چاقی
شهریور ۱۲, ۱۳۹۹
پوکی استخوان
شهریور ۱۲, ۱۳۹۹

بیماری دیابت

بیماری دیابت

به‌ زبان‌ ساده‌

 

 

هر سؤالی‌ که‌ راجع‌ به‌ علل‌، علائم‌ و نشانه‌ها، تشخیص‌ و درمان‌

بیماری دیابت

در ذهن‌ شما وجود دارد پاسخش‌ را در این‌ کتاب‌ خواهید یافت‌

 

 

تألیف‌:

دکتر احمد محمودآبادی‌

دارای‌ بورد تخصصی‌

بیماریهای‌ داخلی‌

(متخصص داخلی نمونه)

 

دفتر تهران‌: خیابان انقلاب، بین نامجو و مدنی، کوچه پناهی، پلاک ۲۰، واحد ۱

تلفن۷۷۶۳۱۳۴۷ – ۷۷۶۵۰۱۵۹ – همراه‌ ۰۹۱۲۲۵۴۵۶۰۰

Web: Kerdegari.com       Email: Info@Kerdegari.com

 

بیماری دیابت

به‌ زبان‌ ساده‌

دکتر احمد محمودآبادی‌

دارای‌ بورد تخصصی‌ بیماریهای‌ داخلی‌

چاپ‌ سوم‌: ۱۳۸۸

تیراژ: ۵۰۰۰ نسخه‌

مدیر تولید: غلامرضا کردگاری‌

صفحه‌آرایی: راحله‌ محمودآبادی‌

لیتوگرافی: فرایند گویا

چاپ‌: مطبوعاتی ایران

شابک‌: ۵۸-۹۶۴۴۵-۹۶۴-۹۷۸

۱۹۰۰ تومان

 

 

 

فهرست‌

…………………… مقدمه‌…………………………………………………………………………… ۷

فصل‌ ۱ : تعریف‌ دیابت‌ و مکانیزم‌ ایجاد آن‌

سؤال‌ ۱ ـ ۱ : دیابت‌ شیرین‌ چیست‌ و چرا آن‌ را به‌ این‌ اسم‌ می‌خوانیم‌؟… ۹

سؤال‌ ۱ ـ ۲ : چگونه‌ به‌ دیابت‌ شیرین مبتلا می‌شویم‌؟…………………………. ۱۰

سؤال‌ ۱ ـ ۳ : عوامل‌ اصلی‌ در ایجاد دیابت‌ کدامند؟ آیا می‌توان‌ از ایجاد دیابت‌ جلوگیری‌ کرد یا شروع‌ آن‌ را به‌ تأخیر انداخت‌؟       ۱۳

سؤال‌ ۱ ـ ۴ : ارث‌ در ایجاد دیابت‌ چقدر مؤثر است‌؟………………………… ۱۵

سؤال‌ ۱ ـ ۵ : قند خون‌ را چگونه‌ تقسیم‌بندی‌ می‌کنیم‌ و به‌ چه‌ کسانی‌ دیابتی‌ می‌گوییم‌؟           ۱۶

سؤال‌ ۱ ـ ۶ : کمی‌ راجع‌ به‌ دیابت‌ و حاملگی‌ توضیح دهید؟‌………………. ۱۷

فصل‌ ۲ : علائم‌، نشانه‌ها و عوارض ‌دیابت

سؤال‌ ۲ ـ ۱ : چگونه‌ متوجه‌ بیماری‌ دیابت‌ می‌شویم‌؟…………………………. ۱۹

سؤال‌ ۲ ـ ۲ : عوارض‌ اصلی‌ دیابت‌ کدامند؟……………………………………… ۲۰

سؤال‌ ۲ ـ ۳ : دیابت‌ چه‌ آثار سوئی‌ بر روی چشم‌ می‌گذارد؟………………. ۲۳

سؤال‌ ۲ ـ ۴ : دیابت‌ چه‌ تأثیری‌ بر روی‌ کلیه‌ها دارد؟…………………………. ۲۵

سؤال‌ ۲ ـ ۵ : کدام‌ قسمت‌ از دستگاه‌ اعصاب‌ به‌ وسیله‌ دیابت‌ آسیب‌ می‌بیند و چه‌ عوارضی‌ ایجاد می‌کند؟          ۲۶

سؤال‌ ۲ ـ ۶ : دیابت‌ چه‌ تأثیری‌ بر رگ‌های‌ قلبی‌ می‌گذارد و چگونه‌ می‌توان‌ از رگ‌های‌ قلبی‌ در برابر آن‌ مراقبت‌ کرد؟       ۳۱

سؤال‌ ۲ ـ ۷ : دیابت‌ چه‌ تأثیری‌ بر رگ‌های‌ مغزی‌ می‌گذارد؟………………. ۳۲

سؤال‌ ۲ ـ ۸ : منظور از آسیب‌ رگ‌های‌ محیطی‌ در اثر دیابت‌ چیست‌؟…. ۳۳

سؤال‌ ۲ ـ ۹ : آیا دیابت‌ بر پوست‌ هم‌ آثار نامطلوب‌ می‌گذارد؟…………… ۳۴

سؤال‌ ۲ـ ۱۰ : آیا دیابتی‌ها بیشتر دچار عفونت‌ می‌شوند؟ کدام‌ عفونت‌ها شایعتر است‌؟            ۳۶

سؤال‌ ۲ ـ۱۱ : پای‌ دیابتی‌ چیست‌؟…………………………………………………….. ۳۶

فصل‌ ۳ : درمان‌ دیابت‌

سؤال‌ ۳ ـ ۱ : دیابت‌ را چگونه‌ درمان‌ می‌کنیم‌؟…………………………………… ۳۹

سؤال‌ ۳ ـ ۲ : منظور از رژیم‌ غذایی‌ برای‌ بیماران‌ دیابتی‌ چیست‌؟……….. ۳۹

سؤال‌ ۳ ـ ۳ : منظور از کاهش‌ وزن‌ برای‌ بیماران‌ دیابتی‌ چیست‌؟………… ۴۲

سؤال‌ ۳ ـ ۴ : ورزش‌ چه‌ تأثیری‌ بر دیابت‌ دارد؟………………………………… ۴۲

سؤال‌ ۳ ـ ۵ : برای‌ کدامیک‌ از بیماران‌ دیابتی‌، شروع‌ دارو ضروری‌ نیست‌؟ ۴۴

سؤال‌ ۳ ـ۶ : برای ‌‌ارزیابی‌ پاسخ‌ به‌ اقدامات‌ غیردارویی‌ چه‌ زمانی‌ مورد نیاز است‌؟     ۴۸

سؤال‌ ۳ ـ ۷ : قرص‌ بهتر است‌ یا انسولین‌؟…………………………………………. ۴۸

سؤال‌ ۳ ـ ۸ : بهترین‌ قرص‌ خوراکی‌ ضد دیابت‌ کدام‌ است‌؟………………. ۵۰

سؤال‌ ۳ ـ ۹ : آیا می‌شود همزمان‌ از دو نوع‌ قرص‌ استفاه‌ کرد؟…………… ۵۱

سؤال‌ ۳ ـ۱۰ : بیماری‌ که‌ قرص‌ خوراکی‌ ضد دیابت مصرف‌ می‌کند، هر چند وقت‌ یک‌بار باید آزمایش‌ بدهد؟      ۵۱

سؤال‌ ۳ ـ ۱۱ : چه‌ وقت‌ از انسولین‌ استفاده‌ می‌کنیم‌؟…………………………. ۵۲

سؤال‌ ۳ ـ۱۲ : بیماران‌ به‌ چه‌ میزان‌ انسولین‌ نیازمندند و این‌ مقدار انسولین‌ را باید چه‌ موقعی‌ تزریق‌ کرد؟ ۵۳

 

 

این کتاب

تقدیم می‌گردد به

تکیه‌گاه بزرگ زندگی‌ام

پدرم

«حسین محمودآبادی»

او که سایه‌سار پرشکوهش

پناه دلتنگی‌هایم است.

 

 

 

 

 

مقدمه‌

 

دیابت‌ شیرین‌ یکی‌ از بیماری‌های‌ شایع‌ روزگار ماست‌ و علل‌ اصلی‌ افزایش‌ شیوع‌ آن را می‌توان‌ در بی‌حرکتی‌، چاقی‌ و استرس‌های‌ بیش‌ از حد زندگی‌ روزمره‌ جستجو کرد.

این‌ بیماری‌ در صورت‌ عدم‌ تشخیص‌ و درمان‌ مناسب‌ می‌تواند بر بسیاری‌ از اعضای‌ بدن‌ تأثیر بگذارد. تشخیص‌ به‌ موقع‌ و انجام‌ اقدامات‌ درمانی‌ مناسب‌ باعث‌ جلوگیری‌ از ایجاد یا مهار پیشرفت‌ عوارض‌ خواهد شد.

در این‌ کتاب‌ سعی‌ شده‌ است‌ تا دیابت‌ به‌ ساده‌ترین‌ شکل‌ ممکن‌ تشریح‌ شود. در طول‌ سالیان‌ طبابتم‌ سؤالات‌ متعددی‌ را به ‌بیماران‌ دیابتی‌ پاسخ‌ داده‌ام‌ و اکنون‌ همه‌ این‌ سؤالات‌ را در ۳ گروه‌ جمع‌آوری‌ کرده‌ و سعی‌ کرده‌ام‌ با ارائه‌ پاسخ‌ مناسب‌ برای‌ آن‌ها، تا حد ممکن‌ مجهولات‌ این‌ بیماری‌ را به‌ ساده‌ترین‌ شکل‌ ممکن‌ برای‌ بیماران‌ آشکار سازم‌.

همچون‌ سایر کتاب‌های‌ سری‌ «بیماری‌ها به‌ زبان‌ ساده‌» چاپ‌ و انتشار این‌ کتاب‌ را مرهون‌ زحمات‌ برادرزاده‌ عزیزم‌ خانم ‌راحله‌ محمودآبادی‌ و همسر گرامیشان‌ جناب‌ آقای‌ مهندس‌ غلامرضا کردگاری‌ مدیرعامل‌ محترم‌ انتشارات‌ کردگاری‌ هستم‌ که‌ بدینوسیله‌ از آن‌ها سپاسگزاری‌ می‌کنم‌.

آرزو می‌کنم‌ که‌ مطالعه‌ این‌ کتاب‌، پرسش‌های‌ بی‌شمار بیماران‌ِ مبتلا به‌ دیابت‌ را پاسخ‌ دهد، همچنین خداوند بزرگ‌ را شاکرم‌ که‌ بدینوسیله فرصت‌ خدمت‌ به‌ آنها را برایم‌ فراهم‌ کرد.

در پایان‌ از خوانندگان‌ محترم‌ این‌ کتاب‌ خواهشمندم‌ نظریات‌ و سؤالات‌ خود را با آدرس‌ اینجانب‌ در میان‌ بگذارند تا بتوانم‌ در چاپ‌های‌ بعدی‌ از آن‌ها استفاده‌ کنم‌. آرزوی‌ من‌ بهبود سطح‌ اطلاعات‌ عمومی‌ بیماران‌ و شناخت‌ بهتر آن‌ها از بیماریشان‌ است‌ تا بتوانند با سلاح بزرگ دانایی به نبرد با بیماری خود رفته و زندگی سالمتری داشته باشند.

دکتر احمد محمودآبادی‌

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آدرس‌ مطب‌ : مشهد ـ خیابان‌ احمدآباد ـ بین‌ عارف‌ و پرستار ـ طبقه‌ فوقانی‌ داروخانه‌ شبانه‌روزی‌ احمدآباد ـ طبقه‌ سوم‌ ـ دکتر محمودآبادی ـ تلفن‌ ۸۴۰۵۰۵۵

 

 

 

 

 

فصل‌ اول‌

تعریف دیابت و مکانیزم ایجاد آن

سؤال‌ ۱ ـ ۱ : دیابت‌ شیرین‌ چیست‌ و چرا آن‌ را به‌ این‌ اسم‌ می‌خوانیم؟

در بدن‌ انسان‌ حالات‌ متعددی‌ وجود دارد که‌ باعث‌ می‌شود حجم‌ ادرار افزایش‌ یابد، دو نمونه از این‌ حالات‌ را با عنوان‌ دیابت‌ می‌شناسیم‌، یکی‌ دیابت‌ شیرین‌ و دیگری‌ دیابت‌ بی‌مزه‌:

دیابت‌ شیرین‌ بیماری‌ است‌ که‌ در اثر اختلال‌ در تولید و آزاد شدن‌ انسولین‌، همچنین‌ در اثر اختلال‌ در کارکرد آن‌ بوجود می‌آید. در اثر این‌ بیماری‌ قند نمی‌تواند وارد سلول‌های‌ بدن‌ شده‌ و در نتیجه‌ میزان‌ آن‌ در خون‌ افزایش‌ می‌یابد، از طرف‌ دیگر وقتی‌ مقدار قند در خون‌ بالا برود، از طریق‌ کلیه‌ها دفع‌ شده‌ و به‌ همراه‌ خود مقدار زیادی‌ آب‌ دفع‌ می‌کند. چون‌ قند خون‌ بالا رفته‌ و از طرفی‌ قند ادرار هم‌ افزایش‌ یافته‌ است‌ به‌ این‌ بیماری‌ دیابت‌ شیرین‌ گفته‌ می‌شود. اما در دیابت‌ بی‌مزه‌ مشکل‌ جای‌ دیگری‌ است‌.

در دیابت‌ بی‌مزه‌ که‌ آن‌ را هم‌ جزء بیماری‌های‌ غدد داخلی‌ تقسیم‌بندی‌ می‌کنیم‌، اختلال‌ در تولید یا آزاد شدن‌، همچنین‌ گاهی‌ اختلال‌ در تأثیر هورمون‌ ضد ادراری (ADH) بر کلیه‌ها می‌باشد. برای‌ آن‌که‌ بدن‌ ما آب‌ زیادی‌ از دست‌ ندهد، خداوند مأمورانی‌ را در قسمت‌های‌ مختلف‌ بدن‌ به‌ کار گرفته‌ است‌. به‌ زبان‌ ساده‌ این‌ مأموران‌ حجم‌ آب‌ بدن‌ را کنترل‌ ‌کرده و هرگاه‌ به‌ هر دلیلی‌ این‌ حجم‌ کاهش‌ یابد به‌ غده‌ای‌ در مغز با نام‌ هیپوفیز دستور تولید و آزاد کردن‌ ماده‌ای‌ با عنوان‌ هورمون‌ ضد ادراری‌ را می‌دهند. این‌ ماده‌ پس‌ از رها شدن‌ در خون‌، خود را به‌ کلیه‌ها رسانده‌ و به‌ آن‌ها دستور می‌دهد تا نگذارند آب‌ زیادی‌ دفع‌ شود. بنابراین‌ حجم‌ آب‌ بدن ‌ثابت‌ می‌ماند. برعکس‌ اگر آب‌ بدن‌ به‌ هر دلیلی‌ زیاد شود، به‌ دستور مأموران‌، آزاد شدن‌ هورمون‌ ضد ادراری‌ مهار ‌شده و آب ‌اضافی‌ از کلیه‌ها دفع‌ می‌شود. البته‌ عوامل‌ متعدد دیگری‌ هم‌ در این‌ فرایند دخیل‌ هستند که‌ در این‌ کتاب‌ مجال‌ پرداختن‌ به‌ آن‌ها وجود ندارد.

بنابر آنچه‌ گفته‌ شد اختلال‌ در تولید و آزاد شدن‌ یا اختلال‌ در تأثیر هورمون‌ ضد ادراری‌ بر کلیه‌‌ها باعث‌ می‌شود تا حجم‌ ادرار زیاد شده‌ گاهی‌ به‌ ۲۰ لیتر در شبانه‌روز برسد. این‌ بیماری‌ که‌ علامت‌ اصلی‌ آن‌، افزایش‌ حجم‌ ادرار و تشنگی‌ شدید است‌، چون‌ قند خون‌ و قند ادرار در حد نرمال‌ است‌ دیابت‌ بی‌مزه‌ نامیده‌ می‌شود.

سؤال‌ ۱ ـ ۲ : چگونه‌ به‌ دیابت‌ شیرین مبتلا می‌شویم‌؟

برای‌ پاسخ‌ به‌ این‌ سؤال‌ بهتر است‌ مروری‌ بر متابولیسم‌ قند در بدن‌ داشته‌ باشیم‌.

سلول‌های‌ بدن‌ برای‌ بقا و برای‌ انجام‌ فعالیت‌های‌ خود نیاز به‌ انرژی‌ دارند. قند مهمترین‌ منبع‌ سوخت‌ سلول‌های‌ بدن‌ می‌باشد. لازم‌ است‌ که‌ قند همواره‌ در دسترس‌ سلول‌های‌ بدن‌ باشد تا بسوزد و با ایجاد انرژی‌ چرخه‌ حیات‌ را تداوم‌ بخشد. قند به‌ صورت‌ ساده‌ (شکر، قند، آب‌نبات‌، شیرینی‌ و…) یا به‌ شکل‌ مرکب‌ (قند موجود در شیر، میوه‌ها، نان‌، برنج‌، ماکارونی‌ و…) وارد دستگاه ‌گوارش‌ می‌شود، قندهای‌ ساده‌ مستقیماً و قندهای‌ مرکب‌ پس‌ از تجزیه‌ توسط آنزیم‌های‌ دستگاه‌ گوارش‌ وارد جریان‌ خون ‌می‌شوند، عده‌ای‌ در کبد ذخیره‌ شده‌ و عده‌ای‌ مستقیماً به‌ مصرف‌ سلول‌ها می‌رسند که‌ علاوه‌ بر تولید انرژی، از آن‌ها در ساختمان سلول‌های‌ بدن‌ استفاده‌ می‌شود.

