بیماری های عروق قلبی(سکته قلبی)
شهریور ۱۲, ۱۳۹۹
نارسایی احتقانی قلب(بزرگ شدن قلب)
شهریور ۱۲, ۱۳۹۹

فشارخون بالا

بیماری‌ فشار خون‌

به‌ زبان‌ ساده‌

هر سؤالی‌ که‌ راجع‌ به‌ علل‌، علائم‌ و نشانه‌ها، تشخیص‌ و درمان‌

بیماری‌ فشار خون‌

در ذهن‌ شما وجود دارد پاسخش‌ را در این‌ کتاب‌ خواهید یافت‌

تألیف‌:

دکتر احمد محمودآبادی‌

دارای‌ بورد تخصصی‌

بیماریهای‌ داخلی‌

(متخصص داخلی نمونه در سال ۱۳۸۵)

دفتر تهران‌: خیابان انقلاب، بین نامجو و مدنی، کوچه پناهی، پلاک ۲۰، واحد ۱

تلفن۷۷۶۳۱۳۴۷ – ۷۷۶۵۰۱۵۹ – همراه‌ ۰۹۱۲۲۵۴۵۶۰۰

Web: Kerdegari.com    Email: Info@Kerdegari.com

بیماری‌ فشار خون‌

به‌ زبان‌ ساده‌

دکتر احمد محمودآبادی‌

دارای‌ بورد تخصصی‌ بیماریهای‌ داخلی‌

چاپ‌ دوم‌: ۱۳۸۶

تیراژ: ۵۰۰۰ نسخه‌

مدیر تولید: غلامرضا کردگاری‌

صفحه‌آرایی: راحله‌ محمودآبادی‌

لیتوگرافی: فرایند گویا

چاپ‌ و صحافی: سجاد    

شابک‌: ۱-۶-۹۶۴۴۵-۹۶۴-۹۷۸

ISBN: 978-964-96445-6-1

 

 

این‌ کتاب

«اولین اثر مکتوب من»

تقدیم می‌‌گردد به:

روح بزرگ مادرم

بانو زهرا نخعی سعدآباد‌

که‌ یاد و خاطره‌اش

جانمایه همواره

زندگی‌ من‌ است‌.

فهرست‌

…………………… مقدمه‌…………………………………………………………………………… ۹

فصل‌ ۱ : کلیات‌

…………………… توضیحات‌ اولیه‌………………………………………………………….. ۱۱

سؤال‌ ۱ ـ ۱ : چگونه‌ مبتلا به‌ فشار خون‌ بالا می‌شویم‌؟……………………….. ۱۴

سؤال‌ ۱ ـ ۲ : تعریف‌ فشار خون‌ بالا چیست‌؟…………………………………….. ۱۵

سؤال‌ ۱ ـ ۳ : بهترین‌ حالت‌ برای‌ اندازه‌گیری‌ فشار خون‌ در یک‌ فرد چیست‌؟            ۱۶

سؤال‌ ۱ ـ ۴ : فشار خون‌ را چگونه‌ اندازه‌گیری‌ کنیم‌، بهترین‌ دستگاه‌ فشارسنج‌ کدام‌ است‌؟       ۱۷

فصل‌ ۲ : علل‌ فشار خون‌ بالا

…………………… توضیحات‌ اولیه‌………………………………………………………….. ۲۱

سؤال‌ ۲ ـ ۱ : چه‌ نکاتی‌ باعث‌ می‌شود که‌ فکر کنیم‌ احتمالاً فشار خون‌ از نوع‌ ثانویه‌ است‌ و باید به‌ دنبال‌ علت‌ آن‌ بگردیم‌؟ ۲۲

سؤال‌ ۲ ـ ۲ : علل‌ ثانویه‌ فشار خون‌ کدامند؟……………………………………… ۲۲

فصل‌ ۳ : علائم‌، نشانه‌ها و عوارض‌ فشار خون‌ بالا

…………………… توضیحات‌ اولیه‌………………………………………………………….. ۲۵

سؤال‌ ۳ ـ ۱ : چرا فشار خون‌ بالا را درمان‌ می‌کنیم‌؟…………………………… ۲۶

فصل‌ ۴ : درمان‌ فشار خون‌ بالا

…………………… توضیحات‌ اولیه‌………………………………………………………….. ۳۵

سؤال‌ ۴ ـ ۱ : آیا فشار خون‌ بالا درمان‌ قطعی‌ دارد؟……………………………. ۳۵

سؤال‌ ۴ ـ ۲ : فشار خون‌ بالا را چگونه‌ درمان‌ می‌کنیم‌؟………………………. ۳۷

سؤال‌ ۴ ـ ۳ : اقدامات‌ غیردارویی‌ را در کدام‌ دسته‌ از بیماران‌ توصیه‌ می‌کنیم‌ و میزان‌ تأثیر آن‌ها چقدر است‌؟       ۳۸

سؤال‌ ۴ ـ ۴ : برای‌ بیمار مبتلا به‌ فشار خون‌ بالا، چه‌ غذاها یا میوه‌هایی‌ سودمند است و کدامیک‌ را نباید مصرف‌ کند؟        ۳۸

سؤال‌ ۴ ـ ۵ : در کدام‌ دسته‌ از بیماران‌ می‌توان‌ تنها به‌ اقدامات‌ غیردارویی‌ بسنده‌ کرد و استفاده‌ از داروها را به‌ تأخیر انداخت‌؟         ۴۰

سؤال‌ ۴ ـ ۶ : بهترین‌ داروی‌ فشار خون‌ کدام‌ است‌؟…………………………… ۴۱

سؤال‌ ۴ ـ ۷ : چرا بعضی‌ از بیماران‌ به‌ یک‌ داروی‌ ضد فشار خون‌ پاسخ‌ می‌دهند و عده‌ای‌ علی‌رغم‌ مصرف‌ چند نوع‌ دارو، باز هم‌ کنترل ‌مناسبی‌ بر فشار خونشان‌ وجود ندارد؟…………………………. ۴۴

سؤال‌ ۴ ـ ۸ : کمی‌ راجع‌ به‌ اورژانس‌های‌ فشار خون‌ صحبت کنید‌؟……. ۴۵

 

مقدمه‌

بیماری‌ فشار خون‌ بالا به‌ عنوان‌ یک‌ فاکتور خطرساز، از علل‌ اصلی‌ ایجاد بیماری‌های‌ مهم‌ مثل‌ بیماری‌های‌ عروق‌ قلبی‌، عروق‌ مغزی‌، عروق‌ محیطی‌، بیماری‌های‌ چشمی‌ و نارسایی‌ کلیه‌ می‌باشد، یعنی‌ اگر فردی‌ مبتلا به‌ فشار خون‌ بالا شود و تحت‌ مراقبت‌های‌ درمانی‌ قرار نگیرد، بعد از گذشت‌ سال‌های‌ طولانی‌ به‌ عوارض‌ متعدد آن‌ مبتلا می‌گردد. البته‌ علاوه‌ بر فشار خون‌ بالا حالات‌ دیگری ‌هم‌ هستند که‌ از آن‌ها به‌ عنوان‌ فاکتور خطرساز نام‌ برده‌ می‌شود مثل‌ دیابت‌، چربی‌ بالا، دخانیات‌، چاقی‌، فاکتورهای‌ ژنتیکی‌ و از همه ‌مهمتر استرس‌های‌ روزمره‌ زندگی‌.

در این‌ کتاب‌ سعی‌ شده‌ است‌ تا بیماری‌ فشار خون بالا به‌ ساده‌ترین‌ شکل‌ ممکن‌ توضیح‌ داده‌ شود. در طول‌ سال‌های‌ طبابتم‌ همواره‌ با طرح ‌سؤالات‌ متعدد از طرف‌ بیماران‌ روبه‌رو بوده‌ام‌ و اینک‌ با اطمینان می‌توانم‌ بگویم‌ که‌ سؤالات‌ اساسی‌ بیماران‌ مبتلا به‌ فشار خون‌ کدامند. بر همین‌ اساس‌ تصمیم‌ گرفتم‌ تا‌ این‌ کتاب‌ به‌ صورت‌ سؤال‌ و جواب‌ نوشته‌ شود.

سؤالات‌ را در ۴ گروه‌ اساسی‌ طبقه‌بندی‌ کرده‌ام‌ و سعی‌ کرده‌ام‌ تا با ارائه پاسخی مناسب برای آن‌ها، به‌ ساده‌ترین‌ شکل‌ ممکن‌، خوانندگان‌ را از اصول‌ اولیه‌ علت‌ یا علل‌ فشار خون‌، عوارض‌ فشار خون‌، همچنین اقدامات‌ تشخیصی‌ و درمانی‌ لازم‌ آگاه‌ سازم‌. آرزو می‌کنم‌ که‌ با نوشتن‌ این‌ کتاب‌ و کتاب‌های‌ مشابه‌ اطلاعات‌ عمومی‌ خوانندگان‌ را نسبت‌ به‌ بیماری‌های‌ شایع‌ افزایش‌ دهم‌. اگر این‌ کتاب‌ بتواند کوچکترین‌ کمکی‌ به‌ بیماران‌ بکند من‌ پاداش‌ خود را دریافت‌ کرده‌ام‌.

ارائه‌ این‌ کتاب‌ بدون‌ یاری‌ برادرزاده‌ عزیزم‌ خانم‌ راحله‌ محمودآبادی‌ و بدون ‌زحمات‌ بی‌دریغ‌ همسر مهربانش‌ جناب‌ آقای‌ مهندس‌ غلامرضا کردگاری‌ مدیر عامل‌ محترم‌ انتشارات‌ کردگاری‌ امکان‌پذیر نبود، از لطف‌ بی‌کران‌ آن‌ها صمیمانه‌ سپاسگزارم‌.

در پایان‌ از خوانندگان‌ محترم‌ این‌ کتاب‌ خواهشمندم‌ نظریات‌ و سؤالات‌ خود را با آدرس‌ اینجانب‌ در میان‌ بگذارند تا بتوانم‌ در چاپ‌های‌ بعدی‌ از آن‌ها استفاده‌ کنم‌. آرزوی‌ من‌ بهبود سطح‌ اطلاعات‌ عمومی‌ بیماران‌ و شناخت‌ بهتر آن‌ها از بیماریشان‌ است‌ تا بتوانند با سلاح بزرگ دانایی به نبرد با بیماری خود رفته و زندگی سالمتری داشته باشند.

دکتر احمد محمودآبادی‌

آدرس‌ مطب‌ : مشهد ـ خیابان‌ احمدآباد ـ بین‌ عارف‌ و پرستار ـ طبقه‌ فوقانی‌ داروخانه‌ شبانه‌روزی‌ احمدآباد ـ طبقه‌ سوم‌ ـ دکتر محمودآبادی ـ تلفن‌ ۸۴۰۵۰۵۵

 

فصل‌ اول‌

کلیات‌

دستگاه‌ قلب‌ و عروق‌ بدن‌ انسان‌ از یک‌ پمپ‌ با عنوان‌ قلب‌ و کیلومترها راه‌ ارتباطی‌ بین‌ اعضاء سراسر بدن‌ با عنوان‌ عروق‌ تشکیل‌ شده‌ است‌.

