‌اقدامات

تشخیصی«

۱-‌ عکسبرداری« ۱ – عکس ساده

۲ – اسکن استخوان

۳ – دیسکوگرافی

۴ – میلوگرافی (تزریق ماده حاجب در فضای دور نخاع)

۵ – سی‌تی‌اسکن با یا بدون میلوگرافی

۶ – ام.آر.آی

۲ – تست‌های

آزمایشگاهی«

۱ – شمارش گلبولهای خونی

۲ – اندازه‌گیری سدیمان

۳ – اندازه‌گیری کلسیم، فسفر، الکالین فسفاتاز

۴ – ارزیابی مارکرها یا نشانه های سرطان در خون

۵ – اندازه‌گیری پروتئین نشان‌دهندۀ التهاب در بدن

۶ – آزمایش ادرار

۷– ارزیابی ‌پروتئین‌های‌‌‌سرم‌‌ و ‌‌ادرار

۳ – تست‌های الکترودیاگنوستیک

مثل «

 

۱ – اندازه‌گیری سرعت عصب یا نوار عصب (NCV)

۲ – گرفتن نوار عضله (EMG)

جدول ۲ – ۱ : مجموعه‌ اقدامات لازم برای رسیدن به علت کمردرد

سؤال ۲ – ۲ : چه نکاتی در شرح حال بیمار، پزشک را در رسیدن به تشخیص کمک می‌کند؟

سن، جنس و وجود علائم همراه از اولین نکات برجسته در برداشتن قدم اول برای تشخیص است.

اگر یک مرد ۷۰ ساله با کمردرد به پزشک مراجعه کند و علاوه بر شکایت اصلی (کمردرد) از کاهش وزن، درد شبانه، ضعف، بی‌حالی و بی‌اشتهایی شاکی باشد. مطمئناً بدخیمی‌ها و بخصوص سرطان پروستات اولین تشخیصی است که از ذهن پزشک عبور می‌کند و آزمایشات لازم برای رد یا اثبات آن درخواست می‌شود.

اگر بیمار یک معتاد تزریقی ۳۰ ساله باشد که علاوه بر کمردرد از تب، لرز، بی‌حالی، بی‌اشتهایی… شاکی باشد، اولین تشخیص، عفونت چرکی جسم ستون مهره‌‌ای می‌باشد. اگر بیمار یک خانم ۴۰ سالۀ افسرده با سابقۀ کمردرد چند ساله همراه با خستگی و ضعف به علاوه اختلال شدید خواب در شب باشد، پزشک به اختلالات روان تنی و یک بیماری با عنوان فیبرومیالژی فکر می‌کند.

اگر بیمار یک مرد ۲۵ ساله با سابقۀ ۴ ساله کمردرد باشد که از درد و تورم تاندون آشیل به همراه درد در زانوها شکایت دارد و دچار خشکی شدید صبحگاهی یا morning stiffenss می‌باشد اولین تشخیص، یک بیماری روماتیسمی با عنوان اسپوندیلیت آنکیلوزان است که از ذهن پزشک می‌گذرد.

دومین نکته در شرح حال بیمار، کیفیت و خصوصیات درد است.

اگر درد به‌طور ناگهانی و در اثر جابجایی یک فرش در مرد ۳۵ ساله بوجود آمده باشد اولین تشخیص رگ‌به‌رگ شدن کمر و یا بیرون‌زدگی (فتق) قسمتی از دیسک بین مهره می‌باشد. اگر سرفه، عطسه و زورزدن باعث تشدید کمردرد شود، بیرون‌زدگی یا فتق دیسک اولین تشخیص است.

اگر درد همراه با علائم عصبی و تیرکشنده باشد، بیرون‌زدگی دیسک یا فشار به ریشۀ عصبی در اثر تشکیل استخوان‌های اضافی به دنبال آرتروز شدید ستون فقرات از جمله علل کمردرد به حساب می‌آیند.

سؤال ۲ – ۳ : معاینۀ بیمار چه کمکی به تشخیص علت کمردرد می‌کند؟

پزشکان وقتی در اطاق خود و در پشت میز دستور ورود بیمار بعدی را به منشی می‌دهند به محض ورود او، به چهره‌اش نگاه می‌کنند، عمق نگاهش را می‌خوانند و راه رفتنش را تحلیل می‌کنند. به زبان دیگر، با ورود بیمار به اطاق و خیلی پیشتر از اولین سؤال، معاینه او آغاز شده است.

راه رفتن بیمار علاوه بر نشان دادن وضعیت روحی او، تا حدود زیادی بیان‌کنندۀ اختلالات ساختمانی، در استخوانها، عضلات و مفاصل محوری (ستون فقرات) و غیرمحوری او می‌باشد.

بیماران مبتلا به اسپوندیلیت آنکیلوزان شدید، راه رفتن اردکی دارند به این صورت که به علت سفت شدن ستون فقرات، با هر قدم، تا حدودی نیم تنۀ خود را نیز جابجا می‌کنند. بیماری که دچار دررفتگی و فتق دیسک است، با خمیدگی به جلو حرکت می‌کند. علاوه بر راه رفتن، قدرت خم شدن بیمار و فاصله ای که بین زمین و نوک انگشتان او به هنگام خم شدن ایجاد می‌شود تا حدود زیادی بیانگر، شدت محدودیت در دامنۀ حرکات ستون فقرات او می‌باشد.