قند خون‌ باید همواره‌ در حد معینی‌ باشد که‌ میزان‌ طبیعی‌ آن‌ حدود ۷۰ تا ۱۰۰ میلی‌گرم‌ در دسی‌ لیتر خون‌ است‌. خداوندِ خالق ‌انسان‌، بدن‌ ما را بر اساس‌ میلیاردها قانونی‌ که‌ وضع‌ کرده‌ اداره‌ می‌کند و برای‌ اجراء هر قانون‌ مأمورانی‌ گماشته‌ است‌. عده‌ای‌ از این‌ مأموران‌ کار تنظیم‌ قند خون‌ در محدوده‌ ذکر شده‌ را بر عهده‌ دارند.

فرمانده‌ اصلی‌ این‌ مأموران‌، سلول‌های‌ بتا از جزائر لانگرهانس‌ در لوزالمعده‌ هستند که‌ ماده‌ای‌ با نام‌ انسولین‌ تولید می‌کنند. شکل۱ـ۱  نمای شماتیک از لوزالمعده را نشان می‌دهد.

به‌ زبان‌ ساده‌ می‌توان‌ گفت‌ در این‌ سلول‌ها، مأمورانی‌ وجود دارند که‌ دائماً خون‌ را مزه‌ کرده‌ و میزان‌ شیرینی‌ را به‌ فرمانده‌ خبر می‌دهند. هرگاه‌ قند خون‌ از حدود ۱۰۰ بالاتر برود، انسولین‌ِ ساخته شده‌، وارد جریان‌ خون‌ می‌شود و به‌ تمامی‌ سلول‌های‌ بدن‌ دستور می‌دهد که‌ دروازه‌های‌ ورود قند را باز کنند تا قند بتواند به‌ آن‌ها وارد شود. اگر قند خون‌ به‌ حدود کمتر از ۷۰ برسد، دستور توقف ‌آزادسازی‌ انسولین‌ داده‌ می‌شود. البته‌ غیر از انسولین‌، مأمورانی‌ دیگری‌ هم‌ هستند که‌ در تنظیم‌ قند خون‌ دخالت‌ می‌کنند ولی‌ وارد کردن‌ آن‌ها به‌ بحث‌ کنونی‌، ما را از ارائه‌ بحث‌ اصلی‌ دور می‌کند.

شکل ۱ـ۱ : نمای شماتیک از لوزالمعده

دیابت‌ شیرین‌ از وارد شدن‌ آسیب‌ به‌ چرخه‌ ذکر شده‌ ایجاد می‌شود و بر اساس‌ نوع‌ آسیب‌ به‌ چرخه‌، دیابت‌ را به‌ دو نوع‌ اصلی‌ و چند نوع‌ فرعی‌ تقسیم‌ می‌کنند.

دو نوع‌ اصلی‌ دیابت‌ را بر اساس‌ مجموعه‌ خصوصیاتی‌ که‌ دارند نوع‌ ۱ و نوع‌ ۲ می‌نامند.

دیابت‌ نوع‌ ۱، معمولاً در کودکی‌ و نوجوانی‌ شروع‌ شده‌ و اساس‌ ایجاد آن‌ تخریب‌ سلول‌های‌ تولیدکننده‌ انسولین‌ در لوزالمعده ‌است‌. این‌ تخریب‌ معمولاً توسط ویروس‌ها و به‌ دنبال‌ آسیب‌های‌ خودایمنی‌ ایجاد می‌شود. بیماری‌ به‌طور ناگهانی‌ خود را نشان ‌داده‌ و فرد تا آخر عمر به‌ انسولین‌ نیاز خواهد داشت‌ که‌ این‌ انسولین‌ از طریق‌ تزریق‌ زیر جلدی‌، استنشاقی‌ و همچنین‌ از طریق‌ پیوند لوزالمعده‌ و یا پیوند سلول‌های‌ تولیدکننده‌ انسولین‌ که‌ سلول‌های‌ بتا نامیده‌ می‌شوند تأمین‌ می‌شود.

دیابت‌ نوع‌ ۲، دیابتی‌ است‌ که‌ معمولاً در سنین‌ میانسالی‌ یا کهنسالی‌ خود را نشان‌ می‌دهد، علت‌ آن‌ معمولاً اختلال‌ در پاسخ ‌سلول‌های‌ بدن‌ به‌ انسولین‌ است‌ و به‌ عبارت‌ دیگر، سلول‌های‌ بدن‌ به‌ حرف‌ انسولین‌ برای‌ باز کردن‌ دروازه‌های‌ خود بر روی‌ قند عمل‌ نمی‌کنند. بسیاری‌ از این‌ بیماران‌ به‌ قرص‌های‌ خوراکی‌ پاسخ‌ می‌دهند اما بعضی‌ از آن‌ها در ابتدای‌ بیماری‌ یا در سیر بیماری‌ نیازمند استفاده‌ از انسولین‌ خواهند بود.

سؤال‌ ۱ ـ ۳ : عوامل‌ اصلی‌ در ایجاد دیابت‌ کدامند؟ آیا می‌توان‌ از ایجاد دیابت‌ جلوگیری‌ کرد یا شروع‌ آن‌ را به‌ تأخیر انداخت‌؟

دانشمندان‌ همانطور که‌ در حال‌ پیدا کردن‌ راه‌های‌ جدیدتر برای‌ درمان‌ دیابت‌ هستند، همواره‌ به‌ فکر پیدا کردن‌ راه‌هایی‌ برای ‌جلوگیری‌ از وقوع‌ دیابت‌ یا حداقل‌ به‌ تأخیر انداختن‌ شروع‌ آن‌ می‌باشند. برای‌ صحبت‌ درباره‌ راه‌های‌ پیشگیری‌ از وقوع‌ دیابت ‌بهتر است‌ جداگانه‌ در مورد دو نوع‌ اصلی‌ آن‌ صحبت‌ کنیم‌.

دیابت‌ نوع‌ ۱ : همانطور که‌ در پاسخ‌ به‌ سؤالات‌ قبلی‌ ذکر شد، این‌ نوع‌ دیابت‌ در اثر تخریب‌ سلول‌های‌ تولیدکنندهِ‌ انسولینِ ‌موجود در لوزالمعده‌ بوجود می‌آید. در حال‌ حاضر بر اساس‌ کشف‌ یکسری‌ مواد در خون‌ (آنتی‌بادی‌) مدت‌ها قبل‌ از پیدا شدن علائم آشکار دیابت نوع ۱ می‌توان شروع‌ آن را در این‌ افراد که‌ اغلب‌ سنین‌ کودکی‌ یا نوجوانی‌ خود را پشت سر می‌گذارند مشخص‌ کرد. چون‌ علت‌ اصلی‌ ایجاد این‌ مواد (آنتی‌بادی‌ها) فعال‌ شدن‌ سیستم‌ ایمنی‌ بدن‌ می‌باشد، در مدل‌های‌ حیوانی‌ توانسته‌اند با مهار قسمت‌هایی‌ از سیستم‌ ایمنی‌، شروع‌ دیابت‌ را به‌ تأخیر بیندازند. متأسفانه‌ در حال‌ حاضر در مورد انسان‌ قادر به‌ این‌ کار نیستیم‌ و چون‌ نمی‌توانیم‌ دردی‌ از بیماران‌ درمان‌ کنیم‌ بنابراین‌ شناسایی‌ این‌ آنتی‌بادی‌ها به‌ صورت‌ معمول‌ انجام‌ نمی‌شود زیرا تنها استرس‌ بیماران‌ را زیاد خواهد کرد.

دیابت‌ نوع‌ ۲ : همانطور که‌ در مطالب‌ قبلی‌ عنوان‌ شد اساس‌ ایجاد این‌ نوع‌ دیابت‌ سه‌ عامل‌ اصلی‌ می‌باشد: ۱ـ اختلال‌ در ترشح‌ انسولین‌    ۲ـ مقاومت‌ سلول‌های ‌محیطی‌ به‌ انسولین‌ ۳ـ افزایش‌ تولید قند در بدن‌ به‌ علل‌ متعدد.

مجموعه‌ این‌ سه‌ عامل‌ باعث‌ می‌شود تا بیمار مدت‌ها قبل‌ از شروع‌ علائم‌ آشکار دیابت‌، بر اساس‌ آزمایش‌ قند ناشتا، آمادگی‌خود را برای‌ شروع‌ دیابت‌ در ماه‌ها یا سال‌های‌ آینده‌ نشان‌ دهد. این‌ آمادگی‌ به‌ نام‌ اختلال‌ در قند ناشتا خوانده‌ می‌شود. یعنی‌ قند فرد در حالت ناشتا حد فاصل‌ ۱۰۰ تا ۱۲۶ است‌ و اگر تست‌ تحمل‌ خوراکی‌ با قند انجام‌ شود، دو ساعت‌ پس‌ از خوردن‌ ۷۵ گرم‌ قند، قند خونش‌ بین‌ ۱۴۰ و۲۰۰ خواهد بود. از هر ۱۰۰ نفری‌ که‌ قند خون‌ ناشتای‌ بین‌ ۱۰۰ تا ۱۲۶ دارند حدود ۴۰ نفر ظرف‌ ۵ سال‌ آینده‌، مبتلا به‌ دیابت‌ آشکار خواهند شد.

برخلاف‌ دیابت‌ نوع‌ ۱ که‌ در حال‌ حاضر نمی‌توان‌ برای‌ جلوگیری‌ از وقوع‌ آن‌ کاری‌ انجام‌ داد، در دیابت‌ نوع‌ ۲ جای‌ امیدواری ‌وجود دارد. یعنی‌ با کم‌ کردن‌ یا از بین‌ بردن‌، بعضی‌ از فاکتورهایی‌ که‌ به‌ عنوان‌ فاکتور خطرساز برای‌ دیابت‌ نوع‌ ۲ شناخته‌ می‌شوند، می‌توان‌ تا حدود زیادی‌ شروع‌ دیابت‌ آشکار را به‌ تأخیر انداخت‌.

بعضی‌ از فاکتورهای‌ خطرساز برای‌ دیابت‌ شیرین‌ نوع‌ ۲ در جدول‌   ۱ـ۱ عنوان‌ شده‌اند.

 

۱ چاقی‌
۲ بی‌حرکتی‌
۳ کلسترول‌ خوب‌ کمتر از ۳۵ باشد.
۴ تری‌گلیسرید بیشتر از ۲۵۰ باشد.
۵ فشار خون‌ بالاتر از  باشد.
۶ خانمی‌ که‌ سابقه‌ دیابت‌ حاملگی‌ دارد.
۷ خانمی‌ که‌ تاکنون‌ یک‌ نوزاد با وزن‌ بیشتر از ۴ کیلوگرم‌ به‌ دنیا آورده‌ است‌.
۸ خانمی‌ که‌ سابقه‌ ابتلا به‌ بیماری‌ تخمدان‌ پلی‌کیستیک‌ دارد.
۹ سابقه‌ دیابت‌ در پدر، مادر، خواهر، برادر
۱۰ کسانی‌ که‌ سابقه‌ بیماری‌ قلبی‌ دارند.
۱۱ کسانی‌ که‌ سابقه‌ قند ناشتای‌ بین‌ ۱۰۰ تا ۱۲۶ دارند.

جدول‌ ۱ـ۱ : فاکتورهای‌ خطرساز برای‌ ایجاد دیابت‌ نوع‌ ۲

اگر شما، دارای‌ هر کدام‌ از موارد ۱۱ گانه‌ ذکر شده‌ در جدول‌ هستید، خطر ابتلا به‌ دیابت‌ در کمینتان‌ است‌، مواظب‌ باشید.

سؤال‌ ۱ ـ ۴ : ارث‌ در ایجاد دیابت‌ چه‌ مقدار مؤثر است‌؟

مانند بسیاری‌ از بیماری‌ها، توارث‌ و عوامل‌ ژنتیک‌ در ایجاد دیابت‌ دخیل‌ هستند اما میزان‌ تأثیر این‌ عامل‌، در هر دو نوع‌ دیابت ‌به‌ یک‌ میزان‌ نیست‌. برای‌ آشکار شدن‌ نقش‌ ارث‌ در دیابت‌، همچنین‌ تفاوت‌ تأثیر بر دو نوع‌ آن‌ به‌ ذکر آماری‌ مختصر می‌پردازیم‌. اگر یکی‌ از دوقلوهای‌ یکسان‌ مبتلا به‌ دیابت‌ نوع‌۱ شود، احتمال‌ این‌که‌ دیگری‌ مبتلا شود حدود ۵۰ درصد می‌باشد به‌علاوه‌ خطر بروز دیابت‌ دربستگان‌ درجه‌ اول‌ فرد مبتلا،حدود ده‌ برابر دیگران‌ است‌.اگرکسی‌ برادر یا خواهر مبتلا به‌‌ دیابت‌ نوع‌ ۱ داشته‌ باشد، احتمال‌ دیابت‌ نوع‌۱ در او حدود ۵ درصد است‌.

اگرکسی‌‌‌مادرش‌ دیابت‌ نوع‌ ۱‌ داشته ‌‌باشد، احتمال‌ ‌دیابت‌ در او ۳‌درصد و اگر پدرش‌ دیابت‌ نوع‌ ۱ داشته‌ باشد این‌ احتمال‌ به‌ ۶ درصد می‌رسد.

بد نیست‌ بدانیم‌ که‌ بر اساس‌ همین‌ آمار، احتمال‌ دیابت‌ نوع‌ ۱ در فردی‌ که‌ سابقه‌ دیابت‌ در پدر، مادر، خواهر و برادر را نمی‌دهد حدود ۲ در هزار است‌. اگر یکی‌ از دوقلوهای‌ یکسان‌ در سنین‌ میانسالی‌ مبتلا به‌ دیابت‌ نوع‌ ۲ شود، دیگری‌ به‌ احتمال‌ ۸۰ درصد مبتلا خواهد شد. به‌ علاوه‌ اگر کسی‌ دارای‌ پدر یا مادر مبتلا به‌ دیابت‌ نوع‌ ۲ باشد احتمال‌ این‌که‌ در آینده‌ مبتلا به‌ دیابت‌ شود حدود ۱۰ درصد و اگر والدین‌ هر دو مبتلا به‌ دیابت‌ نوع‌ ۲ باشند، این‌ احتمال‌ به‌ حدود ۴۰ درصد می‌رسد. به‌ عبارت‌ دیگر ارث‌ نقش‌ مؤثرتری‌ در دیابت‌ نوع‌ ۲ نسبت‌ به‌ نوع‌ ۱ دارد.

سؤال‌ ۱ ـ ۵ : قند خون‌ را چگونه‌ تقسیم‌بندی‌ می‌کنیم‌ و به‌ چه‌ کسانی‌ دیابتی‌ می‌گوییم‌؟

واحد اندازه‌گیری‌ قند خون‌، میلی‌گرم‌ در دسی‌ لیتر است‌ و قند نرمال‌ قندی‌ است‌ که‌ پس‌ از گذشت‌ ۸ ساعت‌ از آخرین‌ وعده‌ غذایی‌، کمتر از ۱۰۰ میلی‌گرم‌ در دسی‌لیتر باشد، قند بالاتر از ۱۲۶ را دیابت‌ می‌گوییم‌، به‌ شرط آن‌ که‌ پس‌ از دو هفته‌، تکرار شده‌ و نتیجه‌ مشابه‌ بدهد.

حالا سؤال‌ این‌ است‌: تکلیف‌ قند بین‌ ۱۰۰ و ۱۲۶ چیست‌؟ چنین‌ حالتی‌ را اختلال‌ در قند ناشتا می‌گویند یعنی‌ اگر کسی‌ قند خون ‌۱۲۰     داشته‌ باشد می‌گوییم‌ قند خون‌ ناشتایش‌ مختل‌ است‌. چنین‌ بیماری‌ در خطر دیابت‌ آشکار طی‌ سال‌های‌ آینده‌ قرار دارد.

علاوه‌ بر قند ناشتای‌ بالاتر از ۱۲۶ دو حالت‌ دیگر هم‌ وجود دارد که‌ بر اساس‌ آن‌ها می‌توان‌ فرد را دیابتی‌ نامید. حالت‌ اول‌ هنگامی‌ است‌ که‌ فرد در یک‌ نمونه‌ تصادفی‌ از خون‌، قند بالای‌ ۲۰۰ داشته‌ باشد و البته‌ دارای‌ علائم‌ دیابت‌ مثل‌ پرنوشی‌ و پرادراری‌ و یا کاهش‌ وزن‌ باشد.

منظور از نمونه‌ تصادفی‌ خون‌، نمونه‌ای‌ است‌ که‌ بدون‌ در نظر گرفتن‌ زمان‌ آخرین‌ وعده‌ غذا گرفته‌ شده‌ باشد.

حالت‌ دومی‌ که‌ بر اساس‌ آن‌ برچسب‌ دیابت‌ به‌ بیمار می‌زنیم‌ حالتی‌ است‌ که‌ قندِ بیمار ۲ ساعت‌ پس‌ از خوردن‌ ۷۵ گرم‌ قند حل‌ شده ‌در آب‌ بالاتر از ۲۰۰ باشد.

