اختلال عملکرد جنسی
شهریور ۱۲, ۱۳۹۹
عفونت دستگاه ادراری در خانوم ها
شهریور ۱۲, ۱۳۹۹

بزرگی خوش خیم پروستات

 

بیماریهای پروستات

بزرگی خوش‌خیم پروستات سرطان پروستات

به‌ زبان‌ ساده‌

 

 

هر سؤالی‌ که‌ راجع‌ به‌ علل‌، علائم‌ و نشانه‌ها، تشخیص‌ و درمان‌

بیماریهای پروستات

در ذهن‌ شما وجود دارد پاسخش‌ را در این‌ کتاب‌ خواهید یافت‌

 

 

تألیف‌:

دکتر احمد محمودآبادی‌

دارای‌ بورد تخصصی‌ بیماریهای‌ داخلی‌

(متخصص داخلی نمونه)

 

 

 

دفتر تهران‌: خیابان انقلاب، بین نامجو و مدنی، کوچه پناهی، پلاک ۲۰، واحد ۱

تلفن۷۷۶۳۱۳۴۷ – ۷۷۶۵۰۱۵۹ – همراه‌ ۰۹۱۲۲۵۴۵۶۰۰

Web: Kerdegari.com             Email: Info@Kerdegari.com

 

بیماریهای پروستات

بزرگی خوش‌خیم پروستات سرطان پروستات

به‌ زبان‌ ساده‌

دکتر احمد محمودآبادی‌

دارای‌ بورد تخصصی‌ بیماریهای‌ داخلی‌

چاپ دوم: ۱۳۸۸

تیراژ: ۵۰۰۰ نسخه‌

مدیر تولید: غلامرضا کردگاری‌

صفحه‌آرایی: راحله‌ محمودآبادی‌

چاپ‌: مطبوعاتی ایران

شابک‌: ۰۲۷-۲۷۳۶-۹۶۴-۹۷۸

۱۹۰۰ تومان

 

 

 

 

 

فهرست‌

 

…………………… مقدمه‌…………………………………………………………………………… ۷

فصل ۱ : بزرگی خوش‌خیم پروستات

سؤال ۱ ـ ۱ : پروستات چیست؟ …………………………………………………………. ۹

سؤال ۱ ـ ۲ : پروستات دارای چه خصوصیاتی است و در کجا قرار دارد؟   ۹

سؤال ۱ ـ ۳ : پروستات چه کاری انجام می‌دهد؟ ………………………………. ۱۰

سؤال ۱ ـ ۴ : چه بیماریهایی پروستات را درگیر می‌کنند؟ ………………….. ۱۱

سؤال ۱ ـ ۵ : بزرگی خوش‌خیم پروستات چیست؟ ……………………………. ۱۴

سؤال ۱ ـ ۶ : افزایش سن چه نقشی در بزرگی خوش‌خیم پروستات دارد؟   ۱۵

سؤال ۱ ـ ۷ : بزرگی خوش‌خیم پروستات (BPH) باعث بوجود آمدن چه نشانه‌هایی در فرد می‌شود؟       ۱۵

سؤال ۱ ـ ۸ : چه بیماریهای دیگری می‌توانند علائم مربوط به بزرگی خوش‌خیم پروستات را تقلید کنند؟             ۱۹

سؤال ۱ ـ ۹ : بیماری خوش‌خیم پروستات چگونه تشخیص داده می‌شود؟   ۱۹

سؤال ۱ ـ ۱۰ : اگر بزرگی خوش‌خیم پروستات را درمان نکنیم، چه عوارضی بوجود خواهد آمد؟          ۲۵

سؤال ۱ ـ ۱۱ : چگونه می‌توان بزرگی خوش‌خیم پروستات را درمان کرد؟   ۲۶

سؤال ۱ ـ ۱۲ : آیا امکان دارد یک بیمار مبتلا به بزرگی خوش‌خیم پروستات بدون نیاز به دارو بهبود یابد؟           ۲۷

سؤال ۱ ـ ۱۳ : داروها چه جایگاهی در درمان نشانه‌های مربوط به بزرگی خوش‌خیم پروستات دارند؟    ۲۸

سؤال ۱ ـ ۱۴ : در کدام دسته از بیماران مبتلا به بزرگی خوش‌خیم پروستات، سراغ اقدامات غیردارویی می‌رویم؟ ۳۰

سؤال ۱ ـ ۱۵ : در چه کسانی از جراحی باز برای خارج کردن پروستات استفاده می‌کنیم؟        ۳۱

سؤال ۱ ـ ۱۶ : علاوه بر جراحی باز، چه اقدامات غیردارویی دیگری برای درمان بزرگی خوش‌خیم پروستات، کاربرد دارد؟ ۳۲

سؤال ۱ ـ ۱۷ : داروهای گیاهی چه کاربردی در درمان بزرگی خوش‌خیم پروستات دارند؟       ۳۳

فصل ۲ : سرطان پروستات

سؤال ۲ ـ ۱ : پروستات در کجا قرار دارد و چه کاری انجام می‌دهد؟ … ۳۷

سؤال ۲ ـ ۲ : چه عواملی را در ایجاد سرطان پروستات دخیل می‌دانند؟. ۳۷

سؤال ۲ ـ ۳ : سرطان پروستات چه رابطه‌ای با سن دارد؟ ………………….. ۳۸

سؤال ۲ ـ ۴ : چرا ژنتیک را در ایجاد سرطان پروستات دخیل می‌دانند؟ ۳۸

سؤال ۲ ـ ۵ : نژاد چه تأثیری در ایجاد سرطان پروستات دارد؟ ………….. ۳۸

سؤال ۲ ـ ۶ : غذا و خوراکی‌ها چه تأثیری بر سرطان پروستات دارند؟ . ۳۹

سؤال ۲ ـ ۷ : شیوه زندگی چه تأثیری بر سرطان پروستات دارد؟ ………. ۴۱

سؤال ۲ ـ ۸ : نقش داروها، در ایجاد سرطان پروستات یا جلوگیری از آن چیست؟     ۴۱

سؤال ۲ ـ ۹ : سرطان پروستات باعث بوجود آمدن چه علائمی در فرد می‌شود؟        ۴۲

سؤال ۲ ـ ۱۰ : چگونه می‌توان مبتلایان به سرطان پروستات را بیماریابی کرد؟          ۴۴