برای ادامه معاینه و آگاهی از درگیری و فشار به ریشۀ عصبی، بیمار بر روی پشت می‌خوابد و درحالی‌که یک پای او دراز است، پزشک با خم کردن مفصل ران دیگر به میزان ۹۰ درجه، سعی می‌کند تا مفصل زانو را خم کند. وقتی پزشک شروع به باز کردن مفصل زانو می‌کند، در صورت فشار به روی ریشۀ عصبی، بیمار احساس دردی را به روی پا و زانو به پایین بیان می‌کند. مثبت بودن این تست که به آن تست SLR Straight Leg Raising)  بالا بردن مستقیم پا) گفته می‌شود، نشان‌دهنده، فشار به ریشۀ عصبی است که عللی مثل فتق دیسک را به عنوان علت کمردرد عنوان می‌کند.

علاوه بر ایستادن یا راه رفتن بیمار و معاینه او در وضعیت خوابیده به پشت، می‌توان در حالتی که بیمار بر روی شکم خوابیده است (وضعیت دمر یا Prone) او را معاینه کرد. معاینه و اثبات دردناک بودن شیاری که سیاتیک نام دارد و عصب سیاتیک از درون آن عبور می‌کند می‌تواند بر تشخیص درگیری عصب سیاتیک در اثر فتق دیسک کمک کند. لمس مهره‌های کمری در این وضعیت می‌تواند به تشخیص آسیب‌های وارد آمده بر جسم مهره‌ای مثل عفونت، سرطان و… کمک کند.

سؤال ۲ – ۴ : عکسبرداری چه کمکی به تشخیص علت کمردرد می‌کند؟

۶ نوع عکسبرداری وجود دارد که می توان از آنها برای تعیین تشخیص علت کمردرد استفاده کرد. شایعترین عکس که از ستون فقرات گرفته می‌شود عکس ساده یا به قول بیماران عکس سیاه و سفید است. یافته‌های زیر در عکسهای ساده که از ستون فقرات گرفته می‌شود وجود دارد و می‌توانند به تشخیص علت کمردرد کمک کنند.

۱ – کاهش فضای بین دو مهره

۲ – ایجاد استخوان‌های اضافه به نام استئوفیت

۳ – تخریب مفاصل کوچک بین مهره‌ای

۴ – شکستگی و روی هم خوابیدگی مهره‌ها در اثر بدخیمی‌ها یا ضایعات عفونی

۵ – پوکی استخوان

۶ – رسوب کلسیم در روی لیگامان‌های متصل‌کنندۀ دو مهره به هم

۷ – ایجاد خمیدگی و قوز در مهره‌های کمری

۸ – لغزیدن یک مهره بر روی مهرۀ پایینی

۹ – وجود ضایعات مادرزادی

شکل ۲-۱ رادیوگرافی ساده دو بیمار را در کنار هم نشان می‌دهد که یکی نرمال و دیگری مبتلا به  اسپوندیلیت آنکیلوزان است. تفاوت آشکار بین دو عکس، توسط یک فرد غیرپزشک هم قابل تشخیص است.

                      نرمال                                        مبتلا به اسپوندیلیت آنکیلوزان

شکل ۲-۱ : رادیولوژی ساده از ستون فقرات

سؤال ۲ – ۵ : اسکن استخوان چه کمکی به تشخیص علت کمردرد می‌کند؟

از این روش عکسبرداری در هنگام جستجوی عفونت یا دست‌اندازی سرطان به استخوانهای ستون فقرات استفاده می‌شود. شکل ۲-۲ اسکن ستون فقرات در یک پیرمرد ۷۰ ساله را نشان می‌دهد که با کمردرد به پزشک مراجعه کرده و در نهایت تشخیص سرطان پروستات برای او گذاشته شد. نقطه‌های متاتساز (دست‌اندازی) در شکل مشاهده می‌شود.

دست‌اندازی سرطان به ستون فقرات

 

شکل ۲-۲ : اسکن استخوان در مرد ۷۰ ساله با کمردرد
و سرطان پروستات

سؤال ۲ – ۶ : آیا دیسکوگرافی جایگاهی در تشخیص علت کمردرد دارد؟

در این روش ماده حاجب به فضای دیسک تزریق شده تا فضا نمایان ‌شود. امروزه از دیسکوگرافی وقتی استفاده می‌شود که روش‌های دیگر قادر به تشخیص بیماری نباشند یا نتوان بر اساس آنها قضاوت کرد.

سؤال ۲ – ۷ : فایدۀ سی‌تی‌اسکن در پی بردن به علت کمردرد چیست؟

از این روش بدون ماده حاجب یا با ماده حاجب استفاده می‌شود. سی تی اسکن بدون مادۀ حاجب روش تشخیصی انتخابی برای مشخص کردن اختلالات ساختمانی استخوانی ستون فقرات مثل تشخیص تنگی کانال نخاعی است. شکل ۲-۳، نشان‌دهنده سی‌تی‌اسکن ستون فقرات است که نرمال می‌باشد.

شکل ۲-۳ : سی‌تی‌اسکن نرمال از ستون فقرات

اشکالات این روش تشخیصی عبارتند از: ۱ – عدم توانایی در مشخص کردن ضایعات داخل نخاع مثل تومورها ۲ – درصد زیاد مثبت کاذب. به این معنی که بسیاری از افراد پیر با اینکه ضایعات مشخص شده در سی تی اسکن دارند اما علامت بالینی ندارند. بنابراین نمی‌توان به‌طور قطع پس از انجام سی تی اسکن گفت که علت درد و شکایت بیمار، وجود ضایعه مشاهده شده است. چه بسا در سی تی اسکن ضایعه مشاهده شود اما علت کمردرد بیمار، چیز دیگری باشد.