اما، مورد استفاده‌ تست‌ تحمل‌ خوراکی‌ قند چیست‌؟

از این‌ تست‌ به‌‌صورت‌ معمول‌ برای‌ بیماریابی‌ استفاده‌ نمی‌شود اما گاهی‌ اوقات‌ بیمار دارای‌ چند فاکتور خطرساز برای‌ دیابت‌ است‌ ولی‌ آزمایش‌، دیابت‌ واضح‌ را نشان‌ نمی‌دهد در این‌ حالت‌ از تست‌ تحمل‌ خوراکی‌ قند استفاده‌ می‌شود. به‌ زبانی‌ ساده‌ انجام ‌و تفسیر آزمایش‌ به‌ این‌ صورت‌ است‌ که‌ پس‌ از ۸ ساعت‌ ناشتا بودن‌ ۷۵ گرم‌ قند را در آب‌ حل‌ کرده‌ و به‌ بیمار می‌نوشانیم‌، پس‌ از ۲ ساعت‌ قند خودش‌ را کنترل‌ می‌کنیم‌، به‌طور طبیعی‌ باید کمتر از ۱۴۰ باشد، اگر بین‌ ۱۴۰ و ۲۰۰ باشد می‌گوییم‌ تست‌ تحمل‌ قند مختل‌ است‌ و اگر بالاتر از ۲۰۰ باشد می‌گوییم‌ بیمار دیابتی‌ است‌. یک‌ بار دیگر عنوان‌ می‌کنیم‌ که‌ از این‌ روش‌ به‌ صورت‌ معمول‌ برای‌ بیماریابی‌ استفاده‌ نمی‌شود.

سؤال‌ ۱ ـ ۶ : کمی‌ راجع‌ به‌ دیابت‌ و حاملگی‌ توضیح‌ دهید؟

وقتی‌ از دیابت‌ و حاملگی‌ صحبت‌ می‌کنیم‌ دو حالت‌ را در نظر می‌گیریم‌ که‌ باید این‌ دو را از هم‌ جدا کنیم‌.

حالت‌ اول‌ موقعی‌ است‌ که‌ یک‌ خانم‌ مبتلا به‌ دیابت‌ قصد دارد حامله‌ شود. چنین‌ بیماری‌ باید کاملاً تحت‌ نظر پزشک‌ بوده‌ و چند هفته‌ قبل‌ از لقاح‌ دارای‌ قند کنترل‌ شده‌ باشد. ضمن‌ اینکه‌ در طول‌ حاملگی‌ با استفاده‌ از انسولین‌ قند خود را کنترل‌ نماید.

لازم‌ به‌ ذکر است‌ که‌ حیاتی‌ترین‌ دوره‌ کنترل‌ قند در چنین‌ بیمارانی‌، دوران‌ بلافاصله‌ پس‌ از آبستنی‌ است‌ زیرا اگر قند در دورانی‌ که‌ ارگان‌های‌ بدن‌ شکل‌ می‌گیرند کنترل‌ نشود، ناهنجاری‌های‌ جنینی‌ چندین‌ برابر افزایش‌ می‌یابند.

حالت‌ دوم‌ در رابطه‌ دیابت‌ و حاملگی‌، حالتی‌ است‌ که‌ به‌ آن‌ دیابت‌ حاملگی‌ می‌گوییم‌. تقریباً حدود ۳ درصد خانم‌هایی‌ که‌ باردار می‌شوند، در طول‌ بارداری‌ و معمولاً پس‌ از ماه‌های‌ ششم‌ و هفتم‌ مبتلا به‌ این‌ بیماری‌ می‌شوند. بعضی‌ از خانم‌ها برای‌ این‌ حالت‌ مستعدتر هستند که‌ به‌ چند فاکتور خطرساز اشاره‌ می‌کنیم‌.

۱ ـ سن‌ بیشتر از ۲۵ سال‌ هنگام‌ بارداری‌

۲ ـ چاق‌ بودن‌

۳ ـ سابقه‌ خانوادگی‌ دیابت‌ داشتن‌

۴ ـ سابقه‌ تولد نوزاد با وزن‌ بیشتر از ۴ کیلوگرم‌

در این‌ افراد بهتر است‌، پیگیری‌های‌ لازم‌ برای‌ آگاهی‌ از دیابت‌ حاملگی‌ را در ماه‌های‌ ششم‌ و هفتم‌ انجام‌ دهیم‌. خوشبختانه‌ در اکثر موارد، پس‌ از زایمان‌ قند به‌ حالت‌ نرمال‌ برمی‌گردد، اما در عده‌ای‌ ممکن‌ است‌، با ختم‌ حاملگی‌، دیابت‌ بهبود نیافته‌ و ادامه‌ پیدا کند.

 

 

 

 

 

 

فصل‌ دوم‌

علائم‌، نشانه‌ها و عوارض‌ دیابت‌

سؤال‌ ۱ ـ ۲ : چگونه‌ متوجه‌ بیماری‌ دیابت‌ می‌شویم‌؟

نحوه‌ رسیدن‌ به‌ تشخیص‌ دیابت‌ تا حدود زیادی‌ به‌ نوع‌ آن‌ بستگی‌ دارد. دیابت‌ نوع‌ ۱ که‌ معمولاً در سنین‌ کودکی‌ و نوجوانی‌ خود را نشان‌ می‌دهد و علت‌ آن‌ از بین‌ رفتن‌ سلول‌های‌ تولیدکننده‌ انسولین‌ می‌باشد به‌ اصطلاح‌ خیلی‌ پر سر و صدا آغاز می‌شود. به‌ این‌ صورت‌ که‌ چون‌ انسولین‌ وجود ندارد در عرض‌ مدت‌ کوتاهی‌ قند، بالا رفته‌ و بیمار دچار حجم‌ زیاد ادرار، تشنگی‌ شدید و کاهش‌ وزن‌ می‌شود. والدین‌ خیلی‌ سریع‌ متوجه‌ این‌ تغییرات‌ در کودک‌ شده‌ و او را برای‌ آزمایش‌ نزد پزشک‌ می‌آورند.

در مورد دیابت‌ نوع‌ ۲ که‌ معمولاً به‌ علت‌ مجموعه‌ای‌ از عوامل‌ یعنی‌ اختلال‌ در ترشح‌ انسولین‌، اختلال‌ در تأثیر آن‌ و همچنین ‌افزایش‌ تولید قند به‌ علل‌ مختلف‌ در بدن‌ ایجاد می‌شود، اوضاع‌ متفاوت‌ است‌. گاهی‌ بیمار سال‌ها مبتلا به‌ دیابت‌ و یا حتی‌ اختلال‌ در قند ناشتا (قند بین‌ ۱۰۰ و ۱۲۶) بوده، اما به‌ پزشک‌ مراجعه‌ نمی‌کند و تنها پس‌ از پیدا شدن‌ عوارض‌ درازمدت‌ دیابت‌ مثل‌ اختلال‌ در دید، گزگز و مورمور اندام‌ها، داغ‌ شدن‌ کف‌ پاها و یا اختلال‌ در فعالیت‌ جنسی‌ مردان‌ به‌ پزشک‌ مراجعه‌ می‌کند.

البته‌ در بیمارانی‌ که‌ عامل‌ اصلی‌ دیابت‌ نوع‌ ۲ در آن‌ها اختلال‌ در ترشح‌ انسولین‌ است‌ امکان‌ دارد با علائمی‌ شبیه‌ علائم‌ دیابت‌ نوع‌ ۱ یعنی‌ پرنوشی‌، پر ادراری‌ و یا کاهش‌ وزن‌ شدید به‌ پزشک‌ مراجعه‌ کنند.

برای‌ جلوگیری‌ از عوارض‌ درازمدت‌ دیابت‌ بهترین‌ کار تشخیص‌ به‌ موقع‌ و درمان‌ دقیق‌ آن‌ است‌. برای‌ تشخیص‌ زودرس‌ دیابت‌ نوع‌ ۱، لازم‌ نیست‌ که‌ از کودکان‌ آزمایش‌ قند خون‌ را به‌ طور مکرر کنترل‌ کنیم‌، زیرا فاصله‌ای‌ بین‌ شروع‌ بیماری‌ و تشخیص‌ آن‌ وجود ندارد، اما برای‌ تشخیص‌ زودرس‌ دیابت‌ نوع‌ ۲ پیشنهادهایی‌ شده‌ است‌.

آزمایش‌ بیماریابی‌ برای‌ تمام‌ کسانی‌ که‌ سن‌ بالای‌ ۴۵ سال‌ دارند باید هر ۳ سال‌ یک‌ بار انجام‌ شود، اما کسانی‌ که‌ دارای ‌فاکتورهای‌ خطرساز ذکر شده‌ در جدول‌ ۱ـ۱ هستند، این‌ اقدام‌ باید از حدود سن‌ ۳۰ سالگی‌ و با فاصله‌ زمانی‌ کمتر مثلاً هر ۲ ـ ۱ سال ‌انجام‌ شود.

سؤال‌ ۲ ـ ۲ : عوارض‌ اصلی‌ دیابت‌ کدامند یا به‌ عبارت‌ دیگر اگر دیابت‌ را خوب‌ کنترل‌ نکنیم‌ بر کدامیک‌ از ارگان‌های‌ بدن‌ تأثیر می‌گذارد؟

دیابت‌ مانند فشار خون‌ در صورت‌ عدم‌ کنترلِ‌ دقیق تقریباً بر همه‌ ارگان‌های‌ اصلی‌ بدن‌ تأثیر می‌گذارد. برای‌ سهولت‌ کار، ابتدا در جدول‌ ۲ـ۱ عوارض‌ دیابت‌ را تقسیم‌بندی‌ کرده‌ و سپس آن‌ را به‌طور مفصل توضیح‌ می‌دهیم‌.

 

۱ ـ عوارض‌

حاد«

بالا رفتن‌ بیش‌ از حد قند خون‌ و علائم‌ ناشی‌ از آن‌ مثل‌ افت‌ شدید فشار خون‌، گیجی‌، منگی‌، تشنگی‌ زیاد همچنین‌ عوارض‌ ناشی‌ از سوخته‌ شدن‌ چربی‌ها به‌ جای‌ قند که‌ باعث‌ تولید اسید زیاد در بدن‌ شده‌ و متابولیسم‌ بدن‌ را مختل‌ می‌کند.
۲ ـ عوارض

مزمن «

۱ ـ عوارض

عروقی«

۱ ـ عروق‌
کوچک«
۱ ـ آسیب‌ چشمی‌
‌۲ ـ آسیب‌ کلیوی‌
‌۳ ـ آسیب
عصبی«
۱ ـ عصب‌ حسی‌
‌۲ ـ عصب‌ حرکتی‌
‌۳ ـ عصب‌ خودکار
۲ ـ عروق‌

بزرگ«

۱ ـ آسیب‌ عروق‌ قلبی‌
‌۲ ـ آسیب‌ عروق‌ مغزی‌
۳ ـ آسیب‌ عروق‌ بزرگ‌ محیطی‌
۲ ـ عوارض‌

متفرقه«

۱ ـ عوارض‌ پوستی‌
‌۲ ـ عوارض‌ عفونی‌
۳ ـ عوارض‌ اندام‌ تحتانی‌ (پای‌ دیابتی‌)

جدول‌ ۲ـ۱ : عوارض‌ دیابت‌

عوارض‌ حاد:

برای‌ فهم‌ بهتر عوارض‌ حاد به‌ شرح‌ دو حالت‌ می‌پردازیم‌ که‌ هر دو از عوارض‌ حاد دیابت‌ هستند اما اولی‌ بیشتر در دیابت‌ نوع‌ ۱ و دومی‌ بیشتر در دیابت‌ نوع‌ ۲ بوجود می‌آید.

عارضه‌ حاد در دیابت‌ نوع‌ ۱: کودکی‌ را در نظر بگیرید که‌ یک‌ بیمار شناخته‌ شده‌ دیابت‌ است‌ و تحت‌ نظر پزشک‌ به‌طور مرتب‌ انسولین‌ خود را استفاده‌ می‌کند، زمانی‌، مادر متوجه‌ می‌شود که‌ کودکش‌ ظرف ۲ تا ۳ روز گذشته‌ بی‌حال‌ شده‌ است‌، بیشتر از حد معمول‌ ادرار می‌کند و دائم‌ تشنه‌ است‌. احساس‌ می‌کند کودکش‌ کمی‌ گیج‌ است‌، حالت‌ تهوع‌ دارد و نسبت‌ به‌ قبل‌ تعداد نفس‌هایش‌ بیشتر شده است‌. گاهی‌ دل‌ درد شدید به‌ علائم‌ کودک‌ اضافه‌ می‌شود. مادر، کودکش‌ را به‌ اورژانس‌ می‌برد و در آنجا پس‌ از انجام ‌آزمایشات‌ اولیه‌ به‌ او می‌گویند قند کودکش‌ ۴۰۰ است‌ و اسید خونش‌ زیاد شده‌ است‌. افزایش‌ بیش‌ از حد قند خون‌ و زیاد شدن ‌میزان‌ اسید آن‌ به‌ علاوه‌ مجموعه‌ یافته‌های‌ آزمایشگاهی‌ دیگر که‌ توضیح‌ آن‌ها در این‌ کتاب‌ برای‌ بیماران‌ ضروری نیست‌ حالتی‌ را پدید می‌آورد که‌ به‌ آن‌ کتواسیدوز دیابتی‌ می‌گوییم‌. این‌ حالت‌ از اورژانس‌های‌ جدی‌ در طب‌ اطفال‌، و همچنین‌ بالغین‌ است‌. پزشکان‌ کشیک‌ بلافاصله‌ دست‌ به‌ کار شده‌ و با استفاده‌ از تزریق‌ مایعات‌ به‌ بدن‌، استفاده‌ از انسولین‌ معمولی‌ و به‌ کار بردن‌ دستورالعمل‌هایی‌ که‌ خاص‌ چنین‌ بیمارانی‌ است‌، کودک‌ را درمان‌ می‌کنند. یکی‌ از اقدامات‌ ضروری‌ پیدا کردن‌ عاملی‌ است‌ که‌ کودک‌ را به‌ سمت‌ این ‌حالت‌ سوق‌ داده‌ است‌. این‌ حالت‌ می‌تواند عدم‌ تزریق‌ انسولین‌، بوجود آمدن‌ عفونت‌ در قسمت‌های‌ مختلف‌ بدن‌ و… باشد.

عارضه‌ حاد در دیابت‌ نوع‌ ۲: مرد ۷۵ ساله‌ای‌ را در نظر بگیرید که‌ با تشخیص‌ دیابت‌ تحت‌ نظر پزشک‌ می‌باشد.

اطرافیان‌ طی‌ چند روز گذشته‌ متوجه‌ تغییراتی‌ در حالات‌ بالینی‌ او می‌شوند مثل‌ پرنوشی‌، پر ادراری‌، کاهش‌ وزن‌ شدید، افت‌ فشار خون‌، گیجی‌، منگی‌، خواب‌آلودگی‌ و… .

بیمار به‌ اورژانس‌ آورده‌ ‌شده و در آزمایش‌ اولیه‌ متوجه‌ قند حدود ۷۰۰ در او می‌شوند، تفاوت‌ این‌ بیمار، با کودکی‌ که‌ چند سطر قبل‌ توضیح‌ داده‌ شد، در عدم‌ افزایش‌ واضح‌ میزان‌ اسید خون‌ است‌. یعنی‌ تقریباً بسیاری‌ از علائم‌ کودک‌ را دارد اما اسید خونش‌ افزایش واضح ندارد. این‌ حالت‌ را کومای‌ دیابتی‌ با اسمولاریته‌ بالا می‌نامیم‌. بلافاصله‌ یکسری‌ اقدامات‌ درمانی‌ مانند تزریق‌ مایعات‌، تزریق‌ انسولین‌ و… آغاز می‌شود. همانند کتواسیدوز دیابتی‌، اقدامات‌ تشخیصی‌ لازم‌ برای‌ پی بردن به علت‌ ایجاد این‌ حالت‌ ضروری‌ است‌.

عوارض مزمن‌:

سؤال‌ ۲ ـ ۳ : دیابت‌ چه‌ آثار سوئی‌ بر روی‌ چشم‌ می‌گذارد؟

سه‌ عارضه‌ اصلی‌ چشمی‌ که‌ به‌ دنبال‌ دیابت‌ طول‌ کشیده‌ و خوب‌ کنترل نشده‌ بوجود می‌آیند عبارتند از: آسیب‌ شبکیه‌ چشم‌، افزایش‌ فشار داخل‌ چشم‌ که‌ به‌ آن‌ گلوکوم‌ یا آب‌‌ سیاه‌ می‌گوییم‌ همچنین‌ کدر شدن‌ عدسی‌ چشم‌ که‌ آن‌ را کاتاراکت‌ یا آب‌ مروارید می‌نامیم‌.