خون‌ تصفیه‌ شده‌ توسط یک‌ رگ‌ بزرگ‌ با عنوان‌ آئورت‌ از قلب‌ خارج‌ می‌شود، در مسیر خود به‌ قسمت‌های‌ کوچکتر تقسیم ‌شده‌ و پس‌ از چندین‌ تقسیم‌ سرانجام‌ به‌ مویرگ‌های‌ کوچکی‌ تبدیل‌ می‌شود که‌ به‌ خاطر داشتن‌ منافذ ریز در مسیر خود، کار تبادل ‌مواد و انرژی‌ را با بافت‌ها انجام‌ می‌دهند.

این‌ مویرگ‌های‌ کوچک‌ خود مجدداً بزرگ‌ و بزرگتر شده‌ و سرانجام‌ از به‌ هم‌ پیوستن‌ همه‌ آن‌ها دو سیاهرگ‌ فوقانی‌ و تحتانی ‌بزرگ‌ بوجود آمده‌ که‌ خون‌ را به‌ قلب‌ وارد می‌کنند. این‌ خون‌ توسط شریان‌ ریوی‌ به‌ ریه‌ها برده‌ شده‌ و پس‌ از تصفیه‌ مجدداً به‌ قلب ‌برمی‌گردد تا همانطور که‌ در ابتدا گفته‌ شد توسط شریان‌ آئورت‌ از قلب‌ خارج‌ گردد. (شکل‌ ۱ـ۱)

 

۱ ـ آئورت‌: خون‌ تازه‌ و پر اکسیژن‌ را از قلب‌ به‌ تمام‌ بدن‌ می‌برد.

۲ ـ شریان‌ ریوی‌ چپ‌: خون‌ را برای‌ تصفیه‌ به‌ ریه‌ چپ‌ می‌برد.

۳ ـ ورید ریوی‌ چپ‌: خون‌ تصفیه‌ شده‌ را از ریه‌ چپ‌ وارد قلب‌ می‌کند.

۴ ـ ورید اجوف‌ فوقانی‌: خون‌ کم‌ اکسیژن‌ را از قسمت‌های‌ فوقانی‌ مثل‌ سر و
گردن‌ وارد قلب‌ می‌کند.

۵ ـ شریان‌ ریوی‌ راست‌: خون‌ را برای‌ تصفیه‌ به‌ ریه‌ راست‌ می‌برد.

۶ ـ ورید ریوی‌ راست‌: خون‌ تصفیه‌ شده‌ را از ریه‌ راست‌ وارد قلب‌ می‌کند.

۷ ـ ورید اجوف‌ تحتانی‌: خون‌ کم‌ اکسیژن‌ را از قسمت‌های‌ تحتانی‌ وارد قلب‌
می‌کند.

شکل‌ ۱ـ۱ : قلب و رگهای مهم آن

به‌طور تقریبی‌ کل‌ خونی‌ که‌ در دستگاه‌ قلب‌ و عروق‌ جریان‌ دارد، چیزی‌ حدود ۵  لیتر است‌ و تمام‌ این‌ ۵ لیتر در طول‌ یک‌ دقیقه ‌به‌ قلب‌ وارد شده‌ و از آن‌ خارج‌ می‌شود. برای‌ آنکه‌ خون‌ بتواند در بدن‌ و در درون‌ رگ‌ها گردش‌ داشته‌ باشد لازم‌ است‌ که‌ همواره ‌دارای‌ فشار باشد، این‌ فشار را قلب‌ تأمین‌ می‌کند، یعنی‌ با استفاده‌ از قدرت‌ عضلانی‌ خود باز و بسته‌ شده‌ و خون‌ را به‌ گردش‌ در می‌آورد.

در انتهای‌ هر بار باز شدن‌، چیزی‌ حدود ۱۰۰ میلی‌لیتر خون‌ در قلب‌ وجود دارد که‌ وقتی‌ بسته‌ می‌شود حدود ۸۰ ـ۷۰ درصد آن‌ را وارد ابتدای‌ آئورت‌ می‌کند. وقتی‌ این‌ خون‌ وارد ابتدای‌ آئورت‌ می‌شود، فشاری‌ ایجاد می‌کند که‌ به‌ آن‌ فشار ماکزیمم‌ گفته‌ می‌شود، حالا قلب‌ شروع‌ به‌ باز شدن‌ می‌کند تا خون‌ را از ریه‌ها و همچنین‌ از قسمت‌های‌ مختلف‌ بدن‌ وارد خود کند. اکنون‌ دریچه‌ای‌ که‌ در ابتدای‌ آئورت‌ وجود دارد بسته‌ می‌شود و خون‌ راهی‌ ندارد جز اینکه‌ در مسیر آئورت‌ به‌ راه‌ خود ادامه‌ دهد. خونی‌ که‌ وارد ابتدای ‌آئورت‌ شده‌ بود و فشار ماکزیمم‌ را ایجاد می‌کرد اکنون‌ به‌ تدریج‌ کم‌ می‌شود و به‌ دنبال‌ آن‌ طبیعی‌ است‌ که‌ فشار آن‌ هم‌ کم‌ شود اما این ‌فشار به‌ صفر نمی‌رسد زیرا در مسیر تخلیه‌ آئورت‌ زمانی‌ می‌رسد که‌ قلب‌ پر شده‌ و مجدداً می‌خواهد خون‌ خود را تخلیه‌ کند. فشار درون‌ شریان‌ آئورت‌، قبل‌ از باز شدن‌ مجدد دریچه‌، فشار مینیمم‌ نامیده‌ می‌شود. از آنجایی‌ که‌ دیواره‌ عروق‌ بزرگ‌ و از جمله‌ آئورت‌ خاصیت‌ الاستیسیته‌ دارند، این‌ فشارها در مسیر رگ‌های‌ بزرگ‌ بدن‌ قابل‌ انتقال‌ و همچنین‌ قابل‌ اندازه‌گیری‌ هستند.

با توجه‌ به‌ آنچه‌ گفته‌ شد فشار خون‌ در قسمت‌های‌ مختلف‌ بدن‌، قابل‌ اندازه‌گیری‌ است‌ اما بر اساس‌ تجربه‌ بهترین‌ محل ‌اندازه‌گیری‌ فشار خون‌، قسمت‌ فوقانی‌ ساعد است‌.

برای‌ اندازه‌گیری‌ هر چیزی‌ واحدی‌ وجود دارد و واحد اندازه‌گیری‌ فشار خون‌ یا در واقع‌ واحد اندازه‌گیری‌ فشاری‌ که‌ در ابتدای‌ آئورت‌ وجود دارد میلی‌متر جیوه‌ است‌ که‌ البته‌ در محاوره‌ و در گفتگوهای‌ میان‌ پزشک‌ و بیمار به‌ خاطر سهولت‌ از واحد بزرگتر یعنی‌ سانتی‌متر جیوه‌ استفاده‌ می‌شود. به‌ عبارت‌ ساده‌تر وقتی‌ می‌گوییم‌ فشار خون‌ بیمار ۱۲ روی‌ ۸ است‌، منظورمان‌ این‌ است‌ که‌ فشار ماکزیمم‌ ۱۲۰ میلی‌متر جیوه‌ و فشار مینیمم‌ ۸۰ میلی‌متر جیوه‌ می‌باشد و همینطور فشار خون‌ ۱۲۵ میلی‌متر جیوه‌ را فشار خون‌ ۵/۱۲ نامیم‌.

اما سؤالات‌ :

سؤال ۱ ـ ۱ : چگونه‌ مبتلا به‌ فشار خون‌ بالا می‌شویم‌؟

برای‌ فهم‌ راحت‌ و پاسخ‌ آسان‌ به‌ این‌ سؤال‌ اجازه‌ بدهید مثالی‌ بزنم‌:

شما در حال‌ آب‌پاشی‌ باغچه‌ با شیلنگ‌ هستید، پس‌ از مدتی‌ سعی‌ می‌کنید به‌ درخت‌ گوشه‌ باغچه‌ آب‌ بدهید، شیلنگ‌ شما کوتاه ‌است‌، چه‌ کار می‌کنید؟

دو راه‌ دارید. راه‌ اول‌ این‌ است‌ که‌ برای‌ افزایش‌ فشار آب‌، انگشت‌ خود را جلوی‌ دهانه‌ شیلنگ‌ بگیرید و با تنگ‌ کردن‌ مسیر عبور آب‌، فشار آن‌ را زیاد کنید. راه‌ دیگر این‌ است‌ که‌ از دیگری‌ بخواهید، شیر آب‌ را بیشتر باز کند، یعنی‌ حجم‌ بیشتری‌ از آب‌ را در درون ‌لوله‌ جاری‌ می‌سازید.

برای‌ ایجاد فشار خون‌ بالا در انسان‌ باید یکی‌ از این‌ دو حالت‌ یا هر دوی‌ آن‌ها اتفاق‌ بیفتد. یعنی‌ برای‌ اینکه‌ انسان‌ دچار فشار خون‌ بالا شود یا باید حجم‌ خون‌ در گردش‌ اضافه‌ شود و یا اینکه‌ عروق‌ در قسمت‌های‌ مختلف‌ تنگ‌ شوند. در بدن‌ انسان‌ هر کدام‌ از این‌ دو علت‌ اصلی‌، خود به‌ علل‌ متعدد بوجود می‌آیند که‌ در بحث‌ علل‌ فشار خون‌ بالا به‌ آنها اشاره‌ خواهیم‌ کرد. با استفاده‌ از فهم ‌همین‌ مکانیزم‌ است‌ که‌ داروهای‌ اصلی‌ در درمان‌ فشار خون‌ یا حجم‌ خون‌ در گردش‌ را کم‌ می‌کنند و یا با مکانیزم‌های‌ مختلف ‌عروق‌ را گشاد می‌کنند که‌ البته‌ بعضی‌ مستقیماً و بعضی غیرمستقیم این‌ کار را انجام‌ می‌دهند.

سؤال ۱ ـ ۲ : تعریف‌ فشار خون‌ بالا چیست‌؟

همانطور که‌ در قسمت‌های‌ گذشته‌ اشاره‌ کردم‌، فشار خون‌ انسان‌ دارای‌ دو جزء ماکزیمم‌ و مینیمم‌ می‌باشد و بدیهی‌ است‌ که‌ هر دو جزء در تعریف‌ فشار خون‌ بالا دخالت‌ داشته‌ باشند. بدون‌ آنکه‌ بخواهیم‌ ذره‌ای‌ از اهمیت‌ جزء ماکزیمم‌ کم‌ کنیم‌، معمولاً فشار خون‌ را بر اساس‌ شدت‌ مینیمم‌ تقسیم‌بندی‌ می‌کنند و هرگاه‌ مینیمم‌ در حد نرمال‌ باشد و تنها ماکزیمم‌ بالا باشد، به‌ آن‌ فشار خون ‌ایزوله‌ سیستولیک‌ (ماکزیمم‌) می‌گویند.