سؤال ۲ – ۸ : میلوگرافی چه ارزشی در تشخیص کمردرد دارد؟

این روش با استفاده از تزریق ماده حاجب به فضای دور نخاع انجام می‌شود. اگر یک جسم فلزی در ستون فقرات وجود داشته باشد (مانند ترکش فراوان خمپاره که در نواحی دور ستون فقرات جانبازان نخاعی وجود دارد) و نتوان از MRI استفاده کرد، میلوگرافی روش انتخابی برای بررسی علائم فشاری بر نخاع می باشد. امروزه کم‌کم به خاطر عوارض ناشی از میلوگرافی، همچنین پیشرفتهایی که در تکنیکهای ام.آر.آی و سی‌تی‌اسکن پیدا شده است میلوگرافی جای خود را به این وسایل تشخیصی مدرن داده است. عکس ۲-۴، نشان‌دهنده یک میلوگرافی است که مطابق این شکل مسیر ماده حاجب در اثر روی هم خوابیدن مهره ۱L کاملاً قطع شده است.

مهره ۱L که روی هم خوابیده است

 

شکل ۲-۴ : میلوگرافی در بیماری که مهره ۱L او روی هم خوابیده است.

سؤال ۲ – ۹ : ام.آر.آی (MRI) چه کمکی به تشخیص علت کمردرد می‌کند؟

جدیدترین وسیله برای بررسی ضایعات نخاع ام. آر. آی. می‌باشد.

با استفاده از تکنیکهای جدیدی که بوجود آمده است، این وسیله اکنون به خوبی توانایی نشان دادن آسیب‌های ساختمانی استخوانی و بافت نرم را دارد.

MRI وسیلۀ تشخیصی انتخابی برای شناسایی و به تصویر کشیدن ضایعات داخل نخاعی می باشد.

تومور نخاعی

 

شکل ۲- ۵ : ام. آر. آی. در بیمار مبتلا به تومور نخاعی

حدود ۳۰ درصد افراد بدون علامت، ضایعات و آسیبهای قابل توجه در این روش تصویربرداری نشان می‌دهند. بنابراین تفسیر آن و مطابقت با علائم بالینی بیمار نیاز به توجه خاص دارد و تنها بر اساس یافته‌های مثبت در یک ام آر آی نمی توان برچسب آسیب جدی به بیمار زد یا او را تحت اقدامات درمانی تهاجمی مثل جراحی قرار داد. شکل ۲- ۵، نشان‌دهنده ام. آر. آی. در یک بیمار ۴۰ ساله است که با کمردرد مراجعه کرده و در نهایت تشخیص تومور نخاعی در ناحیه بین ۱L و ۲L برای او گذاشته شد.

سؤال ۲ – ۱۰ : منظور از نوار عضله یا نوار عصب در تشخیص علت کمردرد چیست؟

دو روش شایع در این نوع تست‌ها، الکترومیوگرافی (نوار عضله) و ارزیابی سرعت حرکت در ریشه‌های عصبی (N.C.V یا نوار عصب) می‌باشد. در حالات حادی که ریشه عصب تحت فشار قرار می‌گیرد امکان نرمال بودن این تستها وجود دارد اما وقتی مدتی از حادثه گذشت و فشار بر عصب مزمن شد، این روش‌های تشخیصی می‌توانند گیر افتادن عصب را در اثر استخوان‌های اضافی ناشی از آرتروز یا بیرون‌زدگی قسمتی از دیسک ثابت کنند.

اثبات گیر افتادن عصب با این وسیله، در ناحیه‌ای که MRI بر بیرون زدگی دیسک دلالت می‌کند، می‌تواند تشخیص بیماری را قطعی کرده و پزشک را قانع کند که در صورت عدم جواب مناسب به درمان غیرجراحی، از مداخلات جراحی استفاده کند.

سؤال ۲ – ۱۱ : چه استفاده‌ای می‌توان از آزمایشگاه در تشخیص علت کمردرد کرد؟

همانطور که در جدول ۲-۱ نشان داده شده است تست‌های آزمایشگاهی کمک‌کننده به تعیین علت کمردرد عبارتند از:

  1. شمارش گلبول‌های خونی
  2. اندازه‌گیری سدیمان
  3. اندازه‌گیری کلسیم، فسفر، الکالین فسفاتاز
  4. ارزیابی مارکرها یا نشانه‌های سرطان در خون
  5. اندازه‌گیری پروتئین نشان‌دهندۀ التهاب در بدن
  6. آزمایش ادرار
  7. ارزیابی پروتئین‌های سرم و ادرار

کم‌خونی در یک مرد ۷۰ ساله که با کمردرد به پزشک مراجعه کرده می‌تواند بر بدخیمی (انواع آن) به عنوان دلیلی برای علت کمردرد دلالت کند.

وجود سدیمان بالا در کنار کمردرد، به نفع یک پدیده التهابی می‌باشد مثل اسپوندیلیت آنکیلوزان، عفونت و بدخیمی.

بالا بودن کلسیم، فسفر و آلکالین فسفاتاز به نفع وجود یک تومور متاستاتیک در استخوان مهره‌ها می‌باشد. اگر کلسیم نرمال یا پایین، فسفر پایین و الکالین فسفاتاز بالا باشد نشان‌دهندۀ وجود یک بیماری متابولیک استخوان مثل نرمی استخوان یا استئومالاسی می‌باشد. پیگیری و اثبات مارکر و علامت سرطان پروستات که به آن PSA (آنتی ژن اختصاصی پروستات) گفته می‌شود در یک مرد مسن با کمردرد به نفع سرطان پروستات با متاستاز به استخوان ستون فقرات یا بدون آن باشد.

اندازه‌گیری پروتئینِ نشان‌دهندۀ التهاب در بدن که به آن (CRP) گفته می‌شود همانند افزایش سدیمان خون، بیان‌کنندۀ وجود یک پدیدۀ التهابی به عنوان علت کمردرد می‌باشد.