مهمترین‌ اختلال چشمی در اثر دیابت‌، آسیب‌ به‌ دیواره‌ عقبی‌ چشم‌ است که‌ شبکیه‌ نام‌ دارد. به‌طور طبیعی‌ تصویر اجسام‌ برای‌ دیده‌ شدن،‌ باید از قسمت‌های‌ مختلف‌ چشم‌ از جمله‌ عدسی‌ عبور کرده‌ و بر روی‌ شبکیه‌ بیفتد، این‌ تصویر توسط عصب‌ چشم‌ به ‌قشر مغز منتقل‌ شده‌ و در آنجا تفسیر می‌گردد. شبکیه‌ توسط عروق‌ ریز و کوچک‌ تغذیه‌ می‌شود بنابراین‌ وقتی‌ در اثر دیابت‌، رگ‌های‌ کوچک‌ آسیب‌ می‌بینند، شبکیه‌ هم‌ در این‌ محدوده‌ قرار می‌گیرد، هر چه‌ دیابت‌ دیرتر تشخیص‌ داده‌ شود یا خوب‌ کنترل ‌نشود میزان‌ این‌ آسیب‌ بیشتر خواهد بود و به‌ همین‌ دلیل‌ است‌ که‌ در حال‌ حاضر یکی از شایعترین‌ علل‌ اختلال‌ بینائی‌ در همه دنیا دیابت است.

بیمار پس‌ از تشخیص‌ دیابت‌، توسط پزشک‌ به‌ متخصص‌ چشم‌ پزشکی‌ معرفی‌ می‌گردد تا میزان‌ آسیب‌ وارده‌ را تعیین‌ کند و پس ‌از آن‌، این‌ معاینه‌ هر ۶ ماه‌ یک‌بار تکرار می‌شود.

در دیابت‌ نوع‌ ۱، چون‌ تشخیص‌ خیلی‌ زود گذاشته‌ می‌شود، معمولاً حدود ۵ تا ۱۰ سال‌ طول‌ می‌کشد تا آسیب‌ چشمی‌ شروع‌ گردد اما از آنجایی که فاصله‌ بین‌ شروع‌ و تشخیص‌ بیماری‌ در دیابت‌ نوع‌ ۲ معمولاً چندین‌ سال ‌طول‌ می‌کشد، حدود ۵۰ درصد بیماران‌، وقتی‌ که‌ تشخیص‌ داده‌ می‌شوند دچار درجاتی‌ از عوارض‌ چشمی‌ دیابت ‌هستند. چشم‌پزشک بیمار را از میزان آسیب شبکیه آگاه می‌سازد و به وی می‌گوید که : در حال حاضر به دخالت لیزر نیاز دارد یا خیر؟

شکل‌ ۲ ـ ۱ نشان‌دهنده‌ آسیب‌ شبکیه‌ در اثر دیابت‌ طول‌ کشیده‌ است‌.

شکل‌ ۲ـ۱ : آسیب شبکیه چشم در اثر دیابت

چشم‌‌پزشک‌ اگر صلاح‌ بداند علاوه‌ بر معاینه‌ چشم‌ با دستگاه‌ افتالموسکوپ‌، برای‌ بررسی‌ دقیقتر میزان‌ آسیب‌ وارد آمده‌ به‌ شبکیه از آنژیوگرافی‌ (بررسی‌ رگ‌ها با استفاده‌ از مواد حاجب‌) استفاده‌ می‌کند.

سؤال‌ ۲ ـ ۴ : دیابت‌ چه‌ تأثیری‌ بر روی‌ کلیه‌ها دارد؟

کلیه‌ها در اثر دیابت‌ آسیب‌ می‌بینند و مؤثرترین‌ عامل‌ در شدت‌ درگیری‌ کلیه‌ها مدت‌ زمان‌ دیابت‌، میزان‌ قند، همراهی‌ سایر فاکتورهای‌ خطرساز مثل‌ فشار خون‌ بالا، اختلالات‌ چربی‌ و… می‌باشد.

برای‌ شروع‌ عوارض‌ کلیوی‌ در دیابت‌ نوع‌ ۱ حدود ۵ تا ۱۰ سال‌ زمان‌ لازم‌ است‌ اما بسیاری‌ از بیماران‌ دیابت‌ نوع‌ ۲، معمولاً در هنگام‌ تشخیص‌ دچار درجاتی‌ از آسیب‌ کلیوی‌ می‌باشند.

اساس‌ اختلال‌ کلیوی‌ در بیماران‌ دیابتی‌، دفع‌ پروتئین‌ از کلیه‌ها می‌باشد که‌ معمولاً از مقادیر کم‌ شروع‌ شده‌ و در صورت‌ عدم‌ کنترل‌ مناسب‌ قند، به‌ مقادیر بالاتر می‌رسد، وقتی‌ دفع‌ پروتئین‌ از کلیه‌ها به‌ مقدار بیشتر از حدود ۳۰۰ میلی‌گرم‌ در روز رسید، نارسائی‌ کلیه‌ آغاز ‌شده و حدود ۵۰ درصد از بیماران‌ ۷ تا ۱۰ سال‌ پس‌ از آغاز این‌ مرحله‌ به‌ مرحله‌ پایانی‌ نارسائی‌ کلیه‌ می‌رسند یعنی‌ مرحله‌ای‌ که‌ فرد بدون‌ دیالیز یا پیوند نمی‌تواند به‌ زندگی‌ طبیعی‌ خود ادامه‌ دهد.

سؤال‌ اصلی‌ در اینجا، این‌ است‌ که‌ چگونه‌ می‌توان‌ از آسیب‌ کلیوی‌ جلوگیری‌ کرد یا پیشرفت‌ آن‌ را به‌ تأخیر انداخت‌؟

پنج‌ اقدام ‌اصلی‌ که‌ ما را در رسیدن‌ به‌ این‌‌‌ هدف‌‌ کمک‌‌‌می‌کند عبارتنداز:

  1. کنترل‌ دقیق‌ قند خون‌
  2. کنترل‌ دقیق‌ فشار خون‌
  3. کنترل‌ دقیق‌ چربی‌های‌ خون‌
  4. استفاده‌ از داروهای‌ خانواده‌ کاپتوپریل‌ حتی‌ اگر فشار خون‌ در حد نرمال‌ باشد.
  5. استفاده‌ از آسپرین‌ با دوز حدود ۸۰ میلی‌گرم‌ در روز

بدیهی‌ است‌ که‌ همه‌ اقدامات‌ ذکر شده‌ فوق‌ باید تحت‌ نظر پزشک‌ و با راهنمایی‌ او باشد.

سؤال‌ ۲ ـ ۵ : کدام‌ قسمت‌ از دستگاه‌ اعصاب‌ به‌ وسیله‌ دیابت‌ آسیب‌ می‌بیند و چه‌ عوارضی‌ ایجاد می‌کند؟

اعصاب‌ بدن‌ را به‌‌طور ساده‌ می‌توان‌ در‌ سه‌ دسته‌ طبقه‌بندی کرد:

الف‌ ـ اعصاب‌ مرکزی‌: مثل‌ اعصابی‌ که‌ به‌ عضلات‌ چشم‌ها رفته و باعث‌ حرکت‌ آنها می‌شوند.

ب‌ ـ اعصاب‌ محیطی‌: که‌ خود به‌ اعصاب‌ حسی‌ و اعصاب‌ حرکتی‌ تقسیم‌ می‌شوند. اعصاب‌ حسی‌، وظیفه‌ پیام‌رسانی‌ از سطح‌ پوست‌ (سرما، گرما، سوزش‌) به‌ مغز را دارند. اعصاب‌ حرکتی‌ از قشر مغز شروع‌ شده‌ و خود را به‌ نخاع‌ می‌رسانند، سپس از آن‌ خارج‌ شده‌، به‌ عضلات‌ رفته‌ و آن‌ها را به‌ حرکت‌ در می‌آورند.

ج‌ ـ اعصاب‌ خودکار: بخش‌هایی‌ از ارگان‌های‌ بدن‌ بدون‌ دخالت‌ ما و بر اساس‌ قوانینی‌ که‌ خالق‌ هستی‌ برای‌ آن‌ها وضع‌ کرده ‌انجام‌ وظیفه‌ می‌کنند. دستور لازم‌ برای‌ انجام‌ وظایف‌ ذکر شده به وسیله اعصابی‌ که خودکار نامیده می‌شود به آن‌ها می‌رسد.

الف ـ دستگاه‌ اعصاب‌ مرکزی‌ : دستگاه‌ اعصاب‌ مرکزی‌ از نیمکره‌های‌ مغزی‌، مخچه‌، بصل‌النخاع‌، اعصاب‌ دوازده‌گانه‌ جمجمه‌ای‌ و… تشکیل‌ شده‌ است‌.

بعضی‌ از اعصاب‌ دوازده‌گانه‌ مغزی‌ مثل‌ عصب‌ شماره‌ ۳، ۴ و۶ در اثر دیابت‌ آسیب‌ می‌بینند. چون‌ این‌ سه‌ عصب‌ باعث‌ انجام ‌حرکات‌ متناسب‌ در چشم‌ها می‌شوند، آسیب‌ هر کدام‌ از آن‌ها علائمی‌ ایجاد می‌کند که‌ شایعترین‌ حالت‌ آن‌ دوبینی‌ است‌، البته‌ این ‌عارضه‌ موقتی‌ بوده‌ و در عرض‌ چند ماه‌ به‌ خودی‌ خود برطرف شده و جایی‌ برای‌ نگرانی‌ بیمار وجود ندارد.

شکل‌ ۲ـ۲، خانمی‌ را نشان‌ می‌دهد که‌ در اثر دیابت‌ عصب‌ زوج‌ ۶ از چشم‌ راست‌ او آسیب‌ دیده‌ و بنابراین‌ به‌ سمت‌ داخل ‌انحراف‌ پیدا کرده‌ است‌. این‌ ضایعه‌ که‌ معمولاً در عرض‌ ۶ ماه‌ به‌ خودی‌ خود برگشت‌ می‌کند باعث‌ دوبینی‌ در بیمار می‌شود.

شکل ۲ـ۲ : فلج عصب ۶ در چشم راست بیمار

ب‌ ـ اعصاب‌ محیطی‌: همانطور که‌ اشاره‌ شد، اعصاب‌ محیطی‌ به‌ دو گروه‌ حسی‌ و حرکتی‌ تقسیم‌ می‌شوند. اعصاب‌ حسی ‌بخصوص‌ در پاها، زودتر از اعصاب‌ حرکتی‌ آسیب‌های‌ خود را نشان‌ می‌دهند و گاهی‌ از اولین‌ علائمی‌ هستند که‌ بیمار را مبتلا کرده‌ و او در هنگام‌ انجام اقدامات‌ تشخیصی‌ و درمانی‌ برای‌ این‌ حالات‌ است که متوجه‌ دیابت‌ می‌شود.

بیمار از گزگز، مورمور، خواب‌رفتگی‌ و گاهی‌ داغی‌ یا سردی‌ پاها شاکی‌ است‌. احساس دردهای‌ شدید در اندام‌ها بخصوص‌ اندام‌ تحتانی‌ از دیگر نشانه‌های‌‌ درگیری‌ اعصاب‌ حسی‌ است‌. درد بخصوص‌ در شب‌، فوق‌العاده‌ شدید و آزاردهنده‌ بوده‌ و گاهی‌ شدت‌ درد بیمار را به‌ گریه‌ می‌اندازد.

برای‌ درمان‌ این‌ دردها، داروهای‌ متعددی‌ وجود دارد که‌ داروهای‌ ضد افسردگی‌ مثل‌ آمی‌تریپتیلین‌، خواب‌آورها مثل‌ کلونازپام‌، داروهای‌ ضد صرع‌ مثل‌ کاربامازپین‌ و گاباپنتین‌ از داروهایی‌ هستند که‌ در این‌ حالات‌ کاربرد دارند. البته‌ این‌ حالات ‌معمولاً پس‌ از گذشت‌ حدود ۱ سال‌ و با تخریب‌ کامل‌ اعصاب‌ از بین‌ می‌روند.

اختلال‌ در اعصاب‌ حرکتی‌ محیطی‌، در حالات‌ پیشرفته‌ آسیب‌ ناشی‌ از دیابت‌ مشاهده‌ می‌شود، بیمار از ضعف‌ عضلات‌ شانه‌ای‌ و قسمت‌های‌ فوقانی‌ اندام‌ تحتانی‌ شاکی‌ است‌ به‌‌ صورتی‌ که‌ گاهی‌ در بالا رفتن‌ از پله‌ها یا بلند شدن‌ از زمین‌ دچار مشکل ‌می‌شود.

متأسفانه‌ در حال‌ حاضر، درمان‌ مؤثری‌ برای‌ آسیب‌ اعصاب‌ حرکتی‌ وجود ندارد و همچنان‌ توصیه‌ این‌ است‌ که‌:

مانع‌ از ابتلای‌ به‌ دیابت‌ شوید یا اگر دیابت‌ آغاز شد و خود را نشان‌ داد آن‌ را جدی‌ گرفته‌ و مهارش‌ کنید.

اعصاب‌ خودکار: اعضائی‌ مانند قلب‌ و عروق‌، دستگاه‌ گوارش‌، دستگاه‌ ادراری‌ تناسلی‌ و پوست‌ از اعصاب‌ خودکار دستور می‌گیرند. بنابراین‌ وقتی‌ اعصاب‌ خودکار در اثر دیابت‌ آسیب‌ ببینند علائم‌ متعددی‌ را بوجود می‌آورند که‌ در اینجا به‌ ذکر چند نمونه‌ می‌پردازیم‌.

  1. دستگاه‌ قلب‌ و عروق‌: اعصاب‌ خودکار به‌ قلب‌ و عروق‌ ما دستور می‌دهند وقتی‌ از جایمان‌ بلند می‌شویم‌ علاوه‌ بر افزایش‌ تعداد ضربان‌ قلب‌، عروق‌ محیطی‌ ما را نیز تنگ‌ کنند تا فشار خون‌ ثابت‌ مانده‌ و از سرگیجه‌ جلوگیری‌ شود.

این‌ دستورات‌ در اثر آسیب‌ اعصاب‌ خودکار اجراء نمی‌شوند بنابراین‌ بعضی‌ از بیماران‌ دیابتی‌ هنگام‌ بلند شدن‌ از زمین‌ دچار سرگیجه‌ شده‌ و چشم‌هایشان‌ سیاه‌ تاریکی‌ می‌کند. برای‌ درمان‌ این‌ حالت‌ می‌توان‌ به‌ بیمار گفت‌ مایعات‌ و نمک‌ کافی‌ مصرف‌ کند همچنین‌ جوراب‌های‌ حمایتی‌ برای‌ اندام‌ تحتانی‌ را بپوشد. در صورت‌ عدم‌ جواب‌ به‌ این‌ اقدام‌ می‌توان‌ از داروهایی‌ که‌ حجم‌ آب‌ بدن‌ را زیاد می‌کنند مثل‌ فلودروکورتیزون‌، یا داروهایی‌ که‌ عروق‌ را تنگ‌ می‌کنند مثل‌ یوهمبین‌ استفاده‌ کرد. البته‌ عوارض‌ جانبی ‌این‌ داروها زیاد بوده‌ و تنها در حالات‌ خاص‌، همچنین‌ توسط پزشک‌ تجویز می‌شوند.

  1. دستگاه‌ گوارش‌: بسیاری‌ از بیماران‌ دیابتی‌ که‌ چندین‌ سال‌ از شروع‌ دیابت‌ آن‌ها گذشته‌ است‌ از سیری‌‌زودرس‌، سنگینی‌ سر دل‌ پس‌ از غذا خوردن‌، نفخ‌ و دوره‌های‌ اسهال‌ یا یبوست‌ شاکی‌ هستند. علت‌ اصلی‌ سیری‌ زودرس‌ یا سنگینی‌ سردل‌ پس‌ از غذاخوردن ‌حالتی‌ است‌ که‌ به‌ آن‌ فلج‌ معده‌ دیابتی‌ می‌گوییم‌. برای‌ درمان‌ این‌ عارضه‌ می‌توان‌ از داروهای‌ خانواده‌ متوکلوپرامید یا از داروهایی‌ مثل‌ سیزاپراید، حدود نیم‌ ساعت‌ قبل‌ از هر وعده غذایی استفاده‌ کرد. البته‌ سیزاپراید دارویی‌ است‌ که‌ می‌تواند در افراد مسن عوارض‌ قلبی‌ ایجاد کند. پس‌ همانند سایر داروها باید تحت‌ نظر پزشک‌ و با میزانی‌ که‌ او تجویز می‌کند استفاده‌ شوند.

اسهال‌ شبانه‌ که‌ به‌ صورت‌ متناوب‌ همراه‌ با یبوست‌ وجود دارد یکی‌ از نشانه‌های‌ واضح‌ آسیب‌ اعصاب‌ خودکار دستگاه‌ گوارش‌ در اثر دیابت‌ می‌باشد.

برای‌ درمان‌ اسهال‌ دیابتی‌، اگر علت‌ دیگری‌ مثل‌ رشد بیش‌ از حد باکتری‌ها وجود نداشته‌ باشد می‌توان‌ از داروهایی‌ همچون‌ لوپرامید یا دیفنوکسیلات‌ استفاده‌ کرد.