بهترین‌ فشار خون‌ در بالغین‌ فشار خونی‌ است‌ که‌ جزء ماکزیمم‌ آن‌ کمتر از ۱۲۰ و جزء مینیمم‌ آن‌ کمتر از ۸۰ باشد.

برای‌ آگاهی‌ از تقسیم‌بندی‌ فشار خون‌ بالا بر اساس‌ شدت‌، به‌ جدول‌ ۱-۱ نگاه‌ کنید.

گروه‌ ماکزیمم‌ مینیمم‌
بهترین‌ فشار خون ‌کمتر از ۱۲۰ کمتر از ۸۰
نرمال ‌کمتر از ۱۳۰ کمتر از ۸۵
نرمال‌ بالا بین‌ ۱۳۰ و ۱۳۹ بین‌ ۸۵ و ۸۹
فشار خون‌ درجه‌ ۱ بین‌ ۱۴۰ و ۱۵۹ بین‌ ۹۰ و ۹۹
فشار خون‌ درجه‌ ۲ بین‌ ۱۶۰ و ۱۷۹ بین‌ ۱۰۰ و ۱۰۹
فشار خون‌ درجه‌ ۳ بیشتر یا مساوی‌ ۱۸۰ بیشتر یا مساوی‌ ۱۱۰

جدول‌ ۱ـ۱ : تقسیم‌بندی‌ شدت‌ فشار خون‌ بالا
برای‌ افراد ۱۸ سال‌ و بالاتر از آن‌.

سؤال‌ ۱ ـ ۳ : بهترین‌ حالت‌ برای‌ اندازه‌گیری‌ فشار خون‌ در یک‌ فرد چیست‌؟

برای‌ اندازه‌گیری‌‌ دقیق‌ و مناسب‌ فشار خون‌، اقدامات‌ زیر را انجام‌ دهید:

الف‌ ـ بیمار در حالت‌ استراحت‌ باشد.

ب‌ ـ بیمار نشسته‌ باشد.

ج‌ ـ مثانه‌ خالی‌ باشد و بیمار را آزار ندهد.

د ـ سرمای‌ زیاد یا گرمای‌ زیاد بیمار را آزار ندهد.

هـ ـ در ۳۰ دقیقه‌ گذشته‌، قهوه‌ نخورده‌ باشد.

و ـ در ۳۰ دقیقه‌ گذشته‌، سیگار یا قلیان‌ نکشیده‌ باشد.

ز ـ فشار خون‌ در هر دو دست‌ کنترل‌ شود.

ح‌ ـ فشار خون‌ در دو نوبت‌ و به‌ فاصله‌ حداقل‌ ۲ دقیقه‌ از هم‌ گرفته‌ شود.

ط ـ دست‌ آویزان‌ نباشد و ساعد بر روی‌ یک تکیه‌گاه تقریباً همسطح‌ با قلب‌ قرار داشته‌ باشد.

سؤال‌ ۱ ـ ۴ : فشار خون‌ را چگونه‌ اندازه‌گیری‌ کنیم‌، بهترین‌ دستگاه‌ فشارسنج‌ کدام‌ است‌؟

فشار خون‌ را می‌توان‌ با دستگاه‌های‌ متعدد اندازه‌گیری‌ کرد. انواع‌ دستگاه‌های‌ اندازه‌گیری‌ فشار خون‌ وجود دارد و هر کدام ‌معایب‌ و مزایای‌ مربوط به‌ خود را دارند. ساده‌ترین‌ راه‌ اندازه‌گیری‌ فشار خون‌ در منزل‌ استفاده‌ از دستگاه‌هایی‌ است‌ که‌ دیجیتال ‌هستند، بر روی‌ مچ‌ دست یا ساعد بسته‌ شده و به‌ راحتی‌ با فشار دادن‌ یک‌ دکمه‌ کار خود را انجام‌ می‌دهند. مزایای‌ اصلی‌ این‌ نوع ‌دستگاه‌ها، سادگی‌ آن‌ها و عیب‌ اصلی‌ آن‌ها این‌ است‌ که‌ امکان‌ دارد به‌ خوبی‌ کالیبره‌ نشده‌ باشند یا از کالیبراسیون‌ مناسب‌ خارج‌ شده ‌باشند. به‌ علاوه‌ بسیاری‌ با باطری‌ کار می‌کنند و عدم‌ کارکرد مناسب‌ باطری‌ می‌تواند منجر به‌ اشتباه‌ در خواندن‌ فشار خون‌ شود.

دستگاه‌های‌ ارزان‌قیمت‌تر نیاز به‌ دخالت‌ انسان‌ دارند. یعنی‌ بازوبندی‌ که‌ در درون‌ آن‌ یک‌ کیسه‌ لاستیکی‌ قرار دارد و به‌ دور بازو بسته‌ می‌شود هوا با فشار دادن‌ متناوب‌ یک‌ پوار به‌ داخل‌ بازوبند فرستاده‌ می‌شود تا حدی‌ که‌ فشار وارد آمده‌ بر بازو، خون‌ جاری‌ در شریان‌ بازویی‌ را قطع‌ می‌کند. این‌ را می‌توان‌ به‌ راحتی‌ با لمس‌ شریان‌ در جلوی‌ مچ‌ دست‌ متوجه‌ شد. یک‌ گوشی‌ بر روی‌ شریان‌ قدام‌ ساعد قرار می‌گیرد و به‌ تدریج‌ هوای‌ داخل‌ بازوبند را کم‌ می‌کنیم‌، همانطور که‌ فشار را کم‌ می‌کنیم‌، حواسمان‌ به‌ دو نکته‌ است‌، چشم ‌را روی‌ درجه‌ فشارسنج‌ متمرکز کرده‌ و پایین‌ آمدن‌ آن‌ را تماشا می‌کنیم‌، از طرف‌ دیگر گوش‌ به‌ زنگ‌ِ، شنیدن‌ اولین‌ صدایی‌ هستیم‌ که ‌از گوشی‌ِ گذاشته‌ شده‌ بر روی‌ شریان‌ ساعد به‌ گوشمان‌ می‌رسد. وقتی‌ اولین‌ صدا را شنیدیم‌، یعنی‌ صدای‌ ماکزیمم‌ را شنیده‌ایم‌ که ‌درجه‌ روی‌ فشارسنج‌ را به‌ خاطر می‌سپاریم‌. به‌ کم‌ کردن‌ فشار داخل‌ بازوبند ادامه‌ می‌دهیم‌ و صدا را تعقیب‌ می‌کنیم‌، وقتی‌ صدای‌ نبض‌ در گوش‌ قطع‌ شد، درجه‌ روی‌ فشارسنج‌ را با عنوان‌ فشار مینیمم‌ در خاطر می‌سپاریم‌. درجات‌ این‌ نوع‌ فشارسنج‌ها خود بر دو نوع‌ است‌، یک‌ نوع‌ استفاده‌ مستقیم‌ از جیوه‌ که‌ در درون‌ یک‌ ستون‌، بالا و پایین‌ می‌رود و دیگری‌ عقربه‌ای‌ که‌ بر یک‌ محور حدود۳۶۰ درجه‌ و بر اساس‌ کارکرد یک‌ فنر حرکت‌ می‌کند.

مزیت‌ این‌ نوع‌ فشارسنج‌ها، قیمت‌ ارزان‌، عدم‌ نیاز به‌ باطری‌ و عدم‌ نیاز به‌ کالیبراسیون‌ هر چند وقت‌ یک‌بار است‌. اما عیب‌ آن‌ها، لزوم‌ استفاده‌ از حس‌ شنوایی‌ است‌ که‌ امکان‌ اشتباه‌ در آن‌ وجود دارد.

چند نمونه‌ از فشارسنج‌ها در ذیل‌ نشان‌ داده‌ شده‌ است‌:

فشارسنج‌ دیجیتالی‌ مچی‌

فشارسنج‌ ساده‌ جیوه‌ای‌

فشارسنج‌ ساده‌ عقربه‌ای‌

 

فصل‌ دوم‌

علل‌ فشار خون‌ بالا

وقتی‌ یک‌ پزشک‌ با بیمار مبتلا به‌ فشار خون‌ بالا مواجه‌ می‌شود، علاوه‌ بر اقدامات‌ درمانی‌ که‌ برای‌ بیمار انجام‌ می‌دهد، سعی‌ می‌کند تا علت‌ فشار خون‌ او را پیدا کند. گاهی‌ اوقات‌ اقدامات‌ تشخیصی‌ پزشک به‌ نتیجه‌ می‌رسد و علتی‌ برای‌ فشار خون‌ پیدا می‌شود. گاهی ‌نیز علی‌رغم‌ همه‌ اقدامات‌ تشخیصی‌ به‌ نتیجه‌ نرسیده‌ و به ناچار پزشک‌ همه‌ سعی‌ خود را بر کنترل‌ دقیق‌ فشار خون‌ می‌گذارد.

با توجه‌ به‌ آنچه‌ گفته‌ شد فشار خون‌ بالا را بر اساس‌ علل‌ بوجود‌آورنده‌ آن‌ به‌ دو نوع‌ تقسیم‌ می‌کنیم‌:

نوع‌ اولیه‌ که‌ بیشتر از ۹۰ درصد بیماران‌ مبتلا به‌ فشار خون‌ بالا را شامل‌ ‌شده و علت‌ مشخص‌، همچنین قابل‌‌ درمانی‌ برای‌ آن‌ شناسایی ‌نمی‌شود و نوع‌ ثانویه‌ که‌ حدود ۱۰ درصد موارد فشار خون‌ را شامل‌ شده‌ و معمولاً پس‌ از انجام‌ اقدامات‌ تشخیصی‌ علتی‌ برای‌ آن ‌پیدا شده که‌ با درمان‌ بیماری‌ زمینه‌ای‌، فشار خون‌ کنترل‌ خواهد شد.

سؤال‌ ۲ ـ ۱ : چه‌ نکاتی‌ باعث‌ می‌شود تا‌ فکر کنیم‌، احتمالاً فشار خون‌ از نوع‌ ثانویه‌ است‌ و باید به‌ دنبال‌ علت‌ آن‌ بگردیم‌؟

ابتلا به‌ فشار خون‌ در سنین‌ پایین‌تر از ۳۰ سال‌ اولین‌ نکته‌ای‌ است‌ که‌ پزشک‌ را وادار می‌کند تا به‌ دنبال‌ علت‌ ثانویه‌ برای‌ فشار خون‌ بگردد. نکته‌ بعدی‌، فشار خون‌ خیلی‌ بالا است‌. به‌ عنوان‌ مثال‌ وقتی‌ یک‌ بیمار دچار فشار خون‌ بالاتر از باشد، احتمال ‌ثانویه‌ بودن‌ دیگر ۱۰ درصد نیست‌، بلکه‌ این‌ درصد افزایش‌ ‌یافته و حدود ۳۰ ـ ۲۰ درصد موارد را شامل‌ می‌شود، نکته‌ بعدی ‌مقاومت‌ فشار خون‌ به‌ درمان‌ دارویی‌ است‌، یعنی‌ وقتی‌ یک‌ فشار خون‌ بالا به‌ درمان‌ دارویی‌ (حتی‌ چند دارویی‌) به‌ خوبی‌ پاسخ ‌نمی‌دهد، باید با دقت‌ و وسواس بیشتری‌ به‌ دنبال‌ علت‌ ثانویه‌ گشت‌.