سؤال ۲ ـ ۱۱ : تشخیص سرطان پروستات چگونه قطعی می‌شود؟ ……… ۵۰

سؤال ۲ ـ ۱۲ : پس از آنکه سرطان پروستات با استفاده از بیوپسی قطعی شد قدم بعدی چیست؟           ۵۱

سؤال ۲ ـ ۱۳ : سرطان پروستات را چگونه مرحله‌بندی «Staging» می‌کنند؟ ۵۲

سؤال ۲ ـ ۱۴ : به‌طور کلی از چه اقداماتی می‌توان برای درمان سرطان پروستات استفاده کرد؟ ۵۴

سؤال ۲ ـ ۱۵ : چه عواملی در انتخاب نوع درمان برای سرطان پروستات دخالت دارند؟          ۵۵

سؤال ۲ ـ ۱۶ : آیا می‌توان برای درمان سرطان پروستات، از دو یا چند اقدام همزمان و به صورت ترکیبی استفاده کرد؟       ۵۶

سؤال ۲ ـ ۱۷ : آیا می‌توان در حین درمان، پروتکل درمانی و نوع درمان را تغییر داد؟             ۵۶

سؤال ۲ ـ ۱۸ : منظور از تحت نظر داشتن دقیق بیماری چیست؟ ………… ۵۷

سؤال ۲ ـ ۱۹ : چه بیمارانی کاندید درمان جراحی و درآوردن پروستات (پروستاتکتومی) هستند و چند نوع جراحی داریم؟ ۶۰

سؤال ۲ ـ ۲۰ : رادیوتراپی یا درمان با اشعه در کانسر پروستات چه جایگاهی دارد و چند نوع است؟      ۶۱

سؤال ۲ ـ ۲۱ : منظور از هورمون درمانی چیست و چه جایگاهی در درمان سرطان پروستات دارد؟        ۶۲

 

 

 

 

مقدمه‌

 

پروستات به عنوان عضوی از دستگاه تولید مثل مردان می‌تواند با گذشت زمان، موجبات آزار و اذیت آن‌ها را فراهم کند. آزار و اذیتی که حداقل آن بیدارشدن‌های متوالی شبانه برای دفع ادرار و ماندن همراه با ناراحتی برای دقایق طولانی در دستشویی است.

سه بیماری اصلی پروستات عبارتند از:

  1. بزرگی خوش‌خیم پروستات
  2. سرطان پروستات
  3. التهاب پروستات (پروستاتیت)

در این کتاب سعی کرده‌ام دو بیماری شایع عنوان شده یعنی بزرگی خوش‌خیم پروستات و سرطان پروستات را به زبان ساده برای خوانندگان بیان کنم.

امیدوارم که مطالعۀ این کتاب بتواند مقدمات درک بهتر و علمی‌تر از پروستات و بیماریهای آن را فراهم کند.

مانند تمامی کتاب‌هایی که تاکنون تألیف کرده‌ام، این کتاب نیز به‌صورت سؤال و جواب نوشته شده است و اساس این سؤال و جواب‌ها، مشکلاتی بوده است که طی دوران طبابت با آن‌ها روبرو بوده‌ام. مطمئن هستم که در پایان مطالعۀ این کتاب، بیماران و اعضاء دلسوز خانوادۀ آن‌ها با دید بهتر و امیدوارانه‌تری به بیماری‌های عنوان شده خواهند نگریست.

در آماده‌سازی‌ و انتشار این‌ کتاب‌ از کمک‌های‌ بی‌دریغ‌ جناب‌ آقای‌ مهندس‌ غلامرضا کردگاری‌ مدیرعامل‌ محترم‌ انتشارات‌ کردگاری‌، همچنین‌ همسر مهربانشان‌ سرکار خانم‌ راحله‌ محمودآبادی‌ برادرزاده‌ عزیزم‌ یاری‌ گرفته‌ام‌، آرزوی‌ موفقیتشان‌ را دارم‌.

در پایان‌ از خوانندگان‌ محترم‌ این‌ کتاب‌ خواهشمندم‌ نظریات‌ و سؤالات‌ خود را با آدرس‌ اینجانب‌ در میان‌ بگذارند تا بتوانم‌ در چاپ‌های‌ بعدی‌ از آن‌ها استفاده‌ کنم‌. آرزوی‌ من‌ بهبود سطح‌ اطلاعات‌ عمومی‌ بیماران‌ و شناخت‌ بهتر آن‌ها از بیماریشان‌ است‌ تا بتوانند با سلاح بزرگ دانایی به نبرد با بیماری خود رفته و زندگی سالمتری داشته باشند.

دکتر احمد محمودآبادی‌

 

 

 

 

 

 

آدرس‌ مطب‌ : مشهد ـ خیابان‌ احمدآباد ـ بین‌ عارف‌ و پرستار ـ طبقه‌ فوقانی‌ داروخانه‌ شبانه‌روزی‌ احمدآباد ـ طبقه‌ سوم‌ ـ دکتر محمودآبادی ـ تلفن‌ ۸۴۰۵۰۵۵ – ۰۵۱۱

 

 

 

 

 

 

فصل‌ اول‌

بزرگی خوش‌خیم پروستات

سؤال ۱ ـ ۱ : پروستات چیست؟

پروستات جزئی از دستگاه تناسلی مردان است که با ترشح ماده‌ای قلیایی از یک طرف باعث حجم دادن به منی شده و محیط دستگاه تناسلی زنان را برای زندگی اسپرم آماده می‌کند از طرف دیگر به هنگام انزال گردن مثانه را می‌بندد تا مانع از برگشت منی به داخل مثانه شود.

سؤال ۱ ـ ۲ : پروستات دارای چه خصوصیاتی است و در کجا قرار دارد؟

پروستات یک غده به اندازه گردو است و همانطوری که در شکل  ۱-۱ مشاهده می‌شود در جلوی رکتوم (بخش انتهایی روده بزرگ) زیر مثانه و در ابتدای پیشابراه قرار دارد. وزن آن در یک مرد جوان سالم حدود ۲۰ گرم است که با افزایش سن و گذشت عمر به وزن و حجم آن اضافه می‌شود.