  1. دستگاه‌ ادراری‌: مثانه‌ علاوه‌ بر اعصاب‌ ارادی‌ توسط اعصاب‌ خودکار، نیز عصب‌دهی‌ می‌شود یعنی‌ وقتی‌ فشار داخل‌ مثانه‌ در اثرجمع‌ شدن‌ ادرار به‌ حد معینی‌ رسید توسط گیرنده‌هایی‌ در دیواره‌ مثانه‌ احساس‌ شده‌ و به‌ مغز فرستاده‌ می‌شود، مغز پیام‌ را تحلیل‌ کرده‌ و در صورتی‌ که‌ شرایط آماده‌ باشد، دستور باز شدن‌ دریچه‌ خروجی‌ را می‌دهد، مثانه‌ توسط اعصاب‌ خودکار منقبض‌ شده‌ و ضمن‌ باز کردن‌ گردن‌ مثانه‌، ادرار خارج‌ می‌شود. در اثر آسیب‌ عصبی‌، (اگر شدید باشد) بیمار متوجه‌ پر شدن‌ مثانه خود نمی‌شود به‌‌علاوه‌ قادر به‌ تخلیه‌ آن نیست که‌ نتیجه‌اش‌ بوجود آمدن‌ مثانه‌ای‌ با گنجایش‌ چندین‌ لیتر ادرار در زیر شکم‌ می‌باشد: بیمار بی‌اختیاری ‌پیدا کرده‌ و از نظر کنترل‌ ادرار به‌ دوران‌ نوزادی‌، شیرخواری‌ و… برمی‌گردد.
  2. دستگاه‌ تناسلی‌: هم‌ زنان‌ و هم‌ مردان‌ دچار آسیب‌ و اختلال‌ در دستگاه‌ تناسلی‌ ناشی‌ از دیابت‌ می‌شوند. شکایت‌ اصلی‌ مردان ‌دیابتی‌، اختلال‌ در نعوظ می‌باشد. که‌ با افزایش‌ سن‌ همچنین‌ افزایش‌ مدت‌ بیماری‌ دیابت‌، بر میزان‌ شیوع‌ آن‌ افزوده‌ می‌شود. گاهی ‌یک‌ بیمار برای‌ اولین ‌بار وقتی‌ با این‌ شکایت‌ به‌ پزشک‌ مراجعه‌ می‌کند متوجه‌ دیابت‌ خود می‌شود.

برای‌ درمان‌ این‌ عارضه‌ راه‌های‌ متعددی‌ وجود دارد که‌ یکی‌ از آن‌ها استفاده‌ از قرص‌ ویاگرا تحت‌ نظارت‌ دقیق‌ پزشک‌ می‌باشد زیرا این‌ دارو می‌تواند عوارض‌ قلبی‌ با اهمیتی ایجاد کند.

اختلال‌ عملکرد جنسی‌ ناشی‌ از دیابت‌ در زنان‌ نیز دیده‌ می‌شود که‌ نتیجه آن سه شکایت اصلی‌ زیر است:

الف‌ ـ کاهش‌ میل‌ جنسی‌

ب‌ ـ درد به‌ هنگام‌ آمیزش‌

ج‌ ـ کاهش‌ حالت‌ نرمی‌ واژن‌

برای‌ درمان‌ این‌ اختلالات‌ می‌توان‌ از مواد نرم‌کننده‌ واژن‌، درمان‌ عفونت‌های‌ واژن‌ و همچنین‌ استروژن‌ استفاده‌ کرد که‌ هم‌ نوع‌ خوراکی‌ یا تزریقی‌ آن‌ وجود دارد و هم‌ می‌توان‌ آن‌ را به‌ صورت‌ موضعی‌ در واژن‌ استفاده‌ کرد.

سؤال‌ ۲ ـ ۶ : دیابت‌ چه‌ تأثیری‌ بر رگ‌های‌ قلبی‌ می‌گذارد و چگونه‌ می‌توان‌ از رگ‌های‌ قلبی‌ در برابر آن‌ مراقبت‌ کرد؟

دیابت‌ از مدت‌ها قبل‌ به‌ عنوان‌ یک‌ عامل‌ خطرساز برای‌ بیماری‌های‌ قلبی‌ شناخته‌ ‌شده‌ است‌. از آنجایی‌که بیماران‌ دیابتی‌ نسبت‌ به ‌افراد معمولی‌ زودتر دچار مشکلات‌ قلبی‌ مثل‌ سکته‌ قلبی‌ و یا نارسائی‌ قلبی‌ می‌شوند، همواره‌ سعی‌ بر این‌ بوده‌ است‌ تا با کنترل‌ دقیق‌ دیابت‌، آغاز این‌ مشکلات‌ را به‌ تأخیر انداخت‌.

البته‌ به‌طور مستقیم‌ ثابت‌ نشده‌ که‌ کنترل‌ دقیق‌ قند، عوارض‌ رگ‌های‌ بزرگ‌ از جمله‌ رگ‌های‌ قلبی‌ را مهار کند اما از آنجایی‌ که ‌اگر دیابت‌ خوب‌ کنترل‌ نشود می‌تواند اختلال‌ چربی‌ ایجاد کند یا باعث‌ بالا رفتن‌ فشار خون‌ شود و این‌ دو عامل‌ به‌ عنوان‌ فاکتور خطرساز برای‌ رگ‌های‌ قلبی‌ مؤثر هستند، با یک‌ حساب‌ سرانگشتی‌ می‌توان‌ نتیجه‌گیری‌ کرد که‌ کنترل‌ دقیق برای‌ این‌ منظور کاملاً مفید است‌.

برای‌ درمان‌ اختلالات‌ رگ‌های‌ قلبی‌ تفاوتی‌ میان‌ بیماران‌ دیابتی‌ و غیردیابتی‌ وجود ندارد. هر اقدامی‌ که‌ برای‌ بیماران ‌غیر دیابتی‌ انجام‌ می‌دهیم‌ برای‌ بیماران‌ دیابتی‌ هم‌ مفید است‌.

به‌ عنوان‌ مثال‌ در هر دو گروه‌ بیماران‌ (دیابتی‌ و غیر دیابتی‌) آسپرین‌ مفید است‌. در بیماران‌ دیابتی‌ باید کلسترول‌ بد (LDL) را به ‌زیر ۱۰۰ رساند، باید کلسترول‌ خوب‌ (HDL) را در آقایان‌ به‌ بالاتر از ۴۰ و در خانم‌ها بالاتر از ۵۰ رساند همچنین‌ باید تری‌گلیسرید را به‌ مقادیر کمتر از ۱۵۰ رساند. برای‌ رسیدن‌ به‌ مقادیر چربی‌ ذکر شده‌ علاوه‌ بر استفاده‌ از داروهای‌ لازم‌، تغییر رژیم‌ غذایی‌ و اصلاح‌ شیوه‌ زندگی‌ توصیه‌ می‌شود.

حال‌ سؤال‌ این‌ است‌: منظور از اصلاح‌ شیوه‌ زندگی‌ برای‌ درمان‌ اختلالات‌ چربی‌ چیست‌؟ چهار اقدام‌ اساسی‌ در اصلاح‌ شیوه‌ زندگی‌ عبارتند از: ۱ ـ عدم‌ مصرف‌ سیگار ۲ ـ کنترل‌ فشار خون‌ ۳ ـ ورزش‌ منظم‌ ۴ ـ کاهش‌ وزن‌ .

سؤال‌ ۲ ـ ۷ : دیابت‌ چه‌ تأثیری‌ بر رگ‌های‌ مغزی‌ می‌گذارد؟

همانطور که‌ در جدول‌ ۲ـ۱ تقسیم‌بندی‌ شده‌ است‌، رگ‌های‌ مغزی‌ به‌ عنوان‌ دومین‌ گروه‌ از رگ‌های‌ بزرگ‌ در اثر دیابت‌ آسیب ‌می‌بینند. سکته‌های‌ مغزی‌ در بیماران‌ دیابتی‌ ۳ برابر بیماران‌ غیر دیابتی‌ است‌ و همه‌ اقداماتی‌ که‌ برای‌ مراقبت‌ از عروق قلبی‌ عنوان ‌شد، در مراقبت از عروق مغزی‌ نیز مصداق‌ پیدا می‌کنند.

شکل ۲ـ۳ نشان‌دهنده یک سکته مغزی از نوع خونریزی‌ دهنده است که می‌تواند در اثر عدم کنترل مناسب دیابت، گریبانگیر بیمار شود.

شکل ۲ـ۳ : یک مورد سکته مغزی از نوع خونریزی‌ دهنده

سؤال‌ ۲ ـ ۸ : منظور از آسیب‌ رگ‌های‌ محیطی‌ در اثر دیابت‌ چیست‌؟

به‌ یک‌ مثال‌ توجه‌ کنید. در بین‌ بیماران‌ من‌، مرد هفتاد ساله‌ای‌ بود که‌ از حدود ۲۰ سال‌ قبل‌ با تشخیص‌ دیابت‌ تحت‌ مراقبت‌ قرار داشت‌. سرگذشت‌ او می‌تواند برای‌ فهم‌ آسیب‌ عروق‌ محیطی‌ ناشی‌ از دیابت‌ مفید باشد. بیمار برای‌ مدت‌ طولانی‌ از لنگش‌ متناوب‌ شاکی‌ بود. همانطورکه‌ در فصل‌ ۳ از کتابِ‌ «فشار خون‌ به‌ زبان‌ ساده»‌ توضیح‌ داده‌ام‌، منظور از لنگش‌ متناوب‌ حالتی‌ است‌ که‌ بیمار پس‌ از مدتی‌ راه‌ رفتن‌ دچار کرختی‌ و ضعف‌ پاها ‌شده، مجبور می‌شود بایستد یا نشسته‌ و به‌ جلو خم‌ شود تا مشکلات‌ پاهایش‌ برطرف‌ شود. بیمار به‌ راه‌ خود ادامه داده و مجدداً پس‌ از طی‌ کردن‌ مسافت‌ کوتاهی‌، مشکلش‌ عود می‌کند. این‌ حالت‌ دو علت‌ اصلی‌ دارد: ۱ ـ علت‌ عروقی‌ ۲ ـ علت‌ عصبی‌

بیمار معرفی‌ شده‌ به‌ علت‌ کمردرد همراه‌ با لنگش‌ متناوب‌ به‌ جراح‌ ستون‌ فقرات‌ مراجعه‌ کرده‌ و پس‌ از انجام‌ اقدامات‌ تشخیصی‌ تحت‌ عمل‌ جراحی‌ با تشخیص‌ بیماری‌ دیسک‌ و تنگی‌ کانال‌ نخاعی‌ قرار می‌گیرد. پس‌ از عمل‌، مشکل‌ بیمار حل‌ نشده‌ و این‌بار پس‌ از انجام‌ آنژیوگرافی‌ و… توسط جراح‌ عروق‌ تحت‌ عمل‌ جراحی‌ قرار گرفته‌ و مشکلش‌ برطرف‌ می‌شود.

رگ‌های‌ بزرگ‌ محیطی‌ که‌ از آئورت‌ (شاهرگ‌ بدن‌ که‌ خون‌ تصفیه‌ شده‌ را از قلب‌ بیرون‌ می‌آورد) سرچشمه‌ می‌گیرند و حتی‌ خود آئورت‌، به‌ مرور زمان‌ در اثر وجود فاکتورهای‌ خطرساز مثل‌ دیابت‌، فشار خون‌ بالا، چربی‌ بالا، سیگار کشیدن‌ و… دچار تنگی‌ ‌شده و متناسب‌ با محل‌ تنگی‌، همچنین‌ شدت‌ تنگی‌ می‌توانند آثار متعددی‌ بوجود آورند.

سؤال‌ ۲ ـ ۹ : آیا دیابت‌ بر پوست‌ هم‌ آثار نامطلوب‌ می‌گذارد؟

تأخیر در بهبود جراحات‌ و زخم‌های‌ پوستی‌ را تقریباً همه‌ بیماران‌ دیابتی‌ تجربه‌ کرده‌اند. به‌ علاوه‌ اگر ساق‌ پای‌ یک‌ بیمار دیابتی‌ را مشاهده‌ کنید، لکه‌های‌ پوستی‌ قرمز رنگی‌ را می‌بینید که‌ «لکه‌های‌ پوستی‌ دیابتی‌» نامیده‌ ‌شده و اغلب‌ به‌ علت‌ ضربه‌های‌ کوچک‌ به‌ ساق‌ پا بوجود می‌آیند. این‌ لکه‌های‌ پوستی‌ در مردان‌ مسن‌ بیشتر دیده‌ می‌شوند. ضایعه‌ دیگری‌ که‌ می‌تواند در بیماران‌ دیابتی‌ ایجاد شود یک‌ پلاک‌ پوستی‌ بیضی‌ شکل‌ با حاشیه‌ مشخص‌ است‌ که‌ بر روی‌ ساق‌ پا، دست‌ها یا پشت‌ ایجاد می‌شود.

شکل‌ ۲ـ۴ : پلاک پوستی بیضی شکل که در اثر دیابت
بر روی ساق پا ایجاد می‌شود

یکی‌ دیگر از ضایعات‌ پوستی‌ که‌ در افراد دیابتی‌ دیده‌ می‌شود از بین‌ رفتن‌ چربی‌های‌ زیر پوست‌ یا برعکس‌ افزایش‌ چربی‌های‌ زیر پوست‌ در محل‌ تزریق‌ انسولین‌ می‌باشد که‌ البته‌ استفاده‌ از انسولین‌ انسانی‌ باعث کاهش این‌ دو عارضه‌ شده است‌. در شکل‌ ۲ـ ۵، پای ‌چپ‌ بیمار دچار لیپوآتروفی‌ (از بین‌ رفتن‌ چربی‌های‌ زیر پوست‌) شده‌ است‌.

شکل ۲ـ ۵ : از بین رفتن چربی‌های زیر پوست در اثر تزریق زیرجلدی انسولین در پای‌ چپ‌ بیمار (لیپوآتروفی‌)

سؤال‌ ۲ ـ ۱۰ : آیا دیابتی‌ها بیشتر دچار عفونت‌ می‌شوند؟ کدام‌ عفونت‌ها شایعتر است‌؟

همانطور که‌ می‌دانید، دسته‌ای‌ از گلبول‌های‌ بدن‌ که‌ در خون‌ شناور هستند و گلبول‌ سفید نامیده‌ می‌شوند کار دفاع‌ از بدن‌ را برعهده‌ دارند. قند بالای‌ خون‌ در درازمدت‌ فعالیت‌ مناسب‌ این‌ گلبول‌ها را مختل‌ کرده‌ و زمینه‌ را برای‌ عفونت‌ آماده‌ می‌کند. به‌علاوه‌ چون‌ رگ‌های‌ محیطی بدن‌ تنگ‌ می‌شوند و خون‌ کافی‌ به‌ محل‌ عفونت‌ نمی‌رسد، باکتری‌ها زمان‌ و مکان‌ بیشتری‌ برای‌ تاخت‌ و تاز در اختیار دارند.

محل‌های‌ شایع‌ برای‌ عفونت‌ در بیماران‌ دیابتی‌ عبارتند از:

ریه‌ها، دستگاه‌ ادراری‌، پوست‌ و دستگاه‌ تناسلی‌ خانم‌ها. بعضی‌ از انواع‌ عفونت‌ها تنها در بیماران‌ دیابتی‌ مشاهده‌ می‌شوند و در افراد معمولی‌ خیلی‌ کم‌ به‌ چشم‌ می‌خورند مثل‌ عفونت‌ کانال‌ خارجی گوش‌ با میکروبی‌ به‌ نام‌ پسودومونا آئروژینوزا.

سؤال‌ ۲ ـ ۱۱ : پای‌ دیابتی‌ چیست‌؟ من‌ عمویی‌ دارم‌ که‌ دیابتی‌ است‌ و پزشکان‌ مجبور شده‌اند دو تا از انگشتان‌ پای‌ راستش‌ را قطع‌ کنند. چرا به‌ این‌ مرحله‌ رسیده‌ است‌. آیا می‌شود کار دیگری‌ کرد؟

هنگام‌ صحبت‌ کردن‌ از عوارض‌ دیابت‌ به‌ لغتی‌ برخورد می‌کنیم‌ که‌ پای‌ دیابتی‌ نام‌ دارد.