همانطور که در جدول ۱-۱ و به هنگام بیان علل کمردرد اشاره شد عفونت‌های بدون علامت کلیوی یکی از علل کمردرد با منشاء دردهای راجعه می‌باشد. برای اطمینان از وجود یا عدم وجود عفونت‌های کلیوی، یکی از تستهای ساده و معمول ارزیابی و آزمایش ادرار می‌باشد. گاهی کیستهای کلیوی می‌توانند باعث کمردرد مزمن به صورت گنگ و مبهم شوند که نشانۀ بعضی از آنها وجود خون و گلبولهای قرمز در آزمایش کامل ادرار می‌باشد.

میلوم مولتیپل که معنی آن به زبان ساده رشد سرطانی گلبولهای سفید خون از نوع لنفوسیت‌های B می‌باشد می‌تواند با درگیر کردن تنۀ مهره‌های ستون فقرات باعث کمردرد مزمن شود.

در این بیماری، لنفوسیت‌های B، موادی از خود ترشح کرده که گاماگلوبولین نامیده شده و در ارزیابی پروتئینهای سرم یا ادرار مشخص می‌شوند.

از آنجایی که این بیماری، بیشتر در افراد مسن دیده می‌شود، وقتی یک بیمار سالمند از درد کمر شاکی است، علاوه بر تشخیص‌های متعدد که از ذهن پزشک می‌گذرد، با استفاده از آزمایش بر روی پروتئین‌های سرم و ادرار، سعی در اثبات یا رد این بیماری می‌کند. بار دیگر ذکر این نکته را ضروری می‌دانم که آنچه به عنوان نمادی از بیماریها عنوان می‌شود، شکل ساده شدۀ آنها است وگرنه هر بیماری در بطن خود با اما و اگرهای بسیار، همچنین استثنائات فراوانی همراه است که پزشکان پس از کسب سال‌ها تجربه در کنار آموزش سالیان دراز، قادر به شناخت و درمان آنها می‌شوند.

 

 

 

 

فصل ۳

درمان کمردرد

سؤال ۳ – ۱ : کمردرد را چگونه درمان کنیم؟

جدول ۳–۱، لیست بلند بالایی از اقدامات درمانی لازم برای انواع کمردرد را نشان می‌دهد.

برای درمان کمردرد نمی‌توان از یک قانون کلی پیروی کرد یا به اصطلاح برای همه بیماران مبتلا به کمردرد نمی‌توان نسخۀ یکسان پیچید. هر بیمار براساس شدت علائم بالینی و عامل بوجودآورندۀ کمردرد نیاز به اقدامات درمانی خاص دارد.

قبل از پرداختن به راه های مختلف درمانی، ذکر این نکته ضروری است که بیشتر از %۹۰ کمردردها خود به خود و به مرور زمان بهبودی یافته، نیازی به اقدامات تشخیصی یا درمانی متعدد ندارند. به خاطر داشته باشیم که در حالاتی خاص مانند مواقعی که بیمار علائم عصبی شدید مثل اختلال در کارکرد دریچه های مقعدی یا ادراری دارد، همزمان با شروع اقدامات درمانی باید کارهای تشخیصی را نیز آغاز کرد.

 

۱ – استراحت
۲ – تحت کشش قرار دادن مهره
۳-‌ درمان

دارویی«

۱ – ضد درد

و ضد التهاب«

۱-کورتونی
۲- غیرکورتونی« ۱ – دیکلوفناک سدیم

۲ – ایندومتاسین

۳ – ناپروکسن

۴ – بروفن

۵ – پیروکسیکام

۶ – تولمتین

۲- شل‌کننده‌های

عضلانی«

۱ – دیازپام

۲ – متوکاربامول

۳ – داروهای درمان‌کننده
روماتیسم    «
۱ – سولفاسالازین

۲ – متوترکسات

۴ – تزریقی موضعی کورتون‌ها
۵ – کاهش وزن
۶-‌انجام‌ورزش‌های

مناسب«

۱ – شنا

۲ – پیاده‌روی

۷- انجام‌حرکات

تمرینی برای

بیماران مبتلا «

به کمردرد

۱ – فشار بر لگن                     ۶- راست کردن مفصل لگن

۲ – نشست و برخاست کوچک    ۷- فشار بر تاندونهای همسترینگ

۳ – زانو به سینه                       ۸ – بلند کردن پا وقتی

۴ – کشش پشت                       روی یک طرف خوابیده‌اید.

۵ – خم کردن مفصل لگن

شرح این روشهای تمرینی در صفحات بعد آمده است.

۸ – اقدامات

غیردارویی«

۱- گرمای نمدار                 ۳- اولتراسوند

۲- ماساژ                          ۴- TENS

۹ – تغییر روش

زندگی«

۱ – یاد گرفتن نحوه بلند کردن اجسام

۲ – استفاده از زیرانداز سفت

۳ – انجام کارهای مربوط به شغل با روش‌های صحیح

۴ – استفاده از میز و صندلی به نحو درست

۱۰ – استفاده از

جراحی«

۱ – خارج کردن دیسک

۲ – خارج کردن تمام یا قسمتی از لامینا

۳ – سوراخ کردن تمام یا قسمتی از لامینا

۴ – فیوز کردن مهره‌ها به هم

جدول ۳-۱ : مجموعه اقدامات درمانی برای کمردرد

سؤال ۳ – ۲ : استراحت چه تأثیری در درمان کمردرد دارد و برای چه مدت توصیه می‌شود؟

نمی توان به طور دقیق زمان مناسب استراحت را برای بیماران مبتلا به کمردرد تعیین کرد اما به طور کلی بیماران را برای استراحت به دو گروه تقسیم می‌کنند:

۱ – آنهایی که کمردرد دارند ولی علائم عصبی مثل بی‌حس شدن پاها یا سایر اختلالات عصبی را ندارند.

۲ – آنهایی که دارای کمردرد شدید بوده و عامل کمردرد با فشار بر نخاع یا ریشه‌های عصبی باعث بوجود آمدن اختلال در اندام‌ها یا دریچه‌های کنترل‌کنندۀ مقعدی، ادراری شده است.