سؤال‌ ۲ ـ ۲ : علل‌ ثانویه‌ فشار خون‌ کدامند؟

بیماری‌های‌ کلیه‌ اصلی‌ترین‌ علل‌ ثانویه‌ فشار خون‌ بالا هستند که‌ خود می‌تواند به‌ علت‌ اختلال‌ در عروق‌ خونرسان‌ کلیه‌ باشد، یا اختلال‌ در بافت‌ کلیه‌. در هر دو گروه‌، یافته‌های‌ آزمایشگاهی‌ شامل‌ اختلال‌ در میزان‌ اوره‌ و کراتی‌نین‌ خون‌، همچنین‌ اختلال ‌در الکترولیت‌های‌ سرم‌ مثل‌ سدیم‌ و پتاسیم‌ بوجود می‌آید. هرگاه‌ بر اساس‌ شرایط، پزشک‌ به‌ نوع‌ ثانویه‌ فشار خون‌ شک‌ کند آزمایشات‌ و اقدامات‌ لازم‌ را برای‌ بررسی‌ علل‌ کلیوی‌ فشار خون‌ بالا درخواست‌ می‌کند.

دسته‌ اصلی‌ دیگر از علل‌ ثانویه‌ فشار خون‌ بالا را با عنوان‌ علل‌ مربوط به‌ غدد درون‌ریز می‌شناسیم‌ که‌ در این‌ کتاب‌ جای‌ پرداختن ‌به‌ همه‌ آن‌ها نیست‌ اما مصرف‌ قرص‌های‌ جلوگیری‌ از بارداری‌ در این‌ گروه‌ قرار می‌گیرند. به‌ عنوان‌ مثال‌ اگر بیمار مبتلا به‌ فشار خون‌ یک‌ خانم‌ در سنین‌ باروری‌ باشد، مطمئناً یکی‌ از اولین‌ سؤالاتی‌ که‌ پزشک‌ از او می‌پرسد، مربوط به‌ مصرف‌ یا عدم‌ مصرف ‌قرص‌های‌ ضد بارداری‌ می‌باشد. مصرف‌ داروهایی‌ که‌ با عنوان‌ گروه‌ کورتون‌ها می‌شناسیم‌ یکی‌ دیگر از علل‌ فشار خون‌ ثانویه بوده و در گروه‌ غدد درون‌ریز قرار می‌گیرد.

البته‌ لازم‌ به‌ ذکر است‌ که‌ همه‌ بیماران‌ مصرف‌کننده‌ داروهای‌ ضد بارداری‌ و همچنین‌ همه‌ مصرف‌کنندگان‌ داروهای‌ گروه ‌کورتون‌ها، مبتلا به‌ فشار خون‌ بالا نمی‌شوند بنابراین‌ نمی‌توان‌ با تکیه‌ به‌ این‌ نکته‌ که‌ این‌ داروها فشار خون‌ را بالا می‌برند از مصرف‌ آن‌ها در صورت‌ تجویز توسط پزشک‌ خودداری‌ کرد، نکته‌ بعدی‌ این‌ است‌ که‌ با قطع‌ داروهای‌ ضد بارداری‌، فشار خون‌ در اکثر مواقع‌ به‌ حالت‌ نرمال‌ برگشته و فرد را برای‌ همیشه‌ به‌ فشار خون‌ بالا مبتلا نمی‌کند.

علاوه‌ بر آنچه‌ به‌ عنوان‌ علل‌ ثانویه‌ فشار خون‌ از داروها گفته‌ شد باید به خاطر داشت‌ که‌ بسیاری‌ از این داروها مستقیماً فشار خون‌ بالا ایجاد نمی‌کنند بلکه‌ باعث‌ می‌شوند فشار خون‌ تشدید شده‌ و یا به‌طور مناسب به‌ درمان ‌دارویی‌ پاسخ‌ ندهد، داروهایی‌ مثل‌ سالبوتامول‌، ضد افسردگی‌ها، لووتیروکسین‌ و ضد التهاب‌های‌ غیر کورتونی‌ مثل‌ بروفن‌، ایندومتاسین‌، دیکلوفناک‌ و غیره‌، در این‌ گروه‌ قرار می‌گیرند. من‌ بیماری‌ داشتم‌ که‌ به‌ علت‌ مصرف‌ فراوان‌ شربت‌ سرماخوردگی‌ و اکسپکتورانت‌ فشار خون‌ بالای‌ مقاوم‌ به‌ درمان‌ داشت‌ و پس‌ از قطع‌ آن‌، فشار خونش‌ به ‌‌راحتی‌ کنترل‌ شد.

بر اساس‌ آنچه‌ عنوان‌ شد، یکی‌ از مهمترین سؤالاتی‌ که‌ پزشکان‌ از بیماران‌ مبتلا به‌ فشار خون‌ بالا می‌پرسند، سابقه‌ مصرف‌ داروهای ‌ذکر شده‌ است‌.

 

فصل‌ سوم‌

علائم‌، نشانه‌ها و عوارض‌ فشار خون‌ بالا

بسیاری‌ از مردم‌ فکر می‌کنند، در صورتی‌ دچار فشار خون‌ بالا شده‌اند که‌ دارای‌ سردرد، تاری‌ دید، سرگیجه‌ و… باشند. بنابراین‌ قبول‌ ندارند که‌ می‌توان‌ فشار خون‌ بالا داشت‌ و بدون‌ علامت‌ هم‌ بود.

بسیاری‌ از بیماران‌ در پاسخ به این توضیح‌ پزشک‌ که‌ شما مبتلا به‌ فشار خون‌ بالا هستید، می‌گویند: پس‌ چرا هیچ‌ مشکلی‌ ندارم‌ و متأسفانه‌ از همین‌ منطق‌ برای‌ عدم‌ مراجعه‌ به‌ پزشک‌ و حتی‌ قطع‌ دارو استفاده‌ می‌کنند.

من‌ بیماران‌ زیادی‌ داشته‌ام‌ که‌ تحت‌ درمان‌ دارویی‌ بوده‌اند و سرخود دارو را قطع‌ کرده‌اند با این‌ استدلال‌ که‌ «آقای‌ دکتر من‌ خودم ‌می‌دانم‌، هر وقت‌ فشار خونم‌ بالا برود دچار سردرد و سرگیجه‌ شده،‌ دارویم‌ را می‌خورم»‌ یا «اکنون‌ مدتی‌ است‌ که‌ دارویم‌ را قطع‌ کرده‌ام‌ و هیچ‌ مشکلی‌ هم‌ ندارم‌.»

چنین‌ بیمارانی‌ از این‌ نکته‌ غافلند که‌ بدن‌ انسان‌ به‌ شرایط تازه‌ ایجاد شده‌ عادت‌ می‌کند. بنابراین‌ شاید در اوایل‌ ابتلا به فشار خون‌ بالا، علامتدار باشند ولی‌ به‌ تدریج‌ از شدت‌ علائم‌ کاسته‌ شده‌ و بعدها تنها با اندازه‌گیری‌ فشار خون‌ می‌توان‌ به‌ بالا بودن‌ آن‌ پی‌ برد.

سؤال‌ ۳ ـ ۱ : چرا فشار خون‌ بالا را درمان‌ می‌کنیم‌؟

همانطور که‌ در مقدمه‌ ذکر شد، فشار خون‌ بالا به‌ عنوان‌ یکی‌ از اصلی‌ترین‌ فاکتورهای‌ خطرساز برای‌ بسیاری‌ از بیماری‌های‌ مهم‌ و آزاردهنده‌ شناخته‌ شده‌ است‌ که‌ در زیر به‌ خلاصه‌ای‌ از آن‌ها اشاره‌ می‌کنیم‌.

۱ ـ بیماری‌ عروق‌ قلبی‌: عروق‌ تغذیه‌کننده‌ قلب‌ که‌ آن‌ها را با عنوان‌ عروق‌ کرونر می‌شناسیم‌ به‌ مرور و با گذشت‌ زمان‌ دچار تنگی‌شده‌ و در نتیجه‌ خونرسانی‌ به‌ قلب‌ مختل‌ می‌شود، این‌ تنگی‌ گاهی‌ به‌ صورت‌ خیلی‌ حاد و به دنبالِ کنده‌ شدن‌ قسمتی‌ از پلاکهای ‌تنگ‌کننده‌ و انسداد قسمتی‌ از یک‌ رگ‌ بوجود می‌آید (که‌ به‌ آن‌ سکته‌ قلبی‌ می‌گوییم)‌ و گاهی‌ تنگی‌ به‌ آهستگی‌ پیشرفت‌ کرده‌ و فرد به ‌تدریج‌ توانایی‌ خود را در راه‌ رفتن‌ مناسب‌، دویدن‌، بالا رفتن‌ از پله‌ها و… از دست‌ می‌دهد به‌ این‌ صورت‌ که‌ با فعالیت‌های‌ اندک ‌دچار درد قفسه‌ صدری‌ و تنگی‌ نفس‌ می‌شود «به‌ این حالت آنژین‌ صدری‌ گفته می‌شود».

با کنترل‌ دقیق‌ فشار خون‌ و البته‌ سایر فاکتورهای‌ خطرساز، می‌توان‌ پدیده‌ اجتناب‌ناپذیر تنگی‌ عروق‌ قلبی‌ که‌ جزئی‌ از فرآیند‌ حیات‌ است‌ را به‌ تأخیر انداخت‌ و تا سال‌های ‌آخر عمر، زندگی‌ سالمی‌ داشت‌. شکل ۳ـ۱ تعدادی از عروق اصلی تغذیه‌کننده قلب را نشان می‌دهد.

شکل ۳ـ۱ : تعدادی از عروق تغذیه‌کننده قلب

۲ ـ بیماری‌ عروق‌ مغزی‌: همانند عروق‌ تغذیه‌کننده‌ قلب‌ و البته‌ همه‌ عروق‌ جاری‌ در بدن‌، عروق‌ مغزی‌ در طول‌ سالیان‌ کار خود، پیر می‌شوند و نشانه‌ پیری‌ آن‌ها علاوه‌ بر تنگی‌، شکنندگی‌ هم‌ می‌باشد.