شکل ۲ـ۶ : پای دیابتی

همانطور که‌ در قسمت‌ عوارض‌ عصبی‌ دیابت‌ توضیح‌ داده‌ شد، با گذشت‌ زمان‌ و به‌ دنبال‌ کنترل‌ نامناسب‌ قند خون‌، اعصاب ‌حسی‌ و از همه‌ مهمتر اعصاب‌ حسی‌ پاها دچار اختلال‌ شده‌ و از جمله‌ حس‌ درد از بین‌ می‌رود. بنابراین‌ گاهی‌ بر اثر یک‌ آسیب‌ کوچک‌ که‌ بیمار متوجه‌ آن‌ نشده‌، به‌ مرور زمان‌، یک‌ زخم‌ بزرگ‌ بوجود می‌آید و چون‌ سیستم‌ دفاعی‌ بدن‌ (شامل‌ گلبول‌های ‌سفید…) خوب‌ کار نمی‌کنند، عفونت‌ هم‌ به‌ این‌ زخم‌ اضافه‌ شده‌ و مجموعه‌ این‌ها، پای‌ دیابتی‌ را بوجود می‌آورند. شکل ۲ـ۶ و ۲ـ۷ دو نمونه از پای دیابتی را نشان می‌دهد. برای‌ جلوگیری ‌از بوجود آمدن‌ یا جلوگیری‌ از پیشرفت‌ این‌ نوع‌ زخم‌ها باید به‌ چند نکته‌ توجه‌ داشت‌:

  1. انتخاب‌ کفش‌ متناسب‌ از نظر اندازه‌ و فشاری‌ که‌ بر قسمت‌های‌ مختلف‌ پا وارد می‌کند.
  2. معاینه‌ روزانه‌ پاها در انتهای‌ هر روز برای‌ آگاهی‌ و اطمینان‌ از سلامت‌ پاها یا احیاناً ایجاد شدن‌ یک‌ زخم‌ کوچک‌ و ساده‌
  3. تمیز و مرطوب‌ نگه‌ داشتن‌ روزانه‌ پاها
  4. در منزل‌ و بر روی‌ فرش‌ها پابرهنه‌ راه‌ نرویم‌، زیرا یک‌ جسم‌ کوچک‌ و نوک‌تیز که‌ از چشم‌ بیمار دیابتی‌ پنهان‌ مانده‌ باشد، می‌تواند مقدمه‌ای‌ برای‌ ایجاد یک‌ زخم‌ بزرگ‌ و آزاردهنده‌ باشد.
  5. برخورد مناسب‌ درمانی‌ با کوچکترین‌ زخم‌ ایجاد شده‌ بر روی‌ پا

شکل ۲ـ۷ : پای دیابتی

نکات‌ مهم‌ در برخورد درمانی‌ با پای‌ دیابتی‌ عبارتند از:

  1. تا حد امکان‌ بر روی‌ محل‌ زخم‌ فشار وارد نکنیم‌، به‌ عنوان‌ مثال‌ اگر انگشتان‌ پا زخم‌ شده‌ است‌، سعی‌ کنیم‌ تا ترمیم‌ زخم‌ بر روی‌ پاشنه‌ پا راه‌ برویم‌.
  2. زخم‌ را به‌طور مرتب‌ پانسمان‌ کنیم‌.
  3. درصورت‌ نیاز تحت‌ نظر پزشک‌ از آنتی‌بیوتیک‌ مناسب‌ استفاده‌ کنیم‌.
  4. از میان‌ برداشتن‌ بافت‌های‌ مرده‌ در محل‌ زخم‌ که‌ توسط پزشک‌ انجام‌ شده‌ و به‌ آن‌ دبریدمان‌ می‌گویند.
  5. قند را هر چه‌ سریعتر به‌ حالت‌ نرمال‌ نزدیک‌ کنیم‌.

اگر اقدامات‌ پنج‌گانه‌ فوق‌ را دقیق‌ انجام‌ دهیم‌، میزان‌ نیاز به‌ دخالت جراحی تا حدود قابل‌ ملاحظه‌ای‌ کاهش‌ می‌یابد.

 

 

 

 

فصل‌ سوم‌

درمان‌ دیابت‌

سؤال‌ ۳ ـ ۱ : دیابت‌ را چگونه‌ درمان‌ می‌کنیم‌؟

اقدامات‌ درمانی‌ برای‌ دیابت‌ در دو گروه‌ غیردارویی‌ و دارویی‌ طبقه‌بندی‌ می‌شوند. منظور از اقدامات‌ غیردارویی‌، مجموعه‌ کارهایی‌ هستند که‌ یک‌ فرد دیابتی‌ قبل‌ از شروع‌ درمان‌ دارویی‌ و یا همزمان‌ با آن‌ باید انجام‌ دهد.

جدول‌ ۳ـ۱ نشان‌دهنده‌ مجموعه‌ اقداماتی‌ است‌ که‌ می‌توان‌ در درمان‌ دیابتی‌ از آن‌ها سود برد.

سؤال‌ ۳ ـ ۲ : منظور از رعایت‌ رژیم‌ غذایی‌ برای‌ بیماران‌ دیابتی‌ چیست‌؟

ارائه‌ یک‌ رژیم‌ غذایی دقیق و آزاردهنده برای‌ بیمار دیابتی در درازمدت‌ امکان‌پذیر نیست‌ و او پس‌ از مدتی‌ خسته‌ شده‌، دست‌ از رژیم‌ خود بر می‌دارد. به ‌‌علاوه‌ تعیین‌ یک‌ رژیم‌ غذایی‌ بر اساس‌ درصد انرژی‌  گروه‌های‌ غذایی‌ ‌مختلف‌، توسط بسیاری‌ از بیماران ‌رعایت‌ نشده‌ ودرحد

 

۱. درمان‌ غیر

دارویی«

۱ ـ رعایت‌ رژیم‌ غذایی‌

۲ ـ کاهش‌ وزن‌

‌۳ ـ فعالیت‌ ورزشی‌ منظم‌

۴ ـ پرهیز از استرس‌

۵ ـ درمان‌ همزمان

۶ ـ کنترل سایر

فاکتورهای‌ خطرساز«

‌۱ ـ کنترل‌ فشار خون‌ بالا

۲ ـ کنترل‌ چربی‌های‌ خون‌

۳ ـ ترک‌ سیگار

۲. درمان

دارویی«‌

۱ ـ قرص‌های‌

خوراکی «    ضد دیابت

۱ ـ باعث‌ تحریک‌ ترشح‌ انسولین‌ می‌شوند مثل‌ گلی‌بن‌کلامید

‌۲ ـ از ساخته‌ شدن‌ قند جدید در کبد ‌جلوگیری‌ می‌کنند مثل‌ مت‌فورمین‌

۳ ـ مانع‌ جذب‌ قند از دستگاه‌ گوارش‌ می‌شوند مثل‌ آکاربوز

۴ ـ مقاومت‌ به‌ انسولین‌ را کاهش‌ می‌دهند مثل‌ روزیگلیتازون‌

۲ ـ انسولین‌« ۱ـ تزریقی« ۱ ـ کوتاه‌ اثر مثل‌ انسولین‌ معمولی‌

‌۲ ـ با اثر متوسط مثل ‌NPH

۲ ـ استنشاقی : ‌تا لحظه‌ نوشتن‌ کتاب‌ در بازارهای‌ ایران‌ وجود ندارد.
۳. درمان‌

متفرقه«‌

۱ ـ پیوند لوزالمعده‌

‌۲ ـ پیوند سلول‌های‌ تولیدکننده‌ انسولین‌

جدول‌ ۳ـ۱ : کلیات‌ درمان‌ برای‌ بیماران‌ دیابتی‌

آگاهی‌های‌ تئوریک‌ باقی‌ می‌ماند. بنابراین‌ بهترین‌ اقدام‌ تعیین‌ یک‌ چهارچوب‌ کلی‌ است‌ که‌ بعضی‌ از اصول ‌آن‌ عبارتند از:

  1. بیمار نباید از قندهای‌ ساده‌ استفاده‌ کند. (منظور از قند ساده‌، شکر، آب‌نبات‌، قند معمولی‌، شیرینی‌ و… می‌باشد.)
  2. بیمار باید مصرف‌ چربی‌های‌ حیوانی‌ مثل‌ کره‌، خامه‌ و… را کاهش‌ دهد.
  3. کم‌کردن‌ از حجم‌ هر وعده‌ غذایی‌ و افزودن‌ به‌ تعداد وعده‌های‌ غذایی‌ عاملی‌ مهم‌ در کوتاه‌ کردن‌ دامنه‌ تغییرات‌ قند خون‌ است‌.
  4. استفاده‌ از فیبر (کاهو، سبزیجات‌ و…) همراه‌ وعده‌های‌ غذایی‌ باعث‌ می‌شود که‌ کنترل‌ قند خون‌ راحت‌تر باشد.
  5. مصرف‌ میوه‌ها برای‌ بیماران‌ دیابتی‌ ممنوع‌ نیست‌ و می‌توانند بسیاری‌ از میوه‌ها را مصرف‌ کنند اما مصرف‌ میوه‌هایی‌ که ‌دارای‌ درصد قند بالایی‌ هستند (مثل‌ خربزه‌ و انگور) باید کمتر شود.
  6. استفاده‌ از شیرین‌کننده‌ها مثل‌ سوکروز در حد معمول‌ قابل‌ قبول‌ است‌.
  7. استفاده‌ از روغن‌ ماهی‌ به‌ میزان‌ ۱ تا ۲ کپسول‌ در روز باعث‌ تأثیر بهتر انسولین‌ و به‌ تأخیر انداختن‌ عوارض‌ قلبی‌، عروقی‌ در این‌ بیماران‌ می‌شود.
  8. ویتامین‌های‌ گروه B (روزی‌ ۱ قرص‌ ب‌ ـ کمپلکس‌) به‌ کنترل‌ قند خون‌ کمک‌ می‌کنند.
  9. مخمر آبجو (روزی‌ ۱ تا ۲ قاشق‌) تحمل‌ قند را بهتر می‌کند.
  • سیر (به‌ صورت‌ قرص‌)، پیاز، شنبلیله‌ (به‌ صورت‌ چای‌) از گیاهانی‌ هستند که‌ در کنترل‌ دیابت‌ می‌توانند مفید باشند.

سؤال‌ ۳ ـ ۳ : منظور از رسیدن‌ به‌ وزن‌ ایده‌آل‌ برای‌ درمان‌ دیابت‌ چیست‌؟

بسیاری‌ از بیماران‌ دیابت‌ نوع‌ ۲ چاق‌ هستند بنابراین‌ کاهش‌ وزن‌ در آن‌ها به‌ کنترل‌ دیابت‌ کمک‌ می‌کند. اما بیمارانی‌ هم‌ هستند که‌ علت‌ اصلی‌ مراجعه‌ آن‌ها به‌ پزشک‌ و انجام‌ آزمایش‌ که‌ به‌ تشخیص‌ دیابت‌ ختم‌ می‌شود، کاهش‌ وزن‌ شدید است‌. این‌ بیماران‌ را نمی‌توان‌ به‌ کاهش‌ وزن‌ تشویق‌ کرد.

اگر ورزش‌ منظم‌ و مصرف‌ رژیم‌های‌ غذایی‌ کم‌ کالری‌ منجر به‌ کاهش‌ وزن‌ نشود با مراجعه‌ به‌ کلینیک‌های‌ تغذیه‌ و انجام ‌دستورات‌ پزشکی‌ می‌توان‌ به‌ این‌ خواسته‌ رسید.

سؤال‌ ۳ ـ ۴ : ورزش‌ چه‌ تأثیری‌ بر دیابت‌ دارد؟

ورزش‌ در بیماران‌ دیابتی‌ فواید زیادی‌ دارد که‌ به‌ نمونه‌هایی‌ از آن‌ اشاره‌ می‌کنیم‌.

۱ ـ کاهش‌ خطرات‌ قلبی‌ ـ عروقی‌

۲ ـ کاهش‌ فشار خون‌

۳ ـ حفظ توده‌ عضلانی‌

۴ ـ کاهش‌ چربی‌ خون‌

۵ ـ کاهش‌ وزن‌

۶ ـ کاهش‌ قند خون‌ با مکانیزم‌ ورود بیشتر قند به‌ عضلات‌

البته‌ باید تذکر داد که‌ گاهی‌ اوقات‌ در اثر آزاد شدن‌ موادی‌ مثل‌ آدرنالین‌ در حین‌ ورزش‌، قند خون‌ افزایش‌ می‌یابد. برای ‌جلوگیری‌ از پایین‌ افتادن‌ بیش‌ از حد قند یا افزایش‌ آن‌ باید به‌ نکاتی‌ توجه‌ داشت‌.

۱ ـ قبل‌ از ورزش‌ و بعد از آن‌، برای‌ آگاهی‌ از وضعیت‌ قند خون‌ می‌توان با کمک‌ دستگاه‌های‌ معمولی همراه‌، آن را اندازه‌گیری‌ کرد.

شکل‌ ۳ـ۱: اندازه‌گیری‌ سریع‌ قند با استفاده‌ از خون‌ مویرگی‌

۲ ـ درصورتی‌‌که‌ قند خون‌ قبل‌ از ورزش‌ بالاتر از ۲۵۰ یا پایین‌تر از ۱۰۰ باشد، باید شروع‌ آن‌ را به‌ تأخیر انداخت‌.

۳ ـ میزان‌ انسولین‌ تزریقی‌ را قبل‌ از ورزش‌، نسبت‌ به‌ روزهای‌ دیگر کاهش‌ داد، مثلاً اگر بیماری‌ عادت‌ دارد هر روز صبح‌ ۴۰ واحد انسولین‌ تزریق‌ کند، روز ورزش‌ آن‌ را به‌ ۳۰ واحد کاهش‌ دهد، یا اگر هر روز قبل‌ از صبحانه ۵/۱ قرص‌ گلی‌بن‌کلامید مصرف‌ می‌کرده‌، آن‌ را به‌ ۱ قرص‌ تبدیل‌ کند.

نکته‌ مهم‌ در بخش‌ ورزش‌ برای‌ بیماران‌ دیابتی‌ این‌ است‌ که‌ بسیاری‌ از بیماران‌ دیابتی‌ نوع‌ ۲، دارای‌ درجاتی‌ از اختلالات‌ عروق ‌قلبی‌ هستند که‌ از آن‌ بی‌خبرند. به ‌‌عبارت‌ دیگر به‌ علت‌ آسیب‌ اعصاب‌ حسی‌، درد قفسه‌ صدری‌ ناشی‌ از مراحل‌ اولیه‌ بیماری‌ عروق‌ قلبی‌ را متوجه‌ نمی‌شوند. اگر این‌ بیماران‌ بدون‌ اصلاح‌ مشکلات‌ ذکر شده‌ فعالیت‌ ورزشی‌ را شروع‌ کنند احتمال‌ حملات‌ قلبی‌ و آسیب‌های‌ جدی‌ وجود دارد، بنابراین‌ همه‌ بیماران‌ مبتلا به‌ دیابت‌ نوع‌ ۲ لازم‌ است‌ قبل‌ از شروع‌ فعالیت‌ ورزشی‌ توسط پزشک‌ قلب‌ ویزیت‌ شده‌ و از میزان‌ توانایی‌های‌ دستگاه‌ قلب‌ و عروق‌ خود باخبر شوند.

سؤال‌ ۳ ـ ۵ : در کدام‌ دسته‌ از بیماران‌ دیابتی‌ می‌توان‌ تنها به‌ اقدامات‌ غیردارویی‌ اکتفا کرد و استفاده‌ از دارو (قرص‌ ـ انسولین‌) را به‌ تأخیر انداخت‌؟

برای‌ پاسخ‌ مناسب‌ به‌ این‌ سؤال‌ فاکتورهای‌ متعددی‌ در نظر گرفته‌ می‌شوند که‌ تعدادی‌ از آن‌ها عبارتند از:

  1. نوع‌ دیابت‌
  2. شدت‌ بالا بودن‌ قند خون‌
  3. سن‌ بیمار
  4. میزان‌ عوارضی‌ که‌ تاکنون‌ دیابت‌ برای‌ فرد ایجاد کرده‌ است‌.
  5. وجود یا عدم‌ وجود فاکتورهای‌ خطرساز دیگر
  6. میزان‌ ماده‌ای‌ در خون‌ که‌ به‌ عنوان‌ هموگلوبین ‌A۱c شناخته‌ می‌شود (توضیح‌ در قسمت‌های‌ بعد)
  7. پذیرش‌ و همکاری‌ بیمار در انتخاب‌ نوع‌ درمان‌ و همچنین‌ وضعیت‌ اقتصادی‌، اجتماعی‌ او

۱ـ نوع‌ دیابت‌: در دیابت‌ نوع‌ ۱ که‌ علت‌ آن‌، تخریب‌ سلول‌های‌ تولیدکننده‌ انسولین‌ است‌ جایی‌ برای‌ اقدامات‌ غیر دارویی‌، به ‌تنهایی‌ وجود ندارد و بیمار حتماً باید از انسولین‌ استفاده‌ کند.

اما در بیماران‌ دیابتی‌ نوع‌ ۲ موضوع‌ متفاوت‌ است‌.

برای‌ تعدادی‌ از بیماران‌ این‌ گروه‌، در شرایط خاص‌ می‌توان‌ به‌ نتیجه‌ درمان‌ اقدامات‌ غیردارویی‌ امیدوار بود.

۲ ـ شدت‌ بالا بودن‌ قند خون‌ ناشتا: برای‌ فهم‌ بهتر از تأثیر این‌ فاکتور در انتخاب‌ نوع‌ درمان‌ به‌ مثال‌ زیر توجه‌ کنید.

دو بیمار را در نظر بگیرید که‌ در بسیاری‌ از فاکتورها و شرایط انتخاب‌ نوع‌ درمان‌ یکسان‌ هستند اما قند ناشتای‌ یکی‌ حدود ۱۳۰ و دیگری‌ ۲۵۰ می‌باشد.

بیمار اولی‌ شانس‌ امتحان‌، اقدامات‌ غیردارویی‌ را دارد اما برای‌ دومی‌ هر چند کاندید استفاده‌ از درمان‌ غیردارویی‌ نیز می‌باشد ولی‌ درمان‌ دارویی‌ را به‌طور همزمان‌ آغاز می‌کنیم‌.

۳ ـ سن‌ بیمار: دو بیمار را در نظر بگیرید که‌ در بسیاری‌ از فاکتورها از جمله‌ میزان‌ قند خون‌ یکسان‌ هستند اما یکی‌ ۸۰ ساله‌ و دیگری‌ ۴۰ ساله‌ است‌. اگر قند خون‌ ناشتای‌ هر دو را ۱۶۰ بگیریم‌، برای‌ بیمار مسن‌ اصراری‌ در شروع‌ درمان‌ دارویی‌ نیست‌ و می‌توان‌ با استفاده‌ از اقدامات‌ غیر دارویی‌، قند حدود ۱۲۰ را بدست‌ آورد که‌ برای‌ او مناسب‌ است‌ اما این‌ میزان‌ قند برای‌ بیمار ۴۰ ساله‌ مناسب‌ نیست‌.