استراحت در بستر برای گروه اول حدود ۲ تا ۳ روز و برای گروه دوم کمی بیشتر توصیه می‌شود. به خاطر داشته باشیم که استراحت بیشتر از یک هفته به هیچوجه توصیه نمی‌شود، زیرا باعث ایجاد ضعف عضلانی شده و در پایان دورۀ استراحت، بیمار با اشکال در راه رفتن مواجه خواهد شد.

سؤال ۳ – ۳ : آیا تحت کشش قرار دادن مهره‌ها تأثیری در درمان کمردرد دارد؟

اگر چه هنوز از این روش در درمان کمردردهایی با منشا جابجایی دیسک استفاده می‌شود اما نقش آن بیشتر برای وادار کردن بیمار به استراحت در بستر است تا چیزی دیگر. چون اگر واقعاً قرار باشد آنقدر به مهره‌ها فشار وارد کنیم که دیسک بتواند مجدداً به فضای بین مهره‌ای برگردد، بیمار باید متحمل درد زیاد و خارج از توانش شود که اغلب بیماران به آن تن نمی‌دهند.

سؤال ۳ – ۴ : از چه داروهایی در درمان کمردرد استفاده می‌شود؟

همانطور که در جدول ۳–۱ مشاهده می‌کنید، داروهای مورد استفاده در درمان کمردرد را به سه گروه اصلی تقسیم کرده‌ایم.

۱ – داروهای ضد درد

و ضد التهاب«

۱ – غیرکورتونی« ۱ – دیکلوفناک سدیم

۲ – ایندومتاسین

۳ – ناپروکسن

۴ – بروفن

۵ – پیروکسیکام

۶ – تولمتین

۲ – کورتونی
۲ – شُل‌کننده‌های عضلانی« ۱ – داروهای خانواده‌‌‌ دیازپام

۲ – متوکاربامول

۳ – داروهای درمان‌کننده

روماتیسم«

۱ – سولفاسالازین

۲ – متوترکسات

داروهای ضد درد غیرالتهابی مثل ایندومتاسین، بروفن و… از رایج ترین داروها در درمان کمردرد می‌باشند که به ۴ فرم خوراکی، موضعی (ژل)، تزریقی و شیاف در بازار وجود دارند. فرم خوراکی این داروها در بیمارانی که دارای مشکلات گوارشی مثل گاستریت (التهاب معده) یا زخم معده و دوازدهه می باشند، باعث اذیت و آزار بیمار می‌شوند. برای کاهش این عوارض لازم است که اولاً بعد از غذا مصرف شوند ثانیاً با حداقل مقدار ممکن و مورد نیاز استفاده شوند، به علاوه اگر مجبور به استفاده در بیماران دارای مشکلات گوارشی شدیم، بیمار قبل از غذا، داروهای کاهش‌دهندۀ اسید معده (رانی‌تیدین،اُمپرازول…) را مصرف کند.

به خاطر داشته باشیم که مصرف این گروه از داروها در بیماران مبتلا به نارسایی مزمن کلیه،‌  مثل آنهایی که کراتی‌نین خونشان بالاتر از ۵/۱ تا ۲ است، می‌تواند نارسایی را تشدید کرده و باعث تسریع حرکت بیمار به سمت مرحله‌ انتهایی نارسایی مزمن کلیه و رسیدن به زمان دیالیز یا پیوند شود.

اگر در بیماری نیاز به مُسکن داشتیم ولی به دلیل مشکلات ذکر شده (گوارشی، کلیوی و…) نمی‌توانستیم از داروهای ذکر شده استفاده بکنیم، باید به سراغ سایر مسکن‌ها مثل استامینوفن یا ترامادول برویم که عوارض گوارشی، کلیوی آنها کم است یا نسبت به سایر داروها قابل چشم‌پوشی می‌باشد.

دسته دوم از داروهایی که از آنها در درمان کمردرد استفاده می‌شود، آنهایی هستند که کارشان شل کردن اسپاسم و گرفتگی عضلات مخطط طولی سرتاسر ستون فقرات می‌باشد که از بالا به پایین کشیده شده‌اند.

عده‌ای با این داروها موافق نیستند و اثرات آنها را ثابت شده نمی‌دانند. به علاوه از آنجایی که این گروه از داروها (شل‌کننده‌های عضلانی) باعث افزایش خطر زمین خوردن، بخصوص در افراد پیر می‌شوند، استقبال چندانی از آنها نمی‌کنند. دو گروه دارویی که کار آنها شل کردن عضلات می‌باشد و در درمان کمردرد یا سایر انقباضات عضلانی به کار می‌روند عبارتند از:

  1. گروه بنزودیازپین‌ها مثل دیازپام، کلونازپام، لورازپام و…
  2. گروه متوکاربامول

از آنجایی که دیازپام باعث خواب‌آلودگی می‌شود، بهتر است در شب و قبل از خواب به میزان ۲ تا ۵ میلی‌گرم مورد استفاده قرار گیرد. قرص‌های متوکاربامول به صورت ۵۰۰ میلی‌گرمی و آمپولهای آن به صورت ۱ گرمی وجود دارد. هر آمپول متوکاربامول حجمی معادل ۱۰ سی‌سی دارد و اگر خود باعث تسکین کمردرد نشود، درد شدید ناشی از تزریق ۱۰ سی‌سی مایع به داخل عضلات باسن، یک درمان سرخپوستی است که با ایجاد دردی بزرگتر، درد کوچکترِ خارج کردنِ تیر از بدن را فراموش می‌کردند.