بشر هنوز نتوانسته‌ است‌ پدیده‌ پیری‌ را از بین‌ ببرد و خدا می‌داند که‌ آیا روزی‌ موفق‌ به‌ این‌ اقدام‌ خواهد شد یا خیر. اما سعی‌ او بر این‌ است‌ که‌ این‌ پدیده‌ را به‌ تأخیر بیندازد. چه‌ فشار خون‌ بالا داشته‌ باشیم‌ و چه‌ نداشته‌ باشیم‌ تنگی‌ عروق‌ مغزی‌ و افزایش ‌شکنندگی‌ آن‌ گریبان‌ همه‌ ما را خواهد گرفت‌ اما وجود فشار خون‌ بالای‌ خوب‌ کنترل‌ نشده‌ آن‌ را تشدید خواهد کرد.

همانند عروق‌ قلبی‌، عروق‌ مغزی‌ هم‌ می‌توانند طی‌ دو پروسه‌ حاد و مزمن‌ دچار عارضه‌ شوند، عارضه‌ حاد آن‌ها را با عنوان‌ سکته‌ مغزی‌ می‌شناسیم‌ که‌ خود بر اساس‌ مکانیزم‌ ایجاد، به‌ دو نوع‌ اصلی‌ خونریزی ‌دهنده‌ و انسدادی‌ تقسیم‌ می‌شود.

در نوع‌ اول‌ رگ‌ مغزی‌ به‌ طور ناگهانی‌ پاره‌ شده‌ و خونی که از رگ‌ خارج‌ شده‌ در بافت‌ مغزی‌ تجمع‌ می‌یابد. چون‌ فضای‌ جمجمه ‌محدود است‌، این‌ خونریزی‌ در صورت‌ زیاد بودن‌ بلافاصله‌ منجر به‌ افزایش‌ فشار داخل‌ جمجمه‌ شده‌ و عوارض‌ متعدد ناشی‌ از اختلال‌ در خونرسانی‌ عضو مربوط به‌ شریان‌ پاره‌ شده‌ به‌ علاوه‌ علائم‌ مربوط به‌ افزایش‌ فشار درون‌ جمجمه‌ را ایجاد می‌کند. شکل ۳-۲ نشان‌دهنده یک مورد سکته مغزی از نوع خونریزی دهنده است.

شکل ۳ـ۲ : یک مورد سکته مغزی از نوع خونریزی ‌دهنده

نوع‌ دوم‌ حوادث‌ عروق‌ داخل‌ مغزی‌ را، با عنوان‌ انسدادی‌ می‌شناسیم‌ که‌ در این‌ نوع‌ به‌ علت‌ انسداد ناگهانی‌ رگ‌ و آزاد شدن‌ یک‌ سری‌ مواد که‌ از جمله‌ به‌ علت‌ کمبود اکسیژن‌ بافتی‌ بوجود می‌آیند تورم‌ مغزی‌ ایجاد شده‌ و فرد را به‌ سوی‌ علائم‌ متعدد از جمله ‌اختلال‌ در حس‌ و حرکت‌ قسمتی‌ از اندام‌ها یا حتی‌ کومای‌ کامل‌ پیش‌ می‌برند. اگر سری‌ به‌ بخش‌ اورژانس‌های‌ مغز و اعصاب‌ بیمارستان‌هایی‌ که‌ چنین‌ بیمارانی‌ را پذیرش‌ می‌کنند بزنید، بیماران سالخورده‌ای‌ را مشاهده‌ خواهید کرد که‌ به‌ گفته‌ همراهشان‌، طی‌ چند روز گذشته‌ داروهای‌ فشار خون‌ خود را قطع‌ کرده‌اند و یا با اتمام‌ آن‌ها به‌ هر دلیل‌، قادر به‌ تهیه‌ مجدد نشده‌اند. من‌ همواره ‌چنین‌ عاقبتی‌ را با کمال‌ بی‌رحمی‌ برای‌ بیماران‌ مسن‌ خود به‌ تصویر می‌کشم‌ و آن‌ها را از چنین‌ روزی‌ می‌ترسانم‌، پس‌ مواظب‌ پدر و مادر، پدربزرگ‌ و مادربزرگ‌ خود باشید، همواره‌ در مورد وجود یا اتمام‌ داروهای‌ فشار خون‌ آن‌ها، همچنین‌ در مورد وقت‌ دکتر آن‌ها سؤال‌ کنید.

۳ ـ بیماری‌های‌ کلیه‌: گفتیم‌ که‌ یکی‌ از علل‌ اصلی‌ فشار خون‌ ثانویه‌، بیماری‌های‌ کلیوی‌ می‌باشند. اینجا می‌گوییم‌ که‌ برعکس‌ این‌ موضوع‌ هم‌ وجود دارد. یعنی‌ فشار خون‌ بالایی‌ که خوب‌ کنترل‌ نشده‌ باشد می‌تواند باعث‌ آزار و اذیت‌ کلیه‌ شده‌، حتی‌ بیمار را به‌ سمت‌ نارسایی‌ کامل‌ کلیه‌ و دیالیز بکشاند. مانند آنچه‌ برای‌ عروق‌ قلبی‌ و مغزی‌ گفتیم‌، در مورد کلیه‌ها هم‌ دو حالت‌ حاد و مزمن‌ می‌تواند بوجود آید.

در نوع‌ حاد یعنی‌ حالتی‌ که‌ بیمار دچار یک‌ بحران‌ فشار خون‌ می‌شود، در ادرار او خون‌ و پروتئین‌ زیاد دفع‌ خواهد شد و بیمار گاهی در اینگونه‌ حملات‌ از تغییر رنگ‌ ادرار شاکی‌ خواهد بود.

نوع‌ مزمن‌ آسیب‌ کلیوی‌ ناشی از فشار خون‌ بالا با عنوان‌ نارسایی‌ مزمن‌ کلیه‌ شناخته‌ می‌شود که‌ در مراحل‌ اولیه‌ تنها در آزمایشات‌ متوجه‌ آن‌ می‌شویم‌ اما با گذشت‌ زمان‌ و با تشدید این‌ نارسایی‌، سرانجام‌ فرد دچار علائم‌ بالینی‌ نارسایی‌ شدید کلیه‌ یعنی‌ تهوع‌، استفراغ‌، بی‌اشتهایی‌ و… می‌شود. این‌ حالت‌، مرحله‌ پایانی‌ نارسایی‌ کلیه‌ نام‌ دارد و پزشک‌ بیمار را برای‌ دیالیز و یا حتی‌ پیوند کلیه‌ مجاب ‌می‌کند.

۴ ـ آسیب‌ چشمی‌ ناشی‌ از فشار خون‌ بالا: شبکیه‌ که‌ همان‌ دیواره‌ انتهایی‌ چشم‌ است‌ و تصویر اجسام‌ قبل‌ از انتقال‌ به‌ مغز باید بر روی‌ آن‌ بیفتد، بخشی‌ از چشم‌ است‌ که‌ در اثر فشار خون‌ آسیب‌ می‌بیند و یک‌ پزشک‌ با مشاهده‌ آن‌، میزان‌ آسیب‌ ناشی‌ از فشار خون ‌را متوجه‌ می‌شود.

فشار خونی‌ که‌ خوب‌ کنترل‌ و درمان‌ نشده‌ باشد باعث‌ خونریزی‌ در ته‌ چشم‌ و آسیب‌ عروقی‌ آن‌ می‌شود، همانند همه‌ اعضای ‌آسیب‌ دیده‌ ناشی‌ از فشار خون‌ بالا، آسیب‌ ته‌ چشم‌ هم‌ دارای‌ دو جزء حاد و مزمن‌ است‌ و پزشک‌ با مشاهده‌ ته‌ چشم‌ (با استفاده‌ از دستگاهی‌ به‌ نام‌ افتالموسکوپ‌) میزان‌ این‌ آسیب‌ و همچنین‌ حاد یا مزمن‌ بودن‌ آن‌ را مشخص‌ می‌کند. شکل ۳-۳ نشان‌دهنده آسیب به چشم در اثر فشار خون بالا می‌باشد.

شکل ۳ـ۳ : آسیب به چشم در اثر فشار خون بالا

۵ ـ عروق‌ بزرگ‌ محیطی‌: همانطور که‌ در بخش‌ کلیات‌ فشار خون‌ عنوان‌ شد، آئورت‌ یا همان‌ شاهرگ‌ بدن‌، خون‌ را از قلب‌ خارج ‌کرده‌ و پس‌ از تقسیمات‌ متعدد به‌ بافت‌های‌ بدن‌ می‌رساند. فشار خون‌ بالا در درازمدت‌ می‌تواند این‌ عروق‌ اصلی‌ و بزرگ‌ را بخصوص‌ در محل‌ دو شاخه‌ شدن‌ آن‌ها دچار آسیب‌ و در نهایت‌ تنگی‌ کند و بر اساس‌ شدت‌ این‌ تنگی‌ عوارض‌ متعدد به‌ وجود بیاورد.

یکی‌ از اصلی‌ترین‌ علائم‌ و نشانه‌های‌ آسیب‌ عروق‌ بزرگ‌ محیطی‌ ناشی‌ از فشار خون‌ بالا و البته‌ سایر فاکتورهای‌ خطرساز، حالتی ‌است‌ که‌ به‌ آن‌ لنگش‌ متناوب‌ عروقی‌ می‌گوییم‌.

از آنجایی‌که لنگش‌ متناوب‌ بسیاری‌ از افراد مسن‌ را درگیر می‌کند بهتر است‌ کمی‌ بیشتر در مورد آن‌ توضیح‌ دهیم‌.

در این‌ حالت‌ بیمار از ضعف‌، خستگی‌ و بی‌حس‌ شدن‌ پاهایش‌ شاکی‌ است‌ که‌ پس‌ از مقداری‌ راه‌ رفتن‌ بوجود می‌آید و بیمار را به‌ ایستادن‌ یا حتی‌ نشستن‌ مجبور می‌کند. چون‌ علائم‌ بیمار پس‌ از مدتی‌ ایستادن‌ یا نشستن‌ از بین‌ رفته‌ و بیمار مجدداً  قادر به‌ راه‌ رفتن‌ می‌شود به‌ آن‌ لنگش‌ متناوب‌ می‌گوییم‌.

لنگش‌ متناوب‌ را از نظر مکانیزم‌ ایجاد، به‌ دو گروه‌ لنگش‌ متناوب‌ عصبی‌ و لنگش‌ متناوب‌ عروقی‌ تقسیم‌ می‌کنند.

برای‌ افتراق این‌ دو علت‌ از یکدیگر گاهی‌ نیازمند‌ اقدامات‌ تشخیصی متعدد از جمله‌ MRI (ام‌- ‌آر- ‌آی‌) و یا آنژیوگرافی هستیم. اما می‌توان تا حدود زیادی‌ از نوع‌ لنگش‌ به ‌‌علت‌ آن‌ پی‌ برد، پزشک‌ باید به تشخیص قطعی در مورد علت لنگش متناوب برسد تا بتواند بیمار را برای درمان آماده کند.