۴ ـ میزان‌ عوارضی‌ که‌ تاکنون‌ دیابت‌ برای‌ بیمار ایجاد کرده‌ است‌: وجود عوارض‌ مزمن‌ دیابت‌ در ارگان‌های‌ مختلف‌ می‌گوید که ‌نباید فرصت‌ بیشتری‌ به‌ دیابت‌ برای‌ آسیب‌ رساندن‌ داد و هر چه‌ زودتر قند را به‌ وضعیت‌ قابل‌ قبول‌ رساند.

۵ ـ وجود یا عدم‌ وجود فاکتورهای‌ خطرساز دیگر در بیمار: فاکتورهای‌ خطرساز وقتی‌ در کنار یکدیگر و همزمان‌ با هم‌ در یک‌ بیمار وجود داشته‌ باشند، آثار سوء آن‌ها با هم‌ جمع‌ نمی‌شود بلکه‌ در هم‌ ضرب‌ می‌شود. به‌ عنوان‌ مثال‌ اگر آسیبی‌ که‌ دیابت‌ به‌ بدن ‌می‌رساند نمره‌ ۳ داشته‌ باشد و همین‌ نمره‌ هم‌ برای‌ فشار خون‌ ۴ باشد، همراه‌ بودن‌ آن‌ها با هم‌ نمره‌ ۷ نیست‌، بلکه‌ ۱۲ می‌باشد. همین‌ مسأله‌ باعث‌ می‌شود که‌ در دو فرد با میزان‌ قند یکسان‌، فردی‌ که‌ علاوه‌ بر قند، فشار خون‌ بالا هم‌ دارد، با شدت‌ بیشتری‌ نیازمند درمان‌ دقیق‌ و ایده‌آل‌ قند می‌باشد و برعکس‌، در دو بیمار با فشار خون‌ بالای‌ یکسان‌، آن‌که‌ دیابت‌ دارد، نیازمند دقت‌ بیشتر در کنترل ‌فشار خون‌ است‌.

۶ ـ میزان‌ ماده‌ای‌ در خون‌ که‌ با عنوان‌ هموگلوبین‌A۱c  شناخته‌ می‌شود.

وقتی‌ میزان‌ گلوکز خون‌ افزایش‌ می‌یابد، به‌ هموگلوبین‌ متصل‌ شده‌ و هموگلوبین‌ گلیکه‌ ایجاد می‌کند که‌ میزان‌ آن‌ در خون با درصد نمایش‌ داده‌ می‌شود. به‌طور طبیعی‌ این‌ میزان‌ کمتر از ۵ درصد می‌باشد اما به‌ موازات‌ افزایش‌ قندخون‌، درصد این‌ نوع‌ هموگلوبین ‌هم‌ افزایش‌ می‌یابد.

از آنجایی‌‌که‌ هموگلوبین‌ در گلبول‌های‌ قرمز وجود دارد و عمر گلبول‌های‌ قرمز هم‌ حدود ۱۲۰ روز می‌باشد، درصد هموگلوبین‌ گلیکه‌ (هموگلوبین ‌A۱c)، نشان‌دهنده‌ قند خون‌ در طی‌ ۲ تا ۳ ماه‌ گذشته‌ است‌. مثلاً اگر درصدHbA۱c  شش‌ درصد باشد یعنی‌ در ۲ تا ۳ ماه‌ گذشته‌، قند خون‌ حدود ۱۳۵ بوده‌ است‌ و اگر این‌ غلظت‌ به‌ ۷ درصد برسد، یعنی‌ قند خون‌ در ۲ تا ۳ ماه‌ گذشته‌ حدود ۱۷۰ بوده‌ است‌. به‌ عبارت‌ دیگر به‌ ازای‌ هر یک‌ درصد افزایش‌ غلظت‌HbA۱c  حدود ۳۵ میلی‌گرم‌ به‌ قند خون‌ اضافه‌ می‌شود یعنی ‌اگر بیماری‌HbA۱c  دوازده‌ درصد داشته‌ باشد، به‌‌طور معمول‌ قند او طی‌ ۲ تا ۳ ماه‌ گذشته‌ ۳۴۰ بوده‌ است‌. جدول ۳ـ۲، خلاصه‌ای از رابطه بین هموگلوبین A۱c و میزان موفقیت در کنترل قند را نشان می‌دهد. البته‌ فاکتورهایی‌ مثل‌ وجود نارسائی‌ کلیه‌ یا کم‌ خونی‌ می‌توانند باعث‌ اشتباه‌ در تفسیر این‌ تناسب‌ شوند که‌ پزشک‌ در تفسیر جواب‌ آزمایشات‌ آن‌ها را مدنظر قرار می‌دهد. به عنوان مثال نارسائی مزمن کلیه، کم‌خونی فقر آهن، در آوردن طحال (اسپلنکتومی)، افزایش تری‌گلیسرید خون و مصرف الکل باعث افزایش هموگلوبین A۱c و کم‌خونی‌هایی که به علت لیز شدن گلبول‌های قرمز بوجود می‌آیند،  باعث کاهش آن می‌شوند.

حالا دو بیمار را در نظر بگیرید که‌ با قند خون‌ یکسان‌ ۱۳۵ مراجعه‌ می‌کنند اما یکی‌ HbA۱c حدود ۶ درصد و دیگری‌ حدود ۱۰ درصد دارد، بدیهی‌ است‌ که‌ بیمار دومی‌ کاندید مناسبی‌ برای‌ اضافه‌ کردن‌ درمان‌ دارویی‌ به‌ اقدامات‌ غیردارویی‌ می‌باشد.

 

ردیف میزان هموگلوبین A۱c میزان موفقیت در کنترل قند
۱ کمتر از ۷ درصد خوب
۲ بین ۷ و ۱۰ درصد متوسط
۳ بین ۱۰ و ۱۳ درصد بد
۴ بیشتر از ۱۳ درصد خیلی بد

جدول ۳ـ۲

۷ ـ میزان‌ پذیرش‌ و همکاری‌ بیمار و همچنین‌ وضعیت‌ اقتصادی‌، اجتماعی‌ او: بعضی‌ از بیماران‌ با بیان‌ این‌ جمله‌ کلی‌ که‌ «من‌ از موادشیمیایی‌ خوشم‌ نمی‌آید و قرض‌ ضد دیابت‌ هم‌ یک‌ ماده‌ شیمیایی‌ است‌» حاضر به‌ پذیرش‌ دارو نیستند و گاهی‌ همه‌ تلاش‌ و کوشش ‌پزشک‌ و البته‌ همراهیان‌ برای‌ قانع‌ کردن‌ او بی‌فایده‌ است‌.

سؤال‌ ۳ ـ ۶ : فرض‌ کنید بر اساس‌ همه‌ توضیحاتی‌ که‌ دادیم‌ تصمیم‌ گرفتیم‌ از اقدامات‌ غیردارویی‌ استفاده‌ کنیم‌، حالا برای ‌ارزیابی‌ پاسخ‌ به‌ این‌ اقدامات‌ چه‌ زمانی‌ مورد نیاز است‌؟

به‌ طور معمول‌ حدود ۳ تا ۴ ماه‌ وقت‌ لازم‌ داریم‌ و اگر پس‌ از این‌ مدت‌ پاسخی‌ نگرفتیم‌ به‌ سراغ‌ درمان‌ دارویی‌ می‌رویم‌.

سؤال‌ ۳ ـ ۷ : برای‌ یک‌ بیمار از ابتدا و برای‌ بیمار دیگر پس‌ از سپری‌شدن‌ فرصت‌ داده‌ شده‌، تصمیم‌ به‌ استفاده‌ از درمان ‌دارویی‌ گرفته‌ایم‌.درمان‌مناسب‌ قرص‌خوراکی‌ ضددیابت‌ است‌یا انسولین‌؟

برای‌ این‌ پرسش‌ همواره‌ پاسخ‌ یکسانی‌ وجود ندارد یعنی‌ اگر چه‌ انسولین‌ به‌ فیزیولوژی‌ بدن‌ نزدیکتر است‌ اما گاهی‌ نیازی‌ به‌ آن‌ نیست‌.

برای‌ انتخاب‌، بین‌ قرص‌ خوراکی‌ ضد دیابت‌ و انسولین‌ فاکتورهای‌ متعددی‌ وجود دارد که‌ به‌ برخی‌ از آن‌ها اشاره‌ می‌کنیم‌.

  1. نوع‌ دیابت‌
  2. شدت‌ بالا بودن‌ قند
  3. میزان‌ پذیرش‌ بیمار برای‌ تزریق‌ روزانه‌ انسولین‌
  4. وجود موقعیت‌های‌ خاص‌ مثل‌ حاملگی‌

۵ . میزان‌ عوارضی‌ که‌ دیابت‌ تاکنون‌ برای‌ فرد ایجاد کرده‌ است‌.

  1. وضعیت‌ اقتصادی‌، اجتماعی‌ او

۱ـ نوع‌ دیابت‌: همانطورکه‌ تاکنون‌ و در قسمت‌های‌ مختلف‌ عنوان‌ کرده‌ایم‌، درمان ‌دیابت‌ نوع۱ همواره ‌انسولین‌ است‌ و قرص‌ جایگاهی‌ ندارد.

توجه‌: تنها بر اساس‌ سن‌ نمی‌توان‌ نوع‌ دیابت‌ را مشخص‌ کرد. چرا که‌ گاهی‌ همه‌ معیارهای‌ ظاهری‌ مثل‌ سن‌، چاقی‌ و… بیانگر نوع‌ ۲ است‌، اما خیلی‌ زود مشخص‌ می‌شود که‌ بیمار در گروه‌ ۱ قرار دارد.

۲ ـ شدت‌ بالا بودن‌ قند: به‌ بیماری‌ که‌ قند حدود ۱۶۰ دارد می‌توان‌ فرصت‌ داد تا در کنار اقدامات‌ غیردارویی‌، از قرص‌ استفاده‌ کند. اما بیماری‌ که‌ قند خون‌ حدود ۴۰۰ دارد، به‌ احتمال‌ زیاد از قرص‌ سود نخواهد برد و نیازمند استفاده‌ از انسولین‌ می‌باشد.

۳ ـ میزان‌ پذیرش‌ بیمار برای‌ تزریق‌ روزانه‌ انسولین‌: من‌ بیماران‌ زیادی‌ دارم‌ که‌ علی‌رغم‌ استفاده‌ از میزان‌ حداکثر و مجاز قرص‌های ‌ضد دیابت‌ خوراکی‌، قند بین‌ ۲۰۰ تا ۲۵۰ دارند، اما به‌ هیچ‌وجه‌ حاضر به‌ استفاده‌ از انسولین‌ نیستند و البته‌ گاهی‌ با استدلال‌های‌ کاملاً غیرعلمی‌ مثلاً اگر انسولین‌ استفاده‌ کنم‌، بدنم‌ عادت‌ می‌کند و دیگر نمی‌توانم‌ دوباره‌ از قرص‌ استفاده‌ کنم‌ از تزریق‌ انسولین‌ طفره ‌می‌روند. انگار تا به‌ حال‌ مصرف‌ قرص‌ برای‌ آن‌ها فایده‌ای‌ هم‌ داشته‌ است‌!

۴ ـ وجود موقعیت‌های‌ خاص‌: بیماران‌ حامله‌، بیمارانی‌ که‌ نارسائی‌ مزمن‌ کلیه‌ دارند یا پیوند کلیه‌ دریافت‌ کرده‌اند، بیماران‌ بدحالی‌ که‌ در بیمارستان‌ بستری‌ هستند و موارد متعدد دیگری‌ وجود دارد که‌ درمان‌ انتخابی‌ آن‌ها انسولین‌ است‌.

۵ ـ میزان‌ عوارضی‌ که‌ تاکنون‌ دیابت‌ برای‌ بیمار ایجاد کرده‌ است‌: وجود عوارض‌ مزمن‌ و متعدد در بدن‌ فرد دیابتی‌، ترغیب‌ کننده‌ او برای‌ استفاده‌ از انسولین‌ می‌باشد.

۶ ـ وضعیت‌ اقتصادی‌، اجتماعی‌ بیمار: من‌ بیماران‌ دیابتی‌ زیادی‌ دارم‌ که‌ با سن‌ بالا و اختلالات‌ چشمی‌ شدید تنها زندگی‌ می‌کنند. چنین‌ افرادی‌ قادر به‌ ترزیق‌ انسولین‌ روزانه‌ نیستند. بیمارانی‌ می‌شناسم‌ که‌ دامدار هستند و گاهی‌ چند ماه‌ از سال‌ را در نقاط کوهستانی‌ بدون‌ برق‌ و بدون‌ یخچال‌ زندگی‌ می‌کنند. چنین‌ افرادی‌ امکان‌ نگهداری‌ از انسولین‌ را ندارند، و البته‌ بیمارانی‌ دارم‌ که‌ به‌خاطر دیابت‌ دختر کوچکشان‌ زندگی‌ در کوهستان‌ و طبیعت‌ را با اشتغال‌ در یک‌ بقالی‌ کوچکِ حاشیه‌ شهر عوض‌ کرده‌اند.

سؤال‌ ۳ ـ ۸ : پس‌ از دخالت‌ دادن‌ فاکتورهای‌ شش‌گانه‌ ذکر شده‌ در پاسخ‌ سؤال‌ قبلی‌، تصمیم‌ به‌ انتخاب‌ قرص‌ گرفته‌ایم‌، سؤال‌ این‌ است‌ که‌ بهترین‌ قرص‌ ضددیابت‌خوراکی‌ کدام‌ است‌؟

قبل‌ از پاسخ‌ دادن‌ به‌ این‌ سؤال‌ یک‌ بار دیگر قرص‌های‌ خوراکی‌ ضد دیابت‌ در جدول‌ ۳ـ۱ را مرور کنید. از بین‌ داروهای‌ ذکر شده‌ دو دارو به‌طور شایع‌ در ایران‌ مورد استفاده‌ قرار می‌گیرد:

۱ ـ گلی‌بن‌کلامید: که‌ با داروهای‌ دیگر مورد استفاده‌ در ایران‌ مثل‌ گلی‌پیزید و گلی‌کلازید از یک‌ خانواده‌ هستند این‌ داروها تأثیر خود بر قند خون‌ را از طریق‌ تحریک‌ ترشح‌ انسولین‌ اعمال‌ می‌کنند.

گلی‌بن‌کلامید به‌ صورت‌ قرص‌های‌ ۵ میلی‌گرمی‌ وجود دارد میزان‌ شروع‌ آن‌ بر اساس‌ قند اولیه‌ بیمار معمولاً از  قرص‌ در روز شروع‌ شده‌ و حداکثر به‌ ۲۰ میلی‌گرم‌ یعنی‌ چهار قرص‌ در روز می‌رسد که‌ ۲ قرص‌ قبل‌ از صبحانه‌ و ۲ قرص‌ قبل‌ از شام‌ استفاده‌ می‌شود. گلی‌بن‌کلامید در بیماران‌ لاغرداری‌ انتخابی‌ است‌ و زمان‌ مصرف‌ آن‌ حدود نیم‌ تا یکساعت‌ قبل‌ از غذا می‌باشد.

۲ ـ مت‌فورمین‌: مکانیزم‌ عمل‌ این‌ دارو کاهش‌ تولید قند در کبد، کاهش‌ وزن‌، افزایش‌ مصرف‌ قند در بدن‌ و کاهش‌ مقاومت‌ به ‌انسولین‌ می‌باشد. شکل‌ دارویی‌ آن‌ معمولاً به‌ صورت‌ قرص‌های‌ سفید رنگ‌ درشت‌ با وزن‌ ۵۰۰ میلی‌گرم‌ می‌باشد.

میزان‌ حداکثر مصرف‌ مِت‌فورمین چهار قرص‌ (دو قرص‌ صبح‌ و دو قرص‌ شب‌) همچنین‌ زمان‌ مصرف‌ آن‌ همراه‌ یا بعد از غذا می‌باشد.

سؤال‌ ۳ ـ ۹ : آیا می‌شود همزمان‌ از دو نوع‌ قرص‌ استفاده‌ کرد؟

در درمان‌ دارویی‌ بسیاری‌ از بیماری‌ها با مفهوم‌ «درمان‌ ترکیبی‌» برخورد می‌کنیم‌، یعنی‌ هرگاه‌ با استفاده‌ از یک‌ دارو قادر به کنترل‌ و درمان‌ بیماری‌ نباشیم‌ از دو یا چند دارو که‌ البته‌ از خانواده‌های‌ متفاوت‌ باشند استفاده‌ می‌کنیم‌ مثل‌ درمان‌ ترکیبی‌ در فشار خون‌، درمان‌ ترکیبی‌ در بعضی‌ از عفونت‌ها، و درمان‌ ترکیبی‌ در آسم‌.