یک بار آمپول متوکاربامول را به خود تزریق کنید تا همه دردهای دنیا از یادتان برود؟! اگر بیمار به درمان با داروهای خانواده بروفن پاسخ نداد و لازم شد که از داروهای شل‌کننده عضلانی استفاده شود باید مصرف آنها به یک دوره کوتاه (۱ تا ۲ هفته)‌ محدود گردد زیرا داروهایی مثل دیازپام در صورتی که بیشتر از این مدت استفاده شوند باعث پایین آمدن آستانه تحریک درد شده و بیمار پس از قطع آنها با تحریک کوچک دچار درد شدید در نقاط مختلف بدن خواهد شد.

سومین گروه از داروهایی که در درمان کمردرد مورد استفاده قرار می‌گیرند داروهای ضد روماتیسم هستند و بدیهی است که محدوده مصرف آنها برای بیمارانی است که بر اساس سن، جنس، خصوصیات بیماری و یافته‌های آزمایشگاهی یا رادیولوژیک، با تشخیص علت التهابی کمردرد (اسپوندیلیت آنکیلوزان) مورد درمان قرار گرفته‌اند.

بیماران این گروه معمولاً مردان جوانی هستند که طی چند سال گذشته، دچار کمردرد همراه با خشکی صبحگاهی بوده‌اند و علاوه بر کمردرد از درد یا تورم سایر مفاصل بزرگ و کوچک شاکی هستند.

سولفاسالازین به همراه نوعی از آن که دارای عوارض کمتری است و مزالازین نام دارد قدم اول در درمان این نوع کمردردها به عنوان داروهای تعدیل‌کننده بیماریهای روماتیسمی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

داروی دیگر از خانواده داروهای ضد روماتیسمی که در درمان کمردرد روماتیسمی مورد استفاده قرار می‌گیرد، متوترکسات است که به صورت قرصهای ۵/۲ میلی‌گرمی و به میزان تقریبی ۴ تا ۶ قرص در هفته استفاده می‌شوند.

سؤال ۳ – ۵ : تزریقی موضعی کورتون چه نقشی در درمان کمردرد بازی می‌کند؟

گاهی اوقات که علت کمردرد رگ‌به‌رگ شدن یک لیگامان است،‌ همچنین مواقعی که در لمس ستون فقرات یا بافت‌های پشت و کمر متوجه نقاط دردناک محدود شویم تزریق موضعی حدود ۲۰ تا ۴۰ میلی‌گرم متیل‌پردنیزولون همراه با ۱ میلی‌لیتر از محلول ۱% لیدوکائین به موضع می‌تواند باعث کنترل درد و احساس‌ بهبودی در فرد شود.

سؤال ۳ – ۶ : کاهش وزن چه تأثیری در کنترل درد بیماران مبتلا به کمردرد دارد؟

چاقی و افزایش وزن یکی از فاکتورهای خطرساز برای ابتلا به کمردرد می‌باشد.

چاقی باعث می‌شود تا فشار بیشتری به دیسک بین مهره‌ای بیاید به علاوه با حرکات و چرخش‌های ناگهانی، فشار بیشتر بر لیگامان‌ها، تاندون‌ها و… بوجود خواهد آمد.

کاهش وزن و رسیدن به وزن ایده‌آل کمک فراوانی به جلوگیری از ایجاد کمردرد یا کنترل دردهای ایجاد شده خواهد کرد. برای آگاهی از وزن ایده‌آل و نحوه‌‌‌ محاسبه‌ آن بر حسب قد، به کتاب بیماریهای عروق قلبی از تألیفات دیگر اینجانب مراجعه شود.

سؤال ۳ – ۷ : چه ورزشهایی برای جلوگیری از کمردرد و درمان یا کنترل دردهای ایجاد شده مناسب است؟

حرکات تمرینی لازم برای بیماران مبتلا به کمردرد در پاسخ به سؤال بعدی، همراه با شکل‌های لازم ارائه خواهند شد اما به عنوان ورزش، فعالیت‌ها و حرکات هوازی مثل قدم زدن،‌ شنا کردن یا سایر فعالیت‌هایی که انجام آنها نیاز به زورزدن ندارند، برای کمردرد کاملاً مناسب هستند. قبل از آنکه هر کدام از روش‌های مذکور مثل قدم‌زدن یا… را شروع کنیم، بهتر است با انجام حرکات کششی بدن خود را گرم کرده تا از وارد آمدن فشار به مهره‌ها و عضلات جلوگیری کنیم.

سؤال ۳ – ۸ : چه اهدافی را از انجام حرکات تمرینی برای کمردرد دنبال می‌کنیم؟

۴ هدف اصلی که برای رسیدن به آنها از حرکات ورزشی و تمرینی استفاده می‌کنیم عبارتند از:

  1. پیشرفت در کنترل درد
  2. افزایش شل کردن عضلات
  3. تحت کشش قرار دادن عضلات شکم
  4. نرمال کردن وضعیت و دامنه حرکت مفاصل ستون فقرات.

با انجام حرکات ورزشی به این اهداف می‌رسیم که نتیجه آن درمان و کنترل کمردرد است.

سؤال ۳ – ۹ : چه نوع حرکات تمرینی برای کمردرد مفید است؟

قبل از آنکه به ذکر تمرین‌های مناسب برای کنترل درد و بهبود وضعیت بیماران مبتلا به کمردرد بپردازیم لازم است به این نکته توجه کنیم که این حرکات تمرینی نباید در مرحله حاد کمردرد شروع شوند و باید حداقل ۲ هفته از حمله حاد کمردرد گذشته باشد. به‌طوری که بیمار بتواند بدون احساس جدی از درد حرکات را انجام دهد.