لنگش‌ متناوب‌ عروقی‌ به‌ علت‌ پدیده‌ تنگی‌ِ عروق‌ِ محیطی‌ِ بزرگ‌ آنچنان‌‌که‌ در بالا ذکر شد بوجود می‌آید، در این‌ حالت‌ فرد پس ‌از مدتی‌ راه‌ رفتن‌، احساس‌ کرختی‌، گزگز، مورمور و ضعف‌ در پاها می‌کند به‌ طوری‌ که‌ قادر به‌ ادامه‌ راه‌ رفتن‌ نیست‌ و مجبور می‌شود بایستد. ایستادن‌ به تنهایی پس‌ از چند دقیقه‌ مشکل‌ بیمار را حل‌ کرده‌ و فرد به‌ راه‌ خودش‌ ادامه‌ می‌دهد اما در نوع‌ لنگش‌ متناوب‌ عصبی‌ که‌ به‌ علت‌ تنگی‌ کانال‌ نخاعی‌ و ناشی‌ از آسیب‌ بافت‌ ستون‌ فقرات‌ بوجود می‌آید ایستادن‌ به تنهایی مشکل‌ بیمار را حل‌ نمی‌کند و او ناچار است‌ نشسته‌ و برای‌ دقایقی‌ به‌ جلو خم‌ شود تا حس‌ و حرکت‌ به‌ پاها برگردد. البته‌ تشخیص‌ علت‌ لنگش‌ متناوب‌ همیشه‌ به‌ این سادگی‌ نیست‌ و همانطور که‌ در چند سطر بالا ذکر شد، پزشک‌ ناچار به‌ انجام‌ اقدامات‌ تشخیصی‌ می‌شود بخصوص‌ اگر بخواهد از جراحی‌ در درمان‌ لنگش‌ متناوب‌ استفاده‌ کند زیرا‌ در این‌ صورت‌ نیازمند تشخیص‌ قطعی‌ و دقیق‌ است‌.

آنچه‌ در ۵ عنوان‌ گذشته‌ ذکر شد، ما را بر آن‌ می‌دارد که‌ فشار خون‌ را جدی‌ بگیریم‌ و تا آنجایی‌ که‌ ممکن‌ است‌ با استفاده‌ از همه‌ شیوه‌هایی‌ که‌ در بحث‌ درمان‌ به‌ آن‌ اشاره‌ خواهیم‌ کرد، فشار خون‌ بالا را کنترل‌ کنیم‌.

 

فصل‌ چهارم‌

درمان‌ فشار خون‌ بالا

بیشترین‌ سؤالاتی‌ که‌ از یک‌ پزشک‌ در مورد فشار خون‌ پرسیده‌ می‌شود، مربوط به‌ درمان‌ آن‌ است‌. در این‌ فصل‌ سعی‌ می‌کنم‌ تا تقریباً به‌ تمامی‌ سؤالاتی‌ که‌ در طول‌ سال‌های‌ درمان‌ بیماران‌، از من‌ پرسیده‌ شده‌ پاسخ‌ دهم‌.

سؤال‌ ۴ ـ ۱ : آیا فشار خون‌ بالا درمان‌ قطعی‌ دارد؟

همانطور که‌ در فصل‌ علل‌ فشار خون‌ بالا ذکر شد، فشار خون‌ بالا را از نظر علت‌ به‌ دو گروه‌ اولیه‌ و ثانویه‌ تقسیم‌بندی‌ می‌کنند. اگر پس‌ از اقدامات‌ تشخیصی‌ مشخص‌ شود که‌ فشار خون‌ بیمار از نوع‌ ثانویه‌ است‌، با از بین‌ بردن‌ بیماری‌ زمینه‌ای، ‌می‌توان‌ امیدوار به‌ درمان‌ قطعی‌ فشار خون‌ بالا و یا حداقل‌ کنترل‌ آن‌ با میزان‌ پایین‌تری‌ از داروهای‌ ضد فشار خون‌ بود. به‌ عنوان‌ مثال‌ اگر مشخص‌ شود خانم‌ ۳۰ ساله‌ای‌ که‌ به‌ علت‌ فشار خون‌ بالا مورد بررسی‌ قرار گرفته‌، از تنگی‌ عروق‌ کلیوی‌ رنج‌ می‌برد با انجام‌ اقدامات‌ جراحی‌ درمانی‌ می‌توان‌ امیدوار به‌ درمان‌ قطعی‌ آن‌ شد. یا بیماری‌ که‌ به‌ علت‌ مصرف‌ قرص‌های‌ ضد بارداری‌ مبتلا به‌ فشار خون‌ بالا شده‌ است‌، از قطع‌ این‌ داروها و استفاده‌ از سایر روش‌های‌ ضد بارداری‌ سود خواهد برد. اما اگر فشار خون‌ بیمار از نوع‌ اولیه‌ باشد که‌ در بیش‌ از ۹۰ درصد موارد اینچنین‌ است‌ قادر به‌ درمان‌ قطعی‌ فشار خون‌ بالا نیستیم‌، بلکه‌ تنها آن‌ را کنترل ‌می‌کنیم‌، اصولاً بیماری‌های‌ زیادی‌ هستند که‌ بشر امروز قادر به‌ درمان‌ قطعی‌ آن‌ها  نیست‌، بلکه‌ تنها با استفاده‌ از اقدامات‌ درمانی ‌می‌تواند آن‌ها را کنترل‌ کند. آسم‌، فشار خون‌ بالا، دیابت‌، چربی‌ بالا و… از جمله‌ این‌ بیماری‌ها هستند.

بنابراین‌ بیماران‌ مبتلا به‌ چنین‌ بیماری‌هایی‌ باید بیاموزند که‌ داروهای‌ به‌ کار برده‌ شده‌ در این‌ گروه‌ از بیماری‌ها، تنها قادر به‌ کنترل‌ آن‌ها می‌باشند و نه‌ درمان‌ قطعی‌. بیماران‌ باید بدانند که‌ تا وقتی‌ دارو بخورند، بیماری‌ در کنترل‌شان‌ قرار دارد و با قطع‌ داروها، عود خواهد کرد و این‌ جواب‌ یکی‌ از اساسی‌ترین‌ سؤالات‌ بیماران‌ مبتلا به‌ فشار خون‌ بالا است‌ که‌: «تا کی باید دارو بخورم؟»

لازم‌ است‌ یادآوری‌ کنم‌ که‌ در مسیر درمان‌، پزشک‌ گاهی‌ مجبور به‌ تعویض‌، کاهش‌ یا افزایش‌ میزان‌ هر کدام‌ از انواع‌ داروها می‌شود.  بنابراین‌ بیمار باید با پزشک‌ در ارتباط باشد، علائم‌ جدید که‌ می‌تواند ناشی‌ از عوارض‌ داروهای‌ جدید باشد را اعلام‌ کند و در صورت‌      عدم‌ تحمل‌ نسبت به یک‌ دارو و پیدا شدن‌ عوارض‌ آن‌، پزشک‌ را باخبر کند.

سؤال‌ ۴ ـ ۲ : فشار خون‌ بالا را چگونه‌ درمان‌ می‌کنیم‌؟

همانند بسیاری‌ از بیماری‌های‌ دیگر، اقدامات‌ درمانی‌ برای‌ کنترل‌ فشار خون‌ بالا، در دو گروه‌ دارویی‌ و غیردارویی‌ قرار می‌گیرند که‌ جدول‌ ۴-۱ خلاصه‌ای‌ از آن‌‌ها را نمایش‌ می‌دهد.

درمان‌

غیردارویی

۱ ـ کاهش‌ وزن‌ : به‌ خصوص‌ در کسانی‌ که‌ در تنه‌ چاق‌ هستند.
۲ ـ عدم‌ مصرف‌ الکل‌ : مصرف‌ الکل‌ در مقادیر بالا به‌‌طور مستقیم‌ رگ‌ها را تنگ‌ می‌کند و حتی‌ باعث‌ می‌شود بیمار به‌ درمان‌ پاسخ‌ مناسب‌ ندهد.
«

۳ ـ  ورزش‌ منظم‌ : حداقل‌ ۳ بار در هفته‌ که‌ هر بار نیم تا یک ساعت‌ طول‌ کشیده و ضربان‌ قلب‌ به‌ حدود (سن‌ ـ ۲۲۰) برسد.

۴ ـ رعایت‌ رژیم‌ غذایی ‌۱ ـ کاهش‌ مصرف‌ نمک‌

«

۲ ـ مصرف‌ میزان‌ مناسب‌ کلسیم‌

۳ ـ عدم‌ مصرفی‌ چربی‌های‌ مضر

۴ ـ مصرف‌ سبزیجات‌ و میوه‌ها

  درمان‌‌

 دارویی«

۱ ـ داروهای‌ ادرارآور مثل : تریامترن – H و فوروزماید
۲ ـ داروهای‌ گشادکننده‌

عروق‌

«

۱ ـ مستقیماً عروق‌ را گشاد می‌کنند  مثل‌ هیدرالازین‌

۲ ـ غیرمستقیم‌ این کار را می‌کنند
«

‌۱ ـ گروه‌ دیلتیازم

۲ ـ گروه‌ کاپتوپریل‌

۳ ـ متفرقه‌ : مهارکننده‌های‌ سیستم‌ سمپاتیک‌ بدن‌ مثل‌ آتنولول، پروپرانولول و متورال

جدول‌ ۴ـ۱ : اقدامات‌ درمانی‌ برای‌ کنترل‌ فشار خون‌ بالا

سؤال‌ ۴ ـ ۳ : اقدامات‌ غیردارویی‌ در کدام‌ دسته‌ از بیماران‌ توصیه‌ می‌شود و میزان‌ تأثیر آن‌ها چقدر است‌؟

اقدامات‌ غیردارویی‌ همواره‌ اولین‌ پیشنهاد هستند و میزان‌ فشار خون‌ تأثیری‌ در انتخاب‌ یا عدم‌ انتخاب‌ این‌ اقدامات‌ به‌ عنوان‌ اولین‌ قدم‌ درمانی‌ ندارد و باید برای‌ همه‌ بیماران‌ مبتلا به‌ فشار خون‌ بالا به‌ اجرا در بیاید. اما در مورد میزان‌ تأثیر آن‌ها، نمی‌توان‌ پیش‌بینی‌ قطعی‌ عنوان‌ کرد و میزان‌ تأثیر به‌ فاکتورهای‌ مختلف‌ از جمله‌ میزان‌ چاقی‌ فرد بستگی‌ دارد.

سؤال‌ ۴ ـ ۴ : برای‌ بیمار مبتلا به‌ فشار خون‌ بالا، چه‌ غذاها یا میوه‌هایی‌ سودمند است‌ و کدامیک‌ را نباید مصرف‌ کند؟

استفاده‌ از نوع‌ رژیم‌ غذایی‌ و غذاها یا میوه‌های‌ سودمند برای‌ بیمار مبتلا به‌ فشار خون‌ بالا یکی‌ از دغدغه‌های‌ همیشگی‌ این ‌بیماران‌ است‌. برای‌ پاسخ‌ به‌ این‌ دغدغه‌ها ذکر چند نکته ضروری است.