برای‌ درمان‌ دیابت‌ هم‌ گاهی‌ ناگزیر از استفاده‌ همزمان‌ دو یا چند دارو می‌باشیم‌. به‌ عنوان‌ مثال‌ برای‌ یک‌ بیمار با توجه‌ به‌ چاق‌ بودن‌ + … درمان‌ را با مت‌فورمین‌ آغاز کرده‌ایم‌ و علی‌رغم‌ استفاده‌ از حداکثر دوز (۴ قرص‌) هنوز قند بیمار ۱۷۰ می‌باشد در این‌ حالت‌ اضافه‌ کردن‌ گلی‌بن‌کلامید به‌ رژیم‌ دارویی‌ می‌تواند مؤثر باشد. البته‌ همواره‌ چنین‌ نیست‌ که‌ حتماً ابتدا به‌ میزان‌ حداکثر یک‌ دارو برسیم‌ و بعد داروی‌ دوم‌ را اضافه‌ کنیم‌، گاهی‌ یک‌ پزشک‌ بر اساس‌ تشخیص‌ خود به‌ یک‌ بیمار روزانه‌ ۲ قرص‌ گلی‌بن‌کلامید و یک‌ قرص‌ مت‌فورمین‌ می‌دهد و گاهی‌ یک‌ مت‌فورمین‌ به‌ علاوه‌ یک‌ گلی‌بن‌کلامید و… .

باید توجه‌ داشت‌ که‌ همواره‌ دستورالعمل‌ قطعی‌ و حتمی‌ وجود ندارد. به‌ عبارت‌ دیگر، یک‌ پزشک‌ بر اساس‌ آگاهی‌ از وضعیت ‌خاص‌ بیمار و در نظر گرفتن‌ فاکتورهای‌ متعدد می‌تواند ترکیبات‌ متعدد دارویی‌ را در یک‌ فرد تجربه‌ کند.

سؤال‌ ۳ ـ ۱۰ : بیماری‌ که قرص‌ خوراکی‌ ضد دیابت‌ مصرف می‌کند، هر چند وقت‌ یک‌بار باید آزمایش‌ بدهد؟

مثال‌: یک‌ خانم‌ ۴۵ ساله‌ با وزن‌ نسبتاً بالا به‌ علت‌ تشنگی‌ زیاد و ضعف‌ به‌ پزشک‌ مراجعه‌ می‌کند. در آزمایش‌ درخواستی‌ متوجه‌ قند ۲۱۰ می‌شویم‌. ضمن‌ درخواست‌ آزمایشات‌ تکمیلی‌ مثل‌ کارکرد کلیه‌، بررسی‌ سایر فاکتورهای‌ خطر و معرفی‌ بیمار به‌ چشم‌پزشک‌ به‌ او توصیه‌ می‌کنیم‌ روزانه‌ ۲ قرص‌ مت‌فورمین‌ (صبح‌ ۱، شب‌ ۱) مصرف‌ کرده‌ و دو هفته‌ بعد آزمایش‌ بدهد. آزمایش‌ دو هفته بعد او نشان‌دهنده‌ قند ناشتای‌ ۱۵۵ است‌. به‌ بیمار توصیه‌ می‌شود روزانه‌ ۳ قرص‌ (صبح‌ ۵/۱ شب‌ ۵/۱) مصرف‌ کرده‌ و دو هفته‌ بعد آزمایش‌ بدهد، این‌بار جواب‌ قند ۱۰۰ گزارش‌ می‌شود. حالا متوجه‌ شدیم‌ که‌ بیمار روزانه‌ به‌ ۳ قرص‌ مت‌فورمین‌ نیاز دارد.

بنابراین‌ برای‌ بررسی‌ میزان‌ تأثیر قرص‌های‌ خوراکی‌ ضد دیابت‌ به‌ زمانی‌ حدود ۲ هفته‌ نیازمندیم‌ و پس‌ از آن‌ بسته‌ به‌ این‌ که‌ آیا بیمار توان‌ خرید دستگاه‌ کنترل‌ قند پرتابل‌ را دارد یا خیر و وضعیت‌ اقتصادی‌ او چگونه‌ است‌، تصمیم‌ به‌ پیگیری‌ گرفته‌ می‌شود. بدیهی‌ است‌ که‌ به‌ طور همزمان‌ اقدامات‌ غیردارویی‌ مثل‌ رژیم‌ غذایی‌، ورزش‌ منظم‌، کاهش‌ وزن‌ و… را به‌ بیمار توصیه‌ می‌کنیم‌.

سؤال‌ ۳ ـ ۱۱ : برای‌ درمان‌ دیابت‌، استفاده‌ از انسولین‌ را چه‌ موقع‌ آغاز می‌کنیم‌؟

همانطور که‌ چندین‌ بار ذکر کرده‌ایم‌، در دیابت‌ نوع‌ ۱ از همان‌ ابتدای‌ تشخیص‌ بیماری‌ و در دیابت‌ نوع‌ ۲ بسته‌ به‌ شرایط خاص‌ و متعددی‌ که‌ بسیاری‌ از آن‌ها در پاسخ‌ به‌ سؤال‌ ۳ ـ ۷ توضیح‌ داده‌ شد از انسولین‌ استفاده‌ می‌کنیم‌، در اینجا بهتر است‌ ترکیبی‌ با عنوان‌ «عدم‌ پاسخ‌ به‌ قرص‌» را توضیح‌ دهیم‌.

در بعضی‌ از بیماران‌ که‌ بر اساس‌ سن‌ و وزن‌ تشخیص‌ دیابت‌ نوع‌ ۲ گذاشته‌ایم‌، با شروع‌ قرص‌ و اضافه‌ کردن‌ تا حداکثر مقدار مجاز و همچنین‌ ترکیب‌ هر دو نوع‌ قرص‌، قادر به‌ کنترل‌ قند خون‌ نیستیم‌، این افراد همان‌ ۱۰ تا ۱۵ درصدی‌ از بیماران‌ نوع‌ ۲ هستند که‌ تنها ظاهر نوع‌ ۲ را دارند، اما در اصل‌ کاهش‌ شدید انسولین‌ دارند و نوع‌ ۱ هستند.

بیمارانی‌ هم‌ هستند که‌ در ماه‌ها یا سال‌های‌ اول‌ بیماری‌ به‌ قرص‌ جواب‌ می‌دهند ولی‌ هر چه‌ زمان‌ می‌گذرد، پاسخ‌ به‌ قرص‌ کاهش‌ می‌یابد، علت‌ اصلی‌ در چنین‌ پدیده‌ای‌، تخریب‌ تدریجی‌ سلول‌های‌ تولیدکننده‌ انسولین‌ می‌باشد و گاهی‌ می‌توان‌ آن‌ را خستگی‌ تدریجی‌ سلول‌های‌ تولیدکننده‌ انسولین‌ نامگذاری‌ کرد.

برای‌ آگاهی‌ از سایر دلایل‌ انتخاب‌ انسولین‌ به‌ عنوان‌ داروی‌ ارجح‌ یک‌بار دیگر جواب‌ سؤال‌ ۳ ـ ۷ را مطالعه‌ نمایید.

سؤال‌ ۳ ـ ۱۲ : پس‌ از آنکه‌ یک‌ بیمار شناخته‌ شده‌ دیابت‌ از ابتدا یا در طول‌ درمان‌ و مثلاً پس‌ از چند سال‌ درمان‌ با قرص‌های‌ خوراکی‌، به‌ قرص‌ پاسخ‌ مناسب‌ نداده‌ تصمیم‌ می‌گیریم‌ برایش‌ انسولین‌ شروع‌ کنیم‌ و او قبول‌ می‌کند، حالا میزان‌ انسولین ‌مورد نیاز را چگونه‌ محاسبه‌ کرده‌ و چه‌ مواقعی‌ تزریق‌ می‌کنیم‌؟

برای‌ محاسبه‌ میزان‌ مورد نیاز انسولین‌ در طول‌ یک‌ شبانه‌روز از فرمول‌ زیر استفاده‌ می‌کنیم‌.

میزان ‌انسولین‌ موردنیاز برای‌ ‌شروع ‌‌درمان‌ با انسولین‌= وزن‌ بدن ‌× ۵/۰

بر اساس‌ این‌ فرمول‌ میزان‌ انسولین‌ مورد نیاز در یک‌ بیمار با وزن‌ حدود ۶۰ کیلوگرم‌، ۳۰ واحد می‌باشد حالا بر اساس‌ سن‌ بیمار، وضعیت‌ اقتصادی‌، اجتماعی‌ او، میزان‌ سواد، میزان‌ آگاهی‌ او از بیماری‌ و عوارض‌ آن‌، همچنین‌ میزان‌ تمایل‌ فرد به‌ تزریق‌ یک‌ یا چند بار در روز، یکی‌ از ۳ روش‌ زیر را انتخاب‌ کرده‌ و به‌ کار می‌گیریم‌.

روش‌ اول‌: این‌ روش‌ برای بیمارانی‌ است‌ که‌ به‌ سختی‌ تزریق‌ با انسولین‌ را قبول‌ کرده‌ یا با توجه‌ به‌ شرایط خاص‌ تنها قادر به‌ تزریق‌ یک‌بار انسولین‌ در روز هستند.

در این‌ روش‌ پس‌ از محاسبه‌ میزان‌ انسولین‌ مورد نیاز، آن‌ را در یک‌ نوبت تزریق‌ می‌کنیم. زمان‌ یک‌ بار تزریق‌ می‌تواند قبل‌ از صبحانه‌ یا در انتهای‌ شب‌ و قبل‌ از خواب‌ باشد.

در این‌ حالت‌، تمام‌ انسولین‌ از نوع‌ ان‌ ـ پی‌ ـ اچ (NPH با اثر متوسط) می‌باشد. حدود یک‌ هفته‌ بعد قند ناشتا را کنترل‌ کرده‌ و بر اساس‌ میزان‌ پاسخ‌ به‌ درمان‌ می‌توان‌ هر بار ۱۰ درصد (حدود ۳ تا ۵ واحد) از انسولین‌ کم‌ کرد یا به‌ آن‌ اضافه‌ کرد. بیماری‌ را در نظر بگیرید که‌ قبل‌ از صبحانه‌ ۳۰ واحد انسولین‌ می‌زند، قبل‌ از تزریق‌ انسولین‌ قند او ۳۲۰ بوده‌ است‌ و حالا پس‌ از یک‌ هفته‌ به‌ ۱۸۰ رسیده‌ است‌. ۴ واحد انسولین‌ به‌ میزان‌ قبلی‌ اضافه‌ کرده‌ و آن‌ را به‌ ۳۴ واحد می‌رسانیم‌ و…

یک‌ روش‌ این‌ است‌ که‌ در صورت‌ تهیه‌ دستگاه‌ کنترل‌ قند پرتابل‌ از بیمار بخواهیم‌ تا پس‌ از یک‌ هفته‌، به‌ فاصله‌ دو روز (چهار بار) قند ناشتا، همچنین‌ قند قبل‌ از شام‌ را کنترل‌ کرده‌ و نزد پزشک‌ ببرد تا بر اساس‌ آن‌ با مشورت‌ پزشک‌، تغییرات‌ در میزان‌ انسولین‌ اعمال‌ شود.

در این‌ روش‌ که‌ بیمار حاضر به‌ تزریق‌ بیش‌ از یک‌ بار انسولین‌ نیست‌، می‌توان‌ علاوه‌ بر انسولین‌ صبحگاهی‌، پس‌ از نهار یا شام‌ از قرص‌ مت‌فورمین‌، بسته‌ به‌ نیاز بیمار استفاده‌ کرد.

مثلاً اگر یک‌ بیمار قبل‌ از صبحانه‌ ۳۰ واحد انسولین‌NPH  تزریق‌ می‌کند و حالا قند ناشتای‌ ۱۷۰ دارد، می‌تواند بعد از شام‌ دو قرص‌ مت‌فورمین‌ هم‌ استفاده‌ کند یعنی‌ ترکیبی‌ از قرص‌ و انسولین‌.

روش‌ دوم‌: در این‌ روش‌ که‌ به‌ روش‌ استاندارد معروف‌ است‌ بیمار ۲ بار انسولین‌ تزریق‌ می‌کند یک‌ بار قبل‌ از صبحانه‌ و یک‌ بار قبل‌ از شام‌.

البته‌ میزان‌ انسولین‌ قبل‌ از صبحانه‌ باید دو برابر انسولین‌ قبل‌ از شام‌ باشد و در هر بار تزریق‌، باید از هر دو نوع‌ انسولین‌ موجود استفاده‌ کرد یعنی‌ هم‌ انسولین‌ معمولی‌ (رگولار) و هم‌ انسولین‌ ان‌ ـ پی‌ ـ اچ‌ (NPH)

البته‌ هر دو نوع‌ انسولین‌ در یک‌ سرنگ‌ کشیده‌ می‌شوند. در تزریق‌ صبحگاهی‌ میزان‌ انسولین‌ ان‌ ـ پی‌ ـ اچ‌ (NPH) حدود دو برابر انسولین‌ معمولی‌ (رگولار) است‌ و در تزریق‌ شب‌ (قبل‌ از شام‌) با هم‌ برابر هستند. برای‌ فهم‌ بهتر به‌ یک‌ مثال‌ توجه‌ کنید.

یک‌ بیمار انسولین‌ مصرف‌ می‌کند و میزان‌ مورد نیاز او حدود ۴۵ واحد در شبانه‌روز است‌. تقسیم‌ به‌ شکل‌ زیر است‌:

کل‌ انسولین‌ ۴۵ واحد انسولین‌ صبح‌ ۳۰ واحد میزان NPH : 20 واحد
میزان‌ معمولی‌ : ۱۰ واحد
انسولین‌ شب‌ ۱۵ واحد میزان NPH : 8 واحد
میزان‌ معمولی‌ : ۷ واحد

البته‌ همواره‌ به‌ این‌ صورت‌ نیست‌ که‌ بتوان‌ دقیقاً از فرمول‌ استفاده‌ کرد و در کم‌ یا زیاد بودن‌ ۱ یا ۲ واحد نباید زیاد وسواس‌ به ‌خرج‌ داد. مثلاً آن‌طور که‌ در مثال‌ عنوان‌ شده‌، می‌بینید میزان‌ NPH یکی‌ بیشتر از معمولی‌ شد (۸ در برابر ۷)

روش‌‌ سوم‌: دراین‌ روش‌ که‌ به‌ ‌روش‌ دقیق‌‌ و ‌ویژه‌ معروف‌ است‌ بیمار باید چهار بار در روز انسولین‌ تزریق‌ کند. این‌ روش‌ را بیمارانی‌ انتخاب‌ می‌کنند که‌ جوان‌ یا میانسال‌ هستند، خود قادر به‌ تزریق‌ بوده‌ و توانایی‌ استفاده‌ از جدول‌ (در ادامه‌ توضیح‌ داده ‌می‌شود) را دارند. به‌ علاوه‌ افرادی‌ که‌ نیاز به‌ کنترل‌ خیلی‌ دقیق‌ دیابت‌ دارند مثل‌ خانم‌های‌ حامله‌ و افرادی‌ که‌ کلیه‌ پیوندی‌ دارند یا… معمولاً از این‌ روش‌ استفاده‌ می‌کنند.

در این‌ روش‌، کل‌ انسولین‌ مورد نیازِ محاسبه‌ شده‌، به‌ ۵ قسمت‌ تقسیم‌ می‌شود، یک‌ قسمت‌ قبل‌از صبحانه‌، یک‌ قسمت‌ قبل‌ از نهار، یک‌ قسمت‌ قبل‌ از شام‌ و دو قسمت‌ در انتهای‌ شب‌ و قبل ‌ازخواب‌ استفاده‌ می‌شود.

به‌ عنوان‌ مثال‌ بیماری‌ که‌ نیاز به‌ ۴۵ واحد انسولی‌ دارد ۹ واحد قبل‌ از صبحانه‌، ۹ واحد قبل‌ از نهار، ۹ واحد قبل‌ از شام‌ و ۱۸ واحد قبل‌ از خواب‌ تزریق‌ می‌کند.

در ادامه‌ کار و پس‌ از گذشت‌ حدود یک‌ هفته‌ برای‌ تنظیم‌ دقیق‌ میزان‌ مورد نیاز قبل‌ از هر وعده‌ تزریق‌، قند خون‌ را چک‌ کرده‌ و طبق‌ جدول‌ زیر به‌ انسولین‌ آن‌ وعده‌ اضافه‌ کرده‌ یا از آن‌ کم‌ می‌کند. پس از مدتی بیمار می‌آموزد که بدون کنترل قندِ قبل از وعده‌های غذایی با توجه به نوع غذای مصرفی، انسولین خود را کم یا زیاد کند.

میزان‌ قند میزان‌ کم‌ یا زیاد کردن‌
اگر قند کمتر از ۶۰ بود ۳ واحد کم‌ می‌کند
اگر قند بین‌ ۶۱ و ۸۰  بود ۲ واحد کم‌ می‌کند
اگر قند بین‌ ۸۱ و ۱۰۰ بود میزان‌ قبلی‌ را تزریق‌ می‌کند
اگر قند بین‌ ۱۰۱ و ۱۳۰ بود ۱ واحد اضافه‌ می‌کند
اگر قند بین‌ ۱۳۱ و ۱۶۰ بود ۲ واحد اضافه‌ می‌کند
اگر قند بین‌ ۱۶۱ و ۱۹۰ بود ۳ واحد اضافه‌ می‌کند
اگر قند بین‌ ۱۹۱ و ۲۲۰ بود ۴ واحد اضافه‌ می‌کند
اگر قند بالاتر از ۲۲۰ بود ۵ واحد اضافه‌ می‌کند

 

 

تصحیح رایانه‌ای انجام شد ۱۲/۸/۸۵ ـــــــــ

دیدگاه ها بسته شده است