به‌علاوه باید تشویق شود که هر حرکت را ابتدا ۴ تا ۵ بار انجام داده و سپس به سراغ حرکت بعدی برود. در صورت عدم بوجودآمدن مشکل و احساس توانایی در ارائه حرکات مذکور، بیمار می‌تواند تعداد حرکات را در هر بار تمرین زیاد کند. همانطور که در جدول ۳-۱ مشاهده می‌کنید، ۸ حرکت اصلی‌و‌مناسب برای بیماران مبتلا‌ به‌ کمردرد عبارتنداز:

  1. فشار بر لگن
  2. نشست و برخاست کوچک
  3. زانو به سینه
  4. کشش پشت
  5. خم کردن مفصل لگن
  6. راست کردن مفصل لگن
  7. فشار بر تاندون همسترینگ
  8. بلند کردن پا وقتی روی یک طرف خوابیده‌اید.

۱ – فشار بر لگن: مطابق شکل ۳-۱ بر روی پشت بخوابید و زانوهایتان را خم کنید. سعی کنید پشت خود را بر کف زمین فشار داده، عضلات شکم و باسن را سفت کنید.

شکل ۳-۱

۲ – نشست و برخاست کوچک: مطابق شکل ۳-۲ درحالی‌که زانوهای خود را خم کرده و دست‌های خود را در دو طرف بدن یا پشت سر گرفته‌اید، سر خود را به آهستگی بلند کرده و به سمت زانوهای خود نزدیک کنید. برای ۵ ثانیه در این حالت مانده و دوباره به حالت معمول برگردید.

شکل ۳-۲

۳ – زانو به سینه: مطابق شکل ۳-۳، زانوهای خود را به قفسه صدری نزدیک کرده و برای ۵ ثانیه با دست‌هایتان به آن فشار آورید، سپس زانوها را باز کرده و پاها را به آهستگی روی زمین بگذارید.

شکل ۳-۳

۴ – چرخش تنه: مطابق شکل ۳-۴ زانوها و پایین تنه را به آهستگی به یک طرف بچرخانید و مجدداً به حالت نرمال برگردانید، مجدداً این کار را به طرف مقابل تکرار کنید. این نرمش هر دفعه ۱۵ بار تکرار گردد.

شکل ۳-۴

۵ – خم کردن مفصل لگن: مطابق شکل ۳-‌۵، بر روی یک صندلی بنشینید و هر دو پای خود را بر روی زمین بگذارید. ابتدا پای راست خود را تا جایی که می‌توانید بالا آورده و به قفسه صدری نزدیک کنید، پا را برای ۵ ثانیه در آن حالت نگهداشته و بعد به طرف زمین برگردانید، حالا این کار را با پای چپ انجام دهید.

شکل ۳- ۵

۶ – راست کردن مفصل لگن: مطابق شکل ۳-۶، بر روی شکم بخوابید، ابتدا درحالی‌که زانوهایتان کاملاً باز است، پای چپ را به‌طور مستقیم بالا آورده و برای ۵ ثانیه در این حالت نگهدارید. وقتی این پا را به آهستگی پایین آوردید، با پای راست، این حرکت را تکرار کنید.

شکل ۳-۶

۷ – فشار بر تاندونهای همسترینگ: در حالت ایستاده یک پای خود را مطابق شکل ۳-۷ بر روی یک بلندی بگذارید و برای ۵ ثانیه به آن فشار آورید. این کار را مجدداً بر روی پای مقابل انجام دهید. لازم است این نرمش برای ۱۰ بار تکرار گردد.

شکل ۳-۷

۸ – باز کردن پاها از هم وقتی روی یک طرف خوابیده‌اید: مطابق شکل ۳-۸ ، ابتدا روی یک طرف بخوابید و سپس پای بالایی را به سمت بالا حرکت دهید، این کار را به آهستگی انجام داده و برای داشتن تعادل پا، می‌توانید پای زیری خود را کج کنید. برای ۵ ثانیه پا را بالا نگه داشته و بعد به آهستگی آن را پایین بیاورید.

شکل ۳-۸

سؤال ۳ – ۱۰ : بهترین وضعیت برای استراحت و دراز کشیدن در بیمار مبتلا به کمردرد چیست؟

برابر شکلهای زیر حالتهایی که باعث می‌شوند بیمار درد و فشار وارد آمده به کمر را کمتر حس کرده و احساس آرامش کند عبارتنداز:

الف: روی زیرانداز سفت دراز بکشید و یک بالش در زیر زانوهایتان قرار دهید.

ب: به پهلو بخوابید، زانوهایتان را ۹۰ درجه خم کنید و یک بالش بین ساقهایتان قرار بدهید.

ج: به شکم بخوابید و یک بالش زیر شکم، همچنین زیر پاهایتان قرار دهید.

د: یک بالش بر روی صندلی گذاشته و مطابق شکل پاهایتان را روی آن قرار دهید.

سؤال ۳ – ۱۱ : منظور از اقدامات غیردارویی برای درمان کمردرد چیست؟

چهار اقدام اصلی غیردارویی که معمولاً در مراکز فیزیوتراپی انجام می‌شود عبارتند از:

  1. گرمای نمدار
  2. ماساژ
  3. اولتراسوند
  4. TENS

این اقدامات با کمک دست یا استفاده از وسایل موجود در مراکز فیزیوتراپی انجام شده و معمولاً در کنار سایر اقدامات درمانی به کار گرفته می‌شوند تا در کنترل درد و رها شدن بیمار از رنجی که می‌کشد مؤثر باشند.

سؤال ۳ – ۱۲ : منظور از تغییر روش زندگی برای کمک به درمان کمردرد چیست؟

بیماران باید یاد بگیرند که اجسام را چگونه از زمین بلند کنند، بهترین روش به این صورت است که برای برداشتن چیزی از روی زمین فرد زانوهای خود را خم کرده و کمرش در حالت مستقیم باشد. شکل ۳-۹ نشاندهنده روش صحیح بلند کردن اجسام از روی زمین را نشان می‌دهد.