  1. بعضی‌ از افراد مبتلا به‌ فشار خون‌ بالا، از کاهش‌ مصرف‌ نمک‌ سود می‌برند، میزان‌ این‌ سود، در همه‌ افراد یکسان‌ نیست‌، بیمارانی‌ را می‌شناسم‌ که‌ با مصرف‌ یک‌ وعده‌ غذای‌ پر نمک‌ (مثل‌ انواع‌ تن‌ ماهی‌ با غلظت‌ نمک‌ ۲ درصد) دچار حمله‌ فشار خون‌ می‌شوند و بسیاری‌ که‌ مصرف‌ نمک‌ تأثیر زیادی‌ بر فشار خونشان‌ نمی‌گذارد. توضیح‌ این‌ تفاوت‌ به‌ مکانیزم‌ ایجاد فشار خون‌ بالا در افراد مختلف‌ برمی‌گردد که‌ در پاسخ‌ به‌ سؤال‌ ۱ـ۱ عنوان‌ کرده‌ام‌.

شکل ۴ـ۱ : برای درک رابطه نمک و فشار خون به متن مراجعه شود.

  1. قهوه‌ باعث‌ افزایش‌ فشار خون‌ می‌شود، مصرف‌ آن‌ را محدود ‌کنید.
  2. مصرف‌ الکل‌، رگ‌ها را تنگ‌ کرده‌ و گاهی‌ جواب‌ به‌ درمان‌ دارویی‌ را مختل می‌کند.
  3. برای‌ آنکه‌ افراد مبتلا به‌ فشار خون‌ بالا، دچار فاکتورهای‌ خطرساز دیگر نشوند، مصرف‌ قند ساده‌، چربی‌های‌ حیوانی‌ را باید محدود کنند.
  4. غذاهای‌ آلرژی‌زا مثل‌ گوجه‌‌فرنگی‌ در بعضی‌ از افراد، فشار خون‌ را بالا می‌برند.
  5. استفاده‌ از پسته‌، بادام‌ و دانه‌های‌ گیاهی‌ (البته‌ بدون‌ نمک‌) برای‌ بیماران‌ مفید است‌.
  6. روزی‌ یک‌ عدد ویتامین‌ E به‌ گردش‌ جریان‌ خون‌ کمک‌ می‌کند.
  7. چای‌ زالزالک‌، سنبل‌الطیب‌ (سنبل‌ کوهی‌) و پوست‌ درخت‌ گنه‌گنه‌ می‌تواند به‌ کنترل‌ فشار خون‌ بالا کمک‌ نماید.

سؤال‌ ۴ ـ ۵ : در کدام‌ دسته‌ از بیماران‌ می‌توان‌ تنها به‌ اقدامات‌ غیردارویی‌ بسنده‌ کرد و استفاده‌ از داروها را به‌ تأخیر انداخت‌؟

اگر بیماری‌ دچار عوارض‌ درازمدت‌ فشار خون‌ نشده‌ باشد، دیابتی‌ نباشد، و از بیماری‌ عروق‌ کرونر قلبی‌ رنج‌ نبرد به‌ علاوه‌، فشار خون‌ ماکزیمم‌ کمتر از ۱۶ و فشار خون‌ مینیمم‌ کمتر از ۱۰ داشته‌ باشد       (به ‌‌عنوان‌ مثال‌ بیماری‌ که‌ فشار خون  دارد) می‌توان ‌برای‌ ۳ تا ۴ ماه‌ امیدوار به‌ تأثیر اقدامات‌ غیردارویی‌ بود، در انتظار تأثیر آن‌ها نشست‌ و پس‌ از این‌ مدت‌، در صورت‌ عدم‌ پاسخ‌، از اقدامات‌ دارویی‌ استفاده‌ کرد.

اما بیماری‌ که‌ دچار عوارض‌ درازمدت‌ فشار خون‌ بالا مثل‌ اختلالات‌ عروق‌ قلبی‌، اختلالات‌ عروق‌ ته‌ چشم‌ و… شده‌ باشد، یا بیماری‌ که‌ دارای‌ دیابت‌ است‌ همچنین بیماری‌ که‌ فشار خون‌ بالاتر از  دارد، بعید است‌ به‌ تنهایی‌ از اقدامات‌ غیردارویی‌ سود ببرد و چنین‌ بیماری‌ مطمئناً نیازمند استفاده‌ از اقدامات‌ دارویی‌ است‌.

توضیح‌ این‌ نکته‌ خالی‌ از فایده‌ نیست‌ که‌ بیماران‌ مبتلا به‌ فشار خون‌ بالاتر از  معمولاً به‌ بیشتر از یک‌ دارو برای‌ کنترل‌ فشار خون‌ خود نیاز دارند. توضیح‌ ضروری‌ دیگر این‌ است‌ که‌، بیماران‌ مبتلا به‌ فشار خون‌ یا بالاتر بلافاصله‌ و در همان‌ روز نیاز به ‌شروع‌ درمان‌ دارویی‌ دارند.

سؤال‌ ۴ ـ ۶ : من‌ همه‌ سعی‌ خود را کردم‌، وزنم‌ را تا جایی‌ که‌ می‌توانستم‌ کاهش‌ دادم‌، مصرف‌ نمک‌ را در غذاهایم‌ محدود کردم‌ و به‌طور مرتب‌ به‌ ورزش‌ می‌پردازم‌ اما با همه‌ این‌ها فشار خونم‌ کنترل‌ نشده‌ است‌ و قرار است‌ از دارو استفاده‌ کنم‌، داروهای‌ زیادی‌ را می‌شناسم‌، اما به‌ من‌ بگویید، بهترین‌ داروی‌ فشار خون‌ کدام‌ است‌؟

به‌ همه‌ بیماران‌ نمی‌توان‌ پاسخ‌ یکسان‌ داد، انتخاب‌ اولین‌ دارو برای‌ بیمار نیازمند بدست‌ آوردن‌ اطلاعات‌ فراوان‌ از اوست‌.

از آنجایی‌ که‌ هر داروی‌ فشار خون‌ عوارض‌ مربوط به‌ خود را دارد و از آنجایی‌ که‌ بعضی‌ از داروها خاصیتی‌ فراتر از کنترل‌ فشار خون‌ دارند و می‌توانند فایده‌های‌ دیگری‌ هم‌ داشته‌ باشند بنابراین‌ پزشک‌ سعی‌ می‌کند بر اساس‌ شرایط بیمار بهترین‌ دارو را انتخاب‌ کند و به‌ عبارت‌ دیگر با یک‌ تیر چند نشان‌ بزند. در زیر به‌ ذکر چند نوع‌ داروی‌ انتخابی‌ برای‌ بیماران‌ متعدد می‌پردازیم‌.

  1. ثابت‌ شده‌ است‌ که‌ داروهای‌ گروه‌ کاپتوپریل‌ در بیماران‌ مبتلا به‌ دیابت‌ می‌توانند نقش‌ محافظ کلیه‌ را بازی‌ کنند، بنابراین‌ اگر طبق‌ نظر پزشک‌ منعی‌ برای‌ مصرف‌ این‌ گروه‌ از داروها وجود نداشته‌ باشد، معمولاً انتخاب‌ اول‌ داروی‌ ضد فشار خون‌ برای‌ بیماران ‌دیابتی‌ این‌ گروه‌ از داروها است‌.
  2. بعضی‌ از داروهای‌ ادرارآور مانند هیدروکلروتیازید باعث‌ مهار سنگ‌سازی‌ در کلیه‌ها می‌شوند، بنابراین‌ بیماری‌ که‌ علاوه‌ بر فشار خون‌ بالا از استعداد ژنتیکی‌ برای‌ سنگ‌سازی‌ در کلیه‌ها رنج‌ می‌برد، می‌تواند از این‌ گروه‌ داروها با نظر پزشک‌ استفاده‌ کند.
  3. مرد مسنی‌ که‌ علاوه‌ بر فشار خون‌ بالا، از علائم‌ بزرگی‌ خوش‌خیم‌ پروستات‌ مثل‌ قطع‌ و وصل‌ شدن ادرار، قطره‌قطره‌ آمدن‌، سوزش‌ ادرار و… شاکی‌ است‌ می‌تواند از داروهای‌ گروه‌ پرازوسین‌ طبق‌ نظر پزشک‌ استفاده‌ کند.
  4. بیماری‌ که‌ فشار خون‌ بالای‌ درازمدت‌ باعث‌ آسیب‌ عروق‌ کرونر قلب‌ او شده‌ است‌ می‌تواند از گروه‌های‌ دارویی‌ ضد فشار خون‌ که‌ داروهایی‌ مثل‌ متورال، آتنولول‌، پروپرانولول‌، دیلتیازم‌، آملودیپین‌ و… در آن‌ قرار دارند استفاده‌ کند.
  5. بیماری‌ که‌ به‌ علت‌ تنگی‌ عروق‌ کرونر قلب‌ و یا بیماری‌های‌ دریچه‌ای‌ قلبی‌ دچار اتساع‌ و بزرگی‌ قلب‌ و علائم‌ نارسایی‌ قلبی‌ مثل‌ تنگی‌ نفس‌ و… شده‌ باشد در صورت‌ ابتلا به‌ فشار خون‌ بالا از داروهایی‌ که‌ ادرارآور هستند و یا در گروه‌ کاپتوپریل‌ قرار دارند سود خواهد برد.
  6. بیماری‌ که‌ علاوه‌ بر فشار خون‌ بالا از آسم‌ یا برونشیت‌ مزمن‌ رنج‌ می‌برد می‌تواند از داروهای‌ گروه‌ دیلتیازم‌، آملودیپین‌ و… استفاده‌ کند و همینطور به‌ صورت‌ برعکس‌ می‌توان‌ گفت‌:
  7. بیماری‌ که‌ مبتلا به‌ آسم‌ یا برونشیت‌ مزمن‌ است‌ در صورت‌ استفاده‌ از داروهایی‌ مانند پروپرانولول‌، تشدید بیماری‌ تنفسی‌ را تجربه‌ خواهد کرد.
  8. بیماری‌ که‌ از نقرس‌ رنج‌ می‌برد، در صورت‌ استفاده‌ از داروهایی‌ مثل‌ هیدروکلروتیازید (از ادرارآورها)، احتمالاً دچار حمله ‌نقرس‌ خواهد شد و یا به‌ مقادیر بیشتر داروهای‌ جلوگیری‌کننده‌ از حمله‌ نقرس‌ (آلوپورینول‌) نیازمند خواهد بود.
  9. بیماری‌ که‌ مثلاً به‌ علت‌ دیابت‌، از عوارض‌ عروق‌ محیطی‌ شدید مثل‌ زخم‌های‌ پا عذاب‌ می‌کشد، نباید از داروهایی‌ مثل‌ پروپرانولول‌ استفاده‌ کند زیرا با تشدید تنگی‌ عروقی‌ محیطی‌، ترمیم‌ زخم‌های‌ پا را به‌ تأخیر خواهد انداخت‌.
  • بیماری‌ که‌ علاوه‌ بر فشار خون‌ بالا از بیماری‌ اسکلرودرمی‌ (سفت‌ شدن‌ پوست‌ بخصوص‌ در نواحی‌ انتهایی‌ اندام‌ فوقانی‌) شکایت‌ دارد، از داروهای‌ گروه‌ آدالات‌ سود می‌برد و برعکس‌ داروهایی‌ مثل‌ پروپرانولول‌ به‌ او آسیب‌ بیشتری‌ می‌رساند.

همه‌ آنچه‌ در مورد انتخاب‌ داروی‌ مناسب‌ برای‌ یک‌ بیمار مبتلا به‌ فشار خون‌ بالا در سطرهای‌ فوق‌ ذکر شد گوشه‌ای‌ از سؤالاتی‌است‌ که‌ یک‌ پزشک‌ در برخورد با بیمار مبتلا به‌ فشار خون‌ بالا از خود و یا بیمار می‌پرسد و بر اساس‌ آن‌ها داروی‌ مناسب‌ را انتخاب ‌می‌کند، علاوه‌ بر نکات‌ دهگانه‌ فوق‌ عوامل‌ متعدد دیگر مثل‌ سن‌ بیمار، جنس‌ بیمار، چاق‌ یا لاغر بودن‌ او و… در انتخاب‌ داروی‌ اول ‌نقش‌ دارند.

یک‌ پزشک‌ برای‌ آن‌که‌ داروی‌ مناسب‌ را برای‌ اولین‌ قدم‌ در درمان‌ یک‌ بیمار انتخاب‌ کند، کتب‌ متعدد و مقالات‌ فراوانی‌ را در طول‌ سالیان‌ تحصیل‌ مطالعه‌ کرده‌ است‌ که‌ چاشنی‌ آن‌ گاهی‌ سال‌ها تجربه‌ در درمان‌ بیماران‌ است‌، به‌ علاوه‌ پزشک‌ از عوارض‌ جانبی‌ داروها باخبر است‌ و می‌داند که‌ برای‌ هر بیمار، چه‌ دارویی‌، با چه‌ میزانی‌ را آغاز کند و در صورت‌ عدم‌ جواب‌ مناسب‌، میزان‌ دارو را چگونه‌ افزایش‌ دهد یا چه‌ زمان‌ داروی‌ بعدی‌ را اضافه‌ کند.

آنچه‌ در این‌ مختصر عنوان‌ شد برای‌ پاسخ‌ دادن‌ به‌ این‌ سؤال‌ بود که ‌بهترین‌ داروی‌ فشار خون‌ کدام‌ است‌؟ تکرار می‌کنم سؤالی‌ که‌ نمی‌توان‌ پاسخ‌ قطعی‌ و یکسان‌ برای‌ همه‌ بیماران‌ داشت‌ و هر بیمار بر اساس‌ شرایط متعدد و گوناگون‌ که‌ گاهی‌ به‌ چندین‌ شرط می‌رسد، کاندید دریافت‌ یک‌ نوع‌ داروی‌ ضد فشار خون‌ می‌شود.

سؤال‌ ۴ ـ ۷ : چرا بعضی‌ از بیماران‌ به‌ یک‌ داروی‌ ضد فشار خون‌ پاسخ‌ می‌دهند و عده‌ای‌ علی‌رغم‌ مصرف‌ چند نوع‌ دارو، بازهم‌ کنترل‌ مناسب‌ بر فشار خونشان‌ وجود ندارد؟

فاکتورهای‌ متعددی‌ در این‌ تفاوت‌ تأثیرگذار هستند که‌ به‌ خلاصه‌ای‌ از آن‌ها اشاره‌ می‌کنیم‌.

  1. شدت‌ بالا بودن‌ فشار خون‌: همانطور که‌ قبلاً اشاره‌ کردم‌ تقریباً تمامی‌ بیمارانی‌ که‌ فشار خون‌ ابتدایی‌ بالاتر ازدارند، برای‌ کنترل‌، نیازمند بیشتر از یک‌ دارو هستند.
  2. فاکتورهای‌ ژنتیکی‌: ژنتیک‌ و آنچه‌ بر روی‌ کروموزوم‌ها از والدین‌ به‌ ارث‌ می‌رسد یکی‌ از فاکتورهای‌ مؤثر در ایجاد بسیاری‌ از بیماری‌ها از جمله‌ فشار خون‌ است‌ و با همین‌ تناسب‌ افراد مختلف‌ با ژنتیک‌ متفاوت‌ پاسخ‌ متفاوتی‌ به‌ درمان‌ ‌‌دارویی ‌فشارخون‌ می‌دهند.
  3. میزان‌ زمانی‌ که‌ فشار خون‌ وجود داشته‌ و بدون‌ کنترل‌ رها شده‌ است‌ یکی‌ از فاکتورهای‌ مهم‌ در پیش‌بینی‌ جواب‌ به‌ درمان ‌است‌ و مکانیزم‌ اصلی‌ آن‌ آسیب‌ عروق‌ محیطی‌ و از جمله‌ عروق‌ کلیه‌ها است‌ که‌ در درازمدت‌ باعث‌ ایجاد سیکل‌ معیوب‌ می‌شود یعنی‌ فشار خونی‌ که‌ خوب‌ کنترل‌ نشده‌ باشد، باعث‌ تنگی‌ عروق‌ کلیوی‌ می‌شود و به‌ دنبال‌ نرسیدن‌ خون‌ و اکسیژن‌ کافی‌ به‌ کلیه‌ها، موادی‌ از آن‌ها آزاد می‌شود که‌ در سرتاسر بدن‌ پخش‌ شده‌ و فشار خون‌ را بالاتر برده‌ یا جواب‌ به‌ درمان‌ را مشکل‌تر می‌سازد. بیمار باید بداند که‌ هر چه‌ فشار خونش‌ را زودتر درمان‌ کند، درمان‌ آن‌ راحت‌تر است‌، نیاز به‌ داروی‌ کمتری‌ دارد و عوارض‌ کمتری‌ در درازمدت‌ برای‌ او ایجاد می‌شود.
  4. وجود فاکتورهایی‌ که‌ باعث‌ افزایش‌ فشار خون‌ می‌شوند مثل‌ استرس‌های‌ روحی‌، چاقی‌، مصرف‌ دخانیات‌، مصرف‌ بالای ‌الکل‌ و… همگی‌ از عوامل‌ تأثیرگذار در تفاوت‌ پاسخ‌ به‌ درمان‌ دارویی‌ دو نفر با فشار خون‌ یکسان‌ می‌باشند. به‌ عنوان‌ مثال‌ دو بیمار ۵۰ ساله‌ را در نظر بگیرید که‌ هر دو دارای‌ فشار خون‌ می‌باشند یکی‌ چاق‌ است‌، زندگی‌ پر استرس‌ دارد و سیگار می‌کشد، اما دیگری‌ هیچکدام‌ از این‌ مشکلات‌ جانبی‌ را ندارد، به‌ راحتی‌ و بر اساس‌ سال‌ها، مطالعات‌ متعدد و گوناگون‌ می‌توان‌ پیش‌بینی‌ کرد که ‌کنترل‌ فشار خون‌ بیمار اول‌ با زحمت‌ بیشتری‌ برای‌ پزشک‌ و بیمار نسبت‌ به‌ فرد دوم‌ همراه‌ است‌.

سؤال‌ ۴ ـ ۸ : کمی‌ راجع‌ به‌ اورژانس‌های‌ فشار خون‌ صحبت‌ کنید. ما در منزل‌ قطره‌ آدالات‌ داریم‌ و هرگاه‌ فشار خون‌ مادرم ‌بالا می‌رود چند قطره‌ آدالات‌ زیر زبانش‌ می‌چکانیم‌، آیا کار صحیحی‌ می‌کنیم‌؟

در انتهای‌ پاسخ‌ به‌ سؤال‌ ۴ ـ ۴ جمله‌ای‌ را بیان‌ کرده‌ام‌ با این‌ عنوان‌ که‌: بیماران‌ مبتلا به‌ فشار خون‌  یا بالاتر بلافاصله‌ و در همان ‌روز نیاز به‌ شروع‌ درمان‌ دارویی‌ دارند.

منظور از جمله‌ فوق‌ استفاده‌ از آدالات‌ زیرزبانی‌ و بلافاصله‌ با مشاهده‌ مثلاً فشار خون‌ نیست‌، زیرا بسیاری‌ از این‌ بیماران ‌کوچکترین‌ علامتی‌ که‌ نشان‌‌دهنده نیاز بیمار به‌ درمان اورژانس باشد را ندارند. بارها اتفاق‌ افتاده‌ است‌ که‌ بیماری‌ برای‌ زانودرد ناشی ‌از آرتروز به‌ من‌ مراجعه‌ کرده‌ و در معاینه‌ او متوجه‌ فشار خون‌  شده‌ام‌. بدون‌ آن‌که‌ کوچکترین‌ علامتی‌ دال‌ بر بد حالی‌ و نیاز به ‌دخالت‌ اورژانس‌ داشته‌ باشد. البته‌ برای‌ چنین‌ بیمارانی‌ در همان‌ ویزیت‌ اول‌ داروی‌ ضد فشار خون‌ شروع‌ می‌شود ولی‌ استفاده‌ از درمان‌های‌ اورژانس‌ فشار خون‌ بالا در حالات ‌خاص‌ و ایجاد علائمی‌ که‌ نشان‌دهنده‌ آسیب‌ حاد به‌ ارگان‌های‌ حیاتی‌ مثل‌ قلب‌ و مغز باشد (آن‌ هم‌ تحت‌ نظر پزشک‌ و با راهنمایی ‌او) لازم‌ و ضروری‌ است‌. توضیح‌ این‌ نکته‌ ضروری‌ است‌ که‌ با مشاهده‌ علائم‌ قلبی‌ و مغزی‌ مربوط به‌ فشار خون‌ بالا مثل‌ سوزش‌ سر دل‌، درد قفسه‌ صدری‌، تنگی‌ نفس‌، تاری‌ دید، سردرد، استفراغ‌ و اختلال‌ هوشیاری‌ بلافاصله‌ باید با پزشک‌ ارتباط برقرار کرد و بیمار را به‌ اورژانس‌ رساند تا با استفاده‌ از داروهای‌ زیرزبانی‌ مثل‌ کلونیدین‌ و داروهای‌ تزریقی‌ متعدد، درمان‌ برای‌ بیمار شروع ‌شود. نحوه‌ استفاده‌ از قرص‌ کلونیدین‌ زیرزبانی‌ به‌ جای‌ استفاده‌ از قطره‌ آدالات‌ (که‌ امروزه‌ منسوخ‌ شده‌ است‌) را می‌توانید از پزشکتان‌ سؤال‌ کنید.

دیدگاه ها بسته شده است