کیسه‌های منی
مثانه
پروستات
پیشابراه
اپی‌دیدیم
بیضه
مجرای
جابجاکنندۀ منی
مقعد
رکتوم یا انبار مدفوع

شکل ۱-۱ : دستگاه تولید مثل و رابطۀ آن با سایر دستگاهها در مردان

سؤال ۱ ـ ۳ : پروستات چه کاری انجام می‌دهد؟

برابر با آنچه که در شکل ۱-۱ مشاهده می‌کنید، مایع ابتدایی منی که در بیضه‌ها ساخته می‌شود حاوی اسپرم است و باید از حجم کافی برخوردار باشد تا بتواند خود را به تخمک موجود در دستگاه تناسلی زنان برساند. از طرف دیگر باید محیط پیشابراه مردان، همچنین دستگاه تناسلی زنان، برای زندگی و تداوم حیات اسپرم تا هنگامی‌که با تخمک لقاح پیدا می‌کند، مساعد باشد.

ایجاد حجم مناسب برای منی و ایجاد محیط مناسب از نظر میزان اسیدیتی برای اسپرم به عهده ماده ترشح شده از پروستات می‌باشد.

از طرف دیگر مایع منی که توسط بیضه‌های ساخته شده و از طریق مجاری جابجاکننده به بیرون هدایت می‌شود باید وارد پیشابراه شود. اگر ساختمانی وجود نداشته باشد که مانع حرکت مایع منی به داخل مثانه شود، امکان ریخته شدن و برگشت آن به داخل مثانه وجود دارد. غده پروستات با انسداد ابتدای پیشابراه و بستن گردن مثانه، مانع این کار می‌شود. اهمیت این موضوع هنگامی مشخص می‌شود که مشاهده می‌گردد، پس از برداشتن پروستات از طریق جراحی، در صورت انزال، گاهی اوقات مایع منی وارد مثانه شده و بعداً همراه ادرار خارج می‌شود این مشکل به وفور در مردان عمل شده دیده می‌شود و به بیانی دیگر Retrograde ejaculation یا انزال معکوس، یکی از عوارض جراحی پروستات می‌باشد.

سؤال ۱ ـ ۴ : چه بیماریهایی پروستات را درگیر می‌کنند؟

اگر سایر کتاب‌های اینجانب را مطالعه کرده باشید، دیده‌اید که در بسیاری از مواقع به هنگام معرفی یک بیماری، برای افزایش آگاهی خوانندگان و گشودن پنجره‌ای با نمای بهتر و وسیعتر، سعی کرده‌ام، یک تقسیم‌بندی از سایر بیماریهایی که عضو مربوطه را درگیر می‌کنند، ارائه دهم.

به عنوان مثال وقتی صحبت از بیماری روده تحریک‌پذیر با علائمی مثل زورپیچ، تغییر اجابت مزاج، دل‌درد و… کرده‌ام، اشاره‌ای به سایر بیماریهای درگیرکننده روده بزرگ مثل کولیت زخمی، انواع کولیت‌های عفونی، پولیپ‌ها و… کرده‌ام تا بیمار بداند، چه بیماریهای دیگری می‌توانند، علائم بیماری اکنون او را تقلید کنند. در اینجا نیز برای کمک به فهم علائم بالینی بزرگی خوش‌خیم پروستات، اشاره‌ای به بیماریهای شایع درگیرکننده پروستات می‌کنم. در شکل ۱-۲، سه حالت پروستات با هم مقایسه شده‌اند.

۱ – بزرگی خوش‌خیم پروستات یا BPH[۱] :

این بیماری، شایعترین حالت مرضی برای غده پروستات می‌باشد. غده پروستات تحت تأثیر هورمون‌های جنسی مردانه مثل تستوسترون شروع به رشد می‌کند و با افزایش سن به میزان شیوع آن افزوده می‌شود طوری که یک سوم افراد بالای ۵۰ سال و حدود ۹۰ درصد مردان بالای ۸۰ سال دچار علائمِ مربوط به بزرگی خوش‌خیم پروستات می‌باشند.

بزرگی خوش‌خیم پروستات
پروستات نرمال
سرطان پروستات

شکل ۱-۲ : مقایسه غدۀ پروستات در سه حالت نرمال،
سرطان و بزرگی خوش‌خیم

از آنجایی‌که غده پروستات دورتادور مجرای پیشابراه را فرا می‌گیرد با بزرگ شدن آن، بر این مجرا فشار آورده و آن را با درجات متفاوت مسدود می‌کند. مثانه وقتی با یک انسداد در مسیر خود روبرو می‌شود شروع به قوی شدن می‌‌کند و قوی شدن مثانه به قیمت ضخیم شدن دیواره آن صورت می‌گیرد. افزایش ضخامت دیواره مثانه پیامدهای متعددی دارد که مجموعه این پیامدها، علائم بالینی بزرگی خوش‌خیم پروستات را شامل می‌شود. در شکل ۱-۳، پروستات نرمال با بزرگی خوش‌خیم پروستات مقایسه شده است.

مثانه

 

 

پروستات

 

پیشابراه

 

 

شکل ۱-۳ : مقایسه پروستات نرمال با بزرگی خوش‌خیم پروستات

۲ التهاب یا عفونت پروستات: به این حالت مرضی پروستاتیت گفته می‌شود و بر اساس عوامل بوجودآورده آن می‌تواند حاد یا مزمن باشد. به بیان دیگر گاهی یک بیمار به پروستاتیت حاد و گاهی به پروستاتیت مزمن مبتلا می‌شود.

پروستاتیت مزمن خود، در تقسیم‌بندی‌های دیگر به زیرگروه‌های متفاوت تقسیم می‌شود که حالاتی مثل پروستاتیت ناشی از سل و… را شامل می‌شود.

در حالاتی خاص مثل افرادی که دیابت دارند یا دارای ضعف سیستم ایمنی می‌باشند، اگر برای پروستاتیت حاد، درمان مناسب صورت نگیرد می‌تواند منجر به آبسه پروستات شود که یکی دیگر از بیماریهای درگیرکننده پروستات می‌باشد.

۳ – سرطان پروستات: بعد از پوست، سرطان پروستات دومین سرطان شایع در مردان است.

از آنجایی‌که سرطان پروستات خیلی کند رشد می‌کند و رشد آن منجر به علائم بالینی هشداردهنده مانند علائم شایع در بزرگی خوش‌خیم پروستات نمی‌شود، معمولاً هنگامی تشخیص داده می‌شود که پیشرفت کرده و به بافت‌های اطراف خود در لگن یا نقاط دوردست، دست‌اندازی کرده باشد. این سرطان در فصل مربوطه به‌طور کامل مورد بحث قرار می‌گیرد تا با افزایش آگاهی خوانندگان محترم، هر چه بهتر و بیشتر در تشخیص مراحل اولیه بیماری، موفق باشیم.

سؤال ۱ ـ ۵ : بزرگی خوش‌خیم پروستات چیست؟

پروستات به عنوان جزئی از اجزاء تشکیل‌دهنده ساختمان تناسلی مردان به حساب می‌آید و همانطور که در مطالب قبلی عنوان شد کارهای متعددی برای بقاء و ادامه حیات انجام می‌دهد.

هورمون تستوسترون که توسط بیضه‌ها ساخته شده و باعث بوجودآمدن صفات ثانویه جنسی در مردان مثل رشد آلت تناسلی در دوران بلوغ، درآمدن ریش و سبیل و… می‌شود، قسمت زیادی از کارکرد خود را از طریق تبدیل شدن به شکل جدیدی با عنوان دی‌هیدروتستوسترون انجام می‌دهد. هورمون دی‌هیدروتستوسترون با تأثیر بر روی سلول‌های پروستات باعث بزرگ شدن تدریجی آن می‌شود تبدیل تستوسترون به دی‌هیدروتستوسترون توسط آنزیمی به نام ۵– آلفا– رداکتاز صورت می‌گیرد.

بر اساس آنچه گفته شد، اگر قبل از بلوغ بیضه‌های یک مرد به هر دلیل خارج شود، تستوسترون تولید نشده و نمی‌تواند باعث ایجاد صفات ثانویه جنسی مثل بوجود آمدن ظاهر مردانه شود. از طرف دیگر عدم وجود تستوسترون باعث عدم بوجود آمدن بزرگی پروستات می‌شود بنابراین چنین مردانی هیچ‌گاه دچار بزرگی خوش‌خیم پروستات نمی‌شوند پس بزرگی خوش‌خیم پروستات یک بیماری وابسته به افزایش سن است و هیچ‌گاه مردان جوان را گرفتار نمی‌کند.  اگر یک مرد جوان دچار علائم مربوط به پروستات شد باید به فکر سایر بیماریهای پروستات مثل التهاب پروستات (پروستاتیت) و… بود.

سؤال ۱ ـ ۶ : افزایش سن چه نقشی در بزرگی خوش‌خیم پروستات دارد؟

همانطور که عنوان شد، تماس همیشگی هورمون تستوسترون و فرآورده‌های آن طی سالیان طولانی زندگی باعث بزرگی غده پروستات می‌شود. هر چه زمان این تماس بیشتر باشد یا میزان تستوسترون خون به هر دلیل بیشتر از حد معمول باشد (مثل تزریق تستوسترون)، غده پروستات رشد بیشتری خواهد کرد. پس بزرگی خوش‌خیم پروستات از دو فاکتور میزان تستوسترون و زمان تأثیر آن، پیروی می‌کند. درصدِ فراوانیِ بزرگیِ خوش‌خیم پروستات در سنین مختلف، تأییدکننده نظریه فوق است و همانطور که در مطالب قبلی عنوان شد حدود یک سوم مردان بالای ۵۰ سال و ۹۰ درصد مردان بالای ۸۰ سال، علائم و نشانه‌های مربوط به این بیماری را تجربه می‌کنند.

سؤال ۱ ـ ۷ : بزرگی خوش‌خیم پروستات (BPH) باعث بوجود آمدن چه نشانه‌هایی در فرد می‌شود؟

نشانه‌های اصلی بزرگی خوش‌خیم پروستات عبارتند از:

  1. تکرر ادرار
  2. بی‌اختیاری ادرار
  3. باریک بودن قطر ادرار
  4. احساس اورژانسی بودن ادرار
  5. کاهش قدرت و سرعت ادرار
  6. قطع و وصل شدن جریان ادرار
  7. احساس عدم تخلیه ناکافی ادرار
  8. احساس سوزش و درد گاهی اوقات هنگام ادرار کردن
  9. زور زدن در ابتدای ادرار و معطل شدن برای آغاز آن در دستشویی

۱ تکرر ادرار: این جمله که «من گاهی چندین بار در طول شب برای ادرار کردن از خواب بیدار می‌شوم» یکی از شایعترین و ابتدایی‌ترین شکایات مربوط به بیماران است.

به‌طور طبیعی وقتی حدود ۲۰۰ تا ۴۰۰ سانتی‌متر مکعب ادرار در مثانه جمع می‌شود، فشار هیدرواستاتیک داخل آن به حدی می‌رسد که پیام لازم را برای تخلیه به مغز بیمار ارسال می‌کند. اگر پروستات بزرگ شده باشد و به مجرای پیشابراه فشار آورده باشد، مثانه برای غلبه بر این تنگی زور می‌زند و زور زدن تدریجی آن مانند افزایش قطر بازوی ورزشکاری که با وزنه کار می‌کند منجر به افزایش ضخامت دیواره مثانه می‌شود.

مطابق آنچه که در شکل ۱-۲ مشاهده می‌شود افزایش قطر دیواره مثانه، باعث کوچک شدن حجم داخلی آن می‌شود و نتیجه چنین فرآیندی، ایجاد فشار هیدرواستاتیک لازم با حجم کمتری از ادرار می‌شود. هر چه شدت تنگی پیشابراه بیشتر باشد و هر چه دیواره مثانه ضخیم‌تر باشد، حجم داخلی آن بیشتر کاهش می‌یابد و بیمار علائم مربوط به تکرر ادرار را بیشتر خواهد داشت.

در چنین بیمارانی اگر سونوگرافی انجام شود، ضخیم شدن جدار مثانه یکی از اولین یافته‌ها است. البته اگر مشکل، تداوم داشته باشد باعث افزایش غیر متقارن جدار مثانه شده و به اصطلاح آن را ترابکوله می‌کند. ایجاد کیسه‌های بزرگ و کوچک در دیواره مثانه که به آن‌ها دیورتیکول گفته می‌شود یکی دیگر از نتایج درازمدت این حالت بیمارگونه است.

۲- احساس اورژانسی بودن ادرار در بیمار: این حالت یکی دیگر از شکایات بیماران است طوری که می‌گویند: گاهی به دستشویی نرسیده، احساس ریزش قسمتی از ادرار را پیدا می‌کنم. البته همه بیماران این شکایت را ندارند وجود یا عدم وجود آن به شدت بیماری و… بستگی دارد.

۳- بی‌اختیاری ادرار: یکی از شکایات آزاردهنده بیماران است و این مشکل باعث می‌شود که بعضی از آن‌ها ترجیح می‌دهند، بسیاری از مواقع در منزل بمانند و به بیرون نروند.

۴- زور زدن در ابتدای ادرار و معطل شدن برای آغاز آن در دستشویی: این مشکل یکی دیگر از شکایات شایع بیماران است و مدت انتظار برای شروع ادرار به شدت بیماری و قدرت عضله مثانه بستگی دارد. این زمان گاهی چندین دقیقه طول می‌کشد و حتی گاهی بیمار مجبور می‌شود با استفاده آب ولرم مثانه را تحریک کرده، باعث آغاز ادرار شود.

۵- باریک بودن قطر ادرار: این مشکل یکی دیگر از شکایات بیماران مبتلا به بزرگی خوش‌خیم پروستات است. البته این مشکل تنها باعث طول کشیدن زمان تخلیه مثانه می‌شود و اذیت یا آزار زیادی برای بیمار ایجاد نمی‌کند.

۶- قطع و وصل شدن جریان ادرار: بیمار اظهار می‌دارد که پس از تخلیه مقدار کمی از حجم ادرار، ناگهان ادرار قطع می‌شود و او مجبور است مجدداً زور بزند یا معطل بماند تا جریان ادرار برقرار شود.

۷- احساس عدم تخلیه ناکافی ادرار: یکی دیگر از شکایات شایع این گروه از بیماران احساس باقی ماندن ادرار در مثانه است و این احساس باعث می‌شود که بیمار تنها چند دقیقه پس از خارج شدن، مجدداً به توالت برگردد. گاهی این تعداد دفعات زیاد شده و بیمار را کاملاً عاصی می‌کند.

۸- کاهش قدرت و سرعت ادرار: علاوه بر شروع دیرهنگام ادرار، قطع و وصل شدن آن، باریک شدن قطر ادرار و… عامل دیگری که باعث می‌شود، بیمار برای مدت بیشتری در توالت باقی بماند، کاهش قدرت و سرعت ادرار است که با اندازه‌گیری قدرت و سرعت ادرار تا حدود زیادی می‌توان از شدت بیماری و همچنین شدت عوارض ایجاد شده بر روی مثانه، آگاهی پیدا کرد. به این اقدامات تشخیصی در اصطلاح پزشکی «Urine Flow Study» می‌گویند که به روش‌های مختلف ساده یا پیچیده انجام می‌شود. در مبحث تشخیص بیماری بیشتر راجع به این اقدامات تشخیصی صحبت خواهیم کرد.

۹- احساس سوزش و درد هنگام دفع ادرار: اگر چه عفونت و التهاب مثانه در اثر عواملی مثل میکروب‌ها، سنگ، تومورها و…، از اصلی‌ترین علل بوجود آمدن احساس سوزش و درد هنگام دفع ادرار هستند اما گاهی در بزرگی خوش‌خیم پروستات نیز، این نشانه‌ها را خواهیم داشت وجود یا عدم وجود علائم نه‌گانه ذکر شده در بیماران مبتلا به بزرگی خوش‌خیم پروستات ارتباط مستقیم و مشخصی با اندازه بزرگی پروستات ذکر شده در سونوگرافی ندارد و چه بسا یک بیمار با بزرگی متوسط دارای علائم بالینی شدید باشد اما یک بیمار با بزرگی مشخص ذکر شده در سونوگرافی، علائم بالینی واضحی نداشته باشد. آنچه مهم است، میزان فشار وارد آمده بر مجرای پیشابراه و همچنین زمان طول کشیدن تنگی می‌باشد.

عدم وجود رابطه مستقیم بین شدت بالینی و یافته‌های سونوگرافیک، رادیولوژیک یا آزمایشگاهی را در جاهای دیگر هم داریم. به عنوان مثال بیماری با شکایت از درد شدید سر دل مراجعه می‌کند و در آندوسکوپی تنها یک التهاب ساده مشاهده می‌کنیم. اما در بیماری که به علت خونریزی معده مراجعه کرده و مورد آندوسکوپی قرار گرفته با وجود یک زخم مشخص و بزرگ، بیمار شکایت چندانی از درد سر دل ندارد و تنها علت مراجعه او به پزشک تغییر رنگ مدفوع بوده است نه درد سر دل یا هر شکایت دیگر. گاهی یک بیمار از درد شدید و ناتوان‌کننده زانو شکایت می‌کند ولی در رادیوگرافی از زانوی او نشانه‌های خفیف آرتروز مشاهده می‌شود اما بیمار دیگری که از درد خفیف زانو شاکی است، نشانه‌های تخریب مفصلی به علت آرتروز شدید وجود دارد.

بنابراین، ذکر این نتیجه که بزرگی خوش‌خیم گزارش شده در سونوگرافی از پروستات، رابطه همواره مستقیمی با علائم بالینی ندارد، چندان عجیب نیست.

سؤال ۱ ـ ۸ : چه بیماریهای دیگری می‌توانند علائم مربوط به بزرگی خوش‌خیم پروستات را تقلید کنند؟

در لغت‌شناسی پزشکی، ترکیبی با عنوان تشخیص افتراقی وجود دارد. هر پزشک وقتی با یک بیمار برخورد می‌کند که از علائم و نشانه‌های مربوط به نوعی بیماری خاص شکایت می‌کند، علاوه بر فکر کردن به بیماری مذکور، لیستی از تشخیص‌های افتراقی را از ذهن می‌گذراند به این معنی که با خود می‌گوید: هر چند نشانه‌های بالینی این بیمار به بزرگی خوش‌خیم پروستات مربوط می‌شود ولی من باید به فکر بیماریهایی باشم که می‌توانند این علائم را تقلید کنند و ذهن من را به اشتباه بیندازند.

بیماریهای متعددی وجود دارند که در ابتدا با بزرگی خوش‌خیم پروستات اشتباه می‌شوند و پزشک وظیفه دارد با انجام اقدامات تشخیصی در رد یا اثبات آن‌ها، کوشش کند. این بیماریها در جدول ۱-۱، آورده شده‌اند.

سؤال ۱ ـ ۹ : بیماری خوش‌خیم پروستات چگونه تشخیص داده می‌شود؟

وقتی یک بیمار با هر کدام از علائم نه‌گانه مربوط به بزرگی خوش‌خیم پروستات نزد پزشک می‌آید، او با در نظر گرفتن شکایت بیمار، به تعدادی از تشخیص‌های افتراقی فکر می‌کند و با انجام معاینات و آزمایشات تکمیلی، تشخیص نهایی را قطعی می‌کند.

ردیف بیماری
۱ سنگ مثانه
۲ سرطان مثانه
۳ عفونت مثانه
۴ آبسه‌ پروستات
۵ سرطان پروستات
۶ مصرف داروها
۷ اختلال عضلات کف لگن
۸ التهاب بافت بینابینی مثانه
۹ عدم تطابق اسفنکتر و عضله مثانه
۱۰ التهاب مثانه در اثر رادیوتراپی‌های قبلی
۱۱ اختلال عضله مثانه (مانند بیش‌فعالی عضله دترسور)
۱۲ عفونت پروستات (پروستاتیت به علل مختلف مثل سل و…)
۱۳ تنگی مجرا در اثر بیماریهای مختلف یا دستکاری قبلی مثل سونداژ کردن
۱۴ مثانه عصبی که به آن مثانه نوروژنیک می‌گویند و در اثر بیماریهایی مثل دیابت بوجود می‌آید.
۱۵

جدول ۱-۱ : بیماریهایی که امکان اشتباه آن‌ها با بزرگی خوش‌خیم پروستات وجود دارد.

خلاصه‌ای از اقدامات لازم برای رسیدن به تشخیص بزرگی خوش‌خیم پروستات در جدول ۱-۲ آمده است.

پزشک با استفاده از اقدامات زیر قادر به تشخیص علت شکایات بیمار خواهد بود.

  • صحبت کردن با بیمار و گرفتن شرح حال:

سن بیمار، شدت علائم، دوره طول کشیدن بیماری، وجود یا عدم وجود بیماریهایی مثل دیابت، مصرف یا عدم مصرف داروهایی که می‌توانند باعث علامتدار شدن فرد شوند و صحبت کردن در مورد مسائل متعدد دیگر می‌توانند باعث رسیدن به تشخیص دقیقتر بیماری بوجودآورنده شکایات بیمار باشد.

  • معاینه بیمار:

همانطور که در مطالب قبلی عنوان شد، پروستات در جلوی رکتوم (بخش انتهایی رود‌آیدآ‌

ه بزرگ) قرار دارد و پزشک با استفاده از انگشت خود از طریق مقعد، قادر به معاینه و لمس پروستات بیمار خواهد شد.

پزشک با این معاینه متوجه اندازه و قوام پروستات، همچنین وجود یا عدم وجود غده در آن خواهد شد. البته پزشکان وقتی به پروستاتیت حاد مشکوک باشند، این اقدام تشخیصی را خیلی با احتیاط انجام خواهند داد.

۱- گرفتن شرح حال و صحبت کردن با بیمار
۲- معاینه بیمار
۳- آزمایش« ۱- آزمایش ادرار

۲- اندازه‌گیری PSA ۱[۲] در خون

۳- کشت ادرار

۴- ارزیابی کارکرد کلیه‌ها

۴- سونوگرافی« ۱- از روی شکم

۲- از طریق رکتوم

۵- IVP (عکس رنگی کلیه‌ها برای ارزیابی کارکرد آن‌ها و آگاهی از میزان برگشت‌ادرار به حالب‌ها)
۶- سی‌تی‌اسکن و ام‌آرآی
۷- ارزیابی شدت بیماری با نمره دادن به سؤالاتی که از بیمار می‌شود.
۸- تست‌های
متفرقه «
۱- اندازه‌گیری سرعت ادرار

۲- اندازه‌گیری باقیمانده ادراری پس از تخلیه

۳- ارزیابی فشار ادراری که به آن مطالعات اورودینامیک می‌گویند.

۴- سیستوسکوپی

جدول ۱-۲: اقدامات لازم برای رسیدن به تشخیص بزرگی‌خوش‌خیم‌پروستات

۳- آزمایش:

وقتی بیمار با علائم ناشی از بزرگی خوش‌خیم پروستات به پزشک مراجعه می‌کند، پزشک با انجام آزمایشاتی مثل ارزیابی کامل ادرار و همچنین کشت ادرار، وجود یا عدم وجود بیماریهایی مثل سنگ ادرار، عفونت ادراری، بدخیمی ادراری را بررسی می‌کند.

اندازه‌گیری PSA (آنتی‌ژن اختصاصی پروستات) تا حدودی کمک‌کننده است. توضیحات کامل راجع به این آنتی‌ژن در فصل سرطان پروستات داده خواهد شد.

اندازه‌گیری اوره و کراتی‌نین خون که نماینده کارکرد کلیوی هستند اگر به علت بزرگی خوش‌خیم پروستات افزایش یافته باشند، تا حدود زیادی بیانگر میزان فشار پروستات بر مجرای ادراری می‌باشند و اگر بزرگی خوش‌خیم پروستات آنقدر باشد که باعث افزایش اوره و کراتی‌نین خون  شده باشد، نشان می‌دهد که انسداد شدید است و باید فکر جدی به حال بزرگی خوش‌خیم پروستات کرد.

۴- سونوگرافی:

این اقدام تشخیصی فوق‌العاده کارآمد است و معمولاً از اولین اقدامات تشخیصی لازم می‌باشد. از یک طرف ساده است و انجام آن مشکلی برای بیمار ایجاد نمی‌کند و از طرف دیگر، علاوه بر پروستات، اطلاعات دیگری مثل وضعیت مثانه، حالب‌ها و کلیه‌ها را در اختیار پزشک قرار می‌دهد. سونوگرافی می‌تواند وجود تومور یا سنگ را در مثانه، حالب‌ها و کلیه‌ها گزارش کند می‌تواند به ما بگوید، بزرگی پروستات به چه میزانی است و به چه میزان با انسداد خود باعث افزایش ضخامت جدار مثانه شده است.

در مجموع، یک سونوگرافی خوب که با دستان یک رادیولوژیست دقیق انجام شده باشد کمک‌های فراوانی به پزشک و بیمار خواهد کرد.

سونوگرافی از دو طریق بالای شکم و داخل مقعد انجام می‌گیرد. سونوگرافی داخل مقعدی اطلاعات فراوانی در مورد پروستات و غده‌های داخل آن به پزشک می‌دهد.

۵- عکس رنگی از کلیه‌ها:

عکس رنگی از کلیه‌ها با کمک‌ ماده حاجب که به آن IVP گفته می‌شود یکی دیگر از اقدامات رادیولوژیک تشخیصی می‌باشد که می‌تواند علاوه بر بیان میزان کارکرد کلیه‌ها، میزان رفلاکس یا برگشت ادرار از مثانه به حالب‌ها یا کلیه‌ها را نیز نشان دهد. انجام عکس رنگی از کلیه‌ها، بخصوص در بیمارانی که درجاتی از نارسایی کلیه دارند با احتیاطات لازم و در نظر گرفتن نکات دقیق، همراه خواهد بود.

۶- سی‌تی‌اسکن و ام‌آرآی (CT اسکن و MRI):

این دو اقدام تشخیصی در ارزیابی بزرگی خوش‌خیم پروستات معمولی کاربرد چندانی ندارند و در مواقعی که مشکوک به سایر بیماریها هستیم می‌توان از آن‌ها استفاده کرد.

۷- ارزیابی شدت بیماری با نمره دادن به شکایات بیمار:

برای آنکه بیان بزرگی خوش‌خیم پروستات و نشانه‌های ناشی از آن پیرو یک چهارچوب خاص باشد، راه‌های مختلفی وجود دارد. یکی از این راه‌ها انجام سونوگرافی همچنین ارزیابی بزرگی و حجم پروستات بر اساس محاسبات کامپیوتری می‌باشد اما همانطور که در گذشته عنوان شد، همواره رابطه مستقیمی بین اندازه پروستات و علائم بالینی وجود ندارد. بنابراین باید راه دیگری برای ارزیابی شدت علائم بالینی باشد. یکی از این راهها صحبت کردن با بیمار و شنیدن پاسخ‌های او بر اساس معیارهایی است که نمرات آن بین صفر تا ۶ می‌باشد به عنوان مثال:

 

 

  1. از بیمار پرسیده می‌شود طی ماه گذشته چند بار احساس عدم تخلیه ناکافی ادرار، در انتهای آن داشته است و بر اساس پاسخ‌های او همانند آنچه در دنباله مطلب می‌آید، نمره داده می‌شود.

نمره صفر ^ اصلاً اتفاق نیفتاده است.

نمره ۱ ^ کمتر از یک پنجم موارد اتفاق افتاده است.

نمره ۲ ^ کمتر از یک دوم موارد اتفاق افتاده است.

نمره ۳ ^ در یک دوم موارد اتفاق افتاده است.

نمره ۴ ^ در بیشتر از یک دوم موارد اتفاق افتاده است.

نمره ۵ ^ در همه موارد اتفاق افتاده است.

سایر سؤالات عبارتند از:

  1. تکرر ادرار : چند بار، در زمانی کمتر از ۲ ساعت، مجدداً نیاز به ادرار پیدا کرده است.
  2. چند بار ادرار بیمار قطع و وصل شده است.
  3. چندین‌بار احساس کرده است که قادر به نگهداری ادرار نیست.
  4. چند بار ادرار ضعیف داشته است.
  5. در ماه گذشته، چند بار برای شروع ادرار، زور زده است.
  6. طی ماه گذشته چند بار شب‌ادراری داشته است.

برابر آنچه که در پاسخ به سؤال اول نمره‌گذاری شد، برای سؤالات ۷ گانه فوق از بیمار سؤال پرسیده شده و به پاسخ آن نمره داده می‌شود. بدیهی است که هر چه نمره بالاتر باشد نشان‌دهنده شدت بیماری است و هر چه بیماری شدیدتر باشد، نیازمند نگاهی جدی‌تر برای استفاده از دخالت غیردارویی یا جراحی می‌باشد.

۸- اندازه‌گیری سرعت تخلیه ادرار:

      در این حالت از بیمار خواسته می‌شود تا در زمان خاصی درون یک ظرف مدرج ادرار کند و با محاسبه حجم ادرار او طی زمان مشخص می‌توان تا حدودی به شدت تنگی مجرا پی برد.

۹- باقی‌مانده ادراری پس از تخلیه:

از این کار برای ارزیابی کارکرد عضله مثانه می‌توان استفاده کرد. در حالت معمول و در یک انسان سالم که مثانه او منقبض می‌شود نباید بیشتر از حدود ۲۰ تا ۵۰ سانتی‌متر مکعب ادرار در مثانه باقی بماند. بدیهی است که هر چه باقی‌مانده ادراری بیشتر باشد، بیانگر ضعف عضله مثانه در غلبه بر تنگی، همچنین میزان نارسایی آن می‌باشد.

۱۰- ارزیابی فشار ادراری:

گاهی به‌طور همزمان فشار داخل مثانه با فشار خروج ادرار اندازه‌گیری شده و با مقایسه این دو فشار می‌توان به تشخیص سایر بیماریها از جمله عدم تطابق همکاری عضله دترسور مثانه با اسفنکتر (دریچه خروجی) آن کرد. این روش البته به عنوان یک روش تهاجمی شناخته شده و یک اقدام تشخیصی معمول نیست بلکه در حالات خاص که به سایر بیماریها فکر می‌کنیم، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

۱۱- سیستوسکوپی (نگاه کردن به داخل مثانه از طریق یک آندوسکوپ)

از آنجایی‌که این اقدام یک عمل تهاجمی همراه با اذیت بیمار است، در مواقع خاص مورد استفاده قرار می‌گیرد. بعضی از این موارد استفاده سیستوسکوپی عبارتند از:

الف: وقتی به هر دلیل تنگی مجرا وجود دارد ولی فکر می‌کنیم، شاید علت آن عفونت، ضربه و سونوگرافی طولانی‌مدت است.

ب: وقتی در بررسی‌های قبلی، مثل سونوگرافی یا IVP، مشکوک به حالاتی مثل تومور مثانه و… شده‌ایم.

سؤال ۱ ـ ۱۰ : اگر بزرگی خوش‌خیم پروستات را درمان نکنیم، چه عوارضی بوجود خواهد آمد؟

علاوه بر آنچه که به عنوان نشانه‌های ناشی از بزرگی خوش‌خیم پروستات با عنوان نشانه‌های نه‌گانه عنوان کردیم، بزرگی خوش‌خیم پروستات که باعث افزایش ضخامت جداری مثانه شده، در نهایت باعث ضعف شدید عضلات مثانه شده و بطور کامل انسداد ادراری ایجاد می‌کند. همچنین برگشت یا رفلاکس ادرار از مثانه به حالب‌ها و کلیه‌ها، باعث اختلال در پاکسازی سموم کلیوی مثل اوره، کراتی‌نین و… شده علائمی مثل تهوع، استفراغ، بی‌اشتهایی، بی‌حالی، ضعف و… ایجاد می‌کند. مجموعه علائم ناشی از اختلال کارکرد کلیه، در کتاب نارسایی مزمن کلیه از تألیفات دیگر اینجانب آمده است که امیدوارم با مطالعه آن، به اطلاعات عمومی خود در مورد کارکرد کلیه و نقش آن در ادامه حیات بیافزایید.

سؤال ۱ ـ ۱۱ : چگونه می‌توان بزرگی خوش‌خیم پروستات را درمان کرد؟

بزرگی خوش‌خیم پروستات همانند تمامی بیماریهای دیگر دارای شدت و ضعف است و دخالت‌های درمانی به شدت علائم و نشانه‌های بیماری بستگی دارد. در یک بیمار تنها به استفاده از یک آنتی‌بیوتیک به عنوان عامل تشدیدکننده بیماری بسنده می‌کنیم و در بیماری دیگر، لازم است از دخالت جراحی و حتی انجام جراحی باز استفاده کنیم. اقدامات درمانی لازم به‌طور خلاصه در جدول ۱-۳، آمده است. همانطور که در جدول ذکر شده، ملاحظه می‌فرمایید، اقدامات لازم برای درمان بزرگی خوش‌خیم پروستات در چهارگروه اصلی قرار دارند که سعی می‌شود در ادامه مطلب، موارد استفاده و کاربرد هر گروه درمانی طی پاسخ به سؤالات مطرح شده عنوان گردند.

 

 

 

 

۱- تحت نظر داشتن = در حدود یک سوم بیماران، بدون دخالت درمانی، علائم بهبود می‌یابد.
۲- درمان

دارویی«

۱- مهارکننده
گیرنده آلفا«
۱- غیراختصاصی « مثل فنوکسی‌بنزامین
۲- اختصاصی« ۱- کوتاه اثر مثل پرازوسین
۲- طولانی اثر مثل ترازوسین
۳- اختصاصی بیشتر « مثل تامسولوسین
۲- مهارکننده آنزیم ۵- آلفا رداکتاز « مثل فیناستراید
۳- درمان

غیردارویی«

۱- اقدام از

طریق «

پیشابراه

۱- TURP « در اصطلاح به آن تراشیدن پروستات از طریق پیشابراه می‌گویند.

۲- TUNR « از بین بردن پروستات با سوزن از طریق پیشابراه

۳- TUMT « سوزاندن پروستات از طریق پیشابراه با میکروویو

۴- یورتروپلاستی (اتساع پیشابراه) با بالون

۲- جراحی باز
۴- درمان‌های

گیاهی «

۱- به خوبی جواب می‌دهند.

۲- در دسترس هستند.

۳- دارای عوارض جانبی کمی هستند.

جدول ۱-۳ : اقدامات درمانی برای بزرگی خوش‌خیم پروستات

سؤال ۱ ـ ۱۲ : آیا امکان دارد یک بیمار مبتلا به بزرگی خوش‌خیم پروستات بدون نیاز به دارو بهبود یابد؟

همانطور که در مطالب قبلی عنوان شد وقتی با یک بیمار مبتلا به علائم بزرگی خوش‌خیم پروستات روبرو می‌شویم، سعی می‌کنیم، علل دیگر ایجادکننده علائم بالینی را کنار بگذاریم. یکی از این علل، عفونت دستگاه ادراری است که هم می‌تواند، نشانه‌هایی شبیه به BPH ایجاد کند و هم می‌تواند خود باعث تشدید بزرگی خوش‌خیم پروستات و علامتدارشدن آن گردد، چه بسا یک بیمار مبتلا به درجاتی از بزرگی خوش‌خیم پروستات باشد اما بدون علامت بوده و تنها با اضافه شدن یک عفونت، فرد به‌طور حاد علامتدار شده باشد. برابر با آمار گرفته شده از درمان بیماران، حدود یک سوم موارد بیماران خفیف بدون نیاز به داروهایی که در آینده به آن‌ها اشاره خواهیم کرد و تنها با استفاده از یک دوره آنتی‌بیوتیک بهبودی خواهند یافت.

سؤال ۱ ـ ۱۳ : داروها چه جایگاهی در درمان نشانه‌های مربوط به بزرگی خوش‌خیم پروستات دارند؟

برای شروع ادرار باید عضلات دیوارهای مثانه منقبض شده و عضلات گردن مثانه که در ابتدای پیشابراه قرار دارند، شل گردند.

گیرنده‌های شیمیایی عضلات گردن مثانه آلفا ۱ نام دارند و مهار کردن این گیرنده‌ها باعث شل شدن عضله و آمادگی برای خروج ادرار می‌شوند. دسته‌ای از داروها که آلفا بلوکر (مهارکننده آلفا) نام دارند برای نخستین‌بار از حدود ۴۰ سال قبل مورد استفاده قرار گرفتند. فنوکسی