شکل ۳-۹ : روش صحیح بلند کردن اجسام از روی زمین

به علاوه وقتی که در حال بلند کردن جسم است نباید به بدن خود پیچ بدهد. اقدام دوم استفاده از زیرانداز سفت است. تختخواب‌هایی که تشک‌های آنها از ابر ساخته شده و بدن در آن فرو می‌رود اصلاً مناسب نبوده و باعث بوجود آمدن با تشدید کمردرد می‌شود.

باید به کارگران، نحوه صحیح ایستادن یا نشستن در محل کار یا پشت دستگاه‌ها را آموزش داد تا در درازمدت وضعیت بد قرارگیری عضلات و استخوان‌های ستون فقرات آنها، باعث کمردرد دائمی و مزمن برای همه عمر نشود.

دانش‌آموزان، دانشجویان و همه آنهایی که بر روی صندلی یا پشت میز می‌نشینند باید نحوه درست نشستن را یاد بگیرند و در حالتی بر روی صندلی یا پشت میز بنشینند که احساس راحتی داشته باشند و به عضلات کمر، ستون فقرات و گردن آنها فشار وارد نیاید و تحت اذیت نباشند.

سؤال ۳ – ۱۳ : در چه صورت برای درمان کمردرد از جراحی استفاده می‌کنیم؟

دو ضرورت قطعی که مجبور به استفاده از جراحی در درمان کمردرد می‌شویم عبارتند از:

۱ – اقدامات غیرجراحی مؤثر واقع نشده و با استفاده از میلوگرافی، سی‌تی‌اسکن یا ام. آر. آی ثابت می‌شود که یک اختلال ساختمانی وجود دارد و این عامل ساختمانی، باعث بوجود آمدن درد در بیمار شده است.

۲ – عفونت یا بدخیمی توسط اقدامات تشخیصی ثابت می‌شود و به وسیله درمان‌های غیرجراحی قادر به از بین بردن و خارج کردن عفونت یا بدخیمی نیستیم. معمولاً برای متوسل شدن به اقدامات جراحی ابتدا یک دوره ۲ ماهه درمان را امتحان می‌کنیم. ذکر این نکته ضروری است که اگر بیمار دچار علائم عصبی مثل فشار بر نخاع یا ریشه‌های عصبی باشد، اصراری به صبر کردن برای گذراندن این دو ماه نیست و گاهی خیلی زودتر از زمان عنوان شده دست به دامان اقدامات جراحی می‌شویم.

به‌طور کلی ۴ نوع اقدام جراحی برای بیماران مبتلا به کمردرد انجام می‌‌شود که عبارتند از:

لامینا

۱ – لامینکتومی یا همی‌لامینکتومی: لامینا به هریک از دو صفحه پهن استخوانی گفته می‌شود که به صورت بال از پایه‌های قوس مهره‌ای آغاز شده و اتصال این دو در خط وسط بخش خلفی قوس مهره‌ای را بوجود می‌آورد. شکل ۳-۱۰ لامینکتومی یا برداشتن لامینای دوطرفه را نشان می‌دهد که بطور کامل برداشته شده است.

لامینا وقتی‌که در جای خود قرار دارد.
لامینا که از محل خود خارج شده است

شکل ۳-۱۰ : لامینا برداشته شده است تا فشار به نخاع کاهش یابد.

وقتی که در اثر بیرون زدن دیسک، فشار بر روی طناب نخاعی ایجاد می‌شود و بیمار به درمان‌های غیرجراحی جواب نمی‌دهد تمام یا نیمی از این دو صفحه توسط جراحی برداشته می‌شود، اگر هر دو صفحه برداشته شود می‌گوییم لامینکتومی کرده‌ایم و اگر ۱ صفحه برداشته شود می‌گوییم همی‌ (نیمه) لامینکتومی کرده‌ایم.

۲ – لامینوتومی یا همی‌لامینوتومی: اگر به جای برداشتن کامل صفحات، آن‌ها را سوراخ کنیم تا فشار کم شود، می‌گوییم لامیناتومی کرده‌ایم. شکل ۳-۱۱، لامینوتومی یا سوراخ کردن قسمتی از لامینا را نشان داده است.

شکل ۳-۱۱: لامیناتومی = سوراخ کردن لامینا

تومی در پزشکی به معنی سوراخ کردن است مثل استئوتومی یعنی سوراخ کردن استخوان.

۳ – دیسککتومی: اکتومی در پزشکی به معنای برداشتن یا خارج کردن است مثل لامینکتومی که به معنی برداشتن و خارج کردن لامینا می‌باشد. در دیسککتومی، قسمتی از دیسک که بر روی نخاع فشار وارد می‌کند برداشته می‌شود. این کار اکنون به دو روش قدیمی و یا به روش آندوسکوپی انجام می‌شود. در شکل ۳-۱۲ قسمتی از دیسک که از ناحیه پشتی طرفی بر ریشه عصبی فشار وارد می‌کرد برداشته شده است.

قسمتی از دیسک که بر ریشه عصبی فشار وارد می‌کرد، برداشته شده است.

 

شکل ۳-۱۲ : دیسککتومی = برداشتن دیسک

۴ – فیوز کردن یا متصل کردن مهره‌ها به هم: وقتی که مهره‌ها ناپایدار می‌شوند برای ثابت نگهداشتن آن‌ها از این روش استفاده می‌شود. ذکر این نکته ضروری است که این کار معمولاً همراه با یکی از روش‌های فوق و هنگام برداشتن فشار از روی نخاع انجام می‌شود. در شکل ۳-۱۳ دو مهره نشان داده می‌شوند که به هم متصل شده‌اند. شکل از دو جهت بالا و روبرو به مهره‌های فیوزشده نگاه می‌کند.

شکل ۳-۱۳

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

1 × 1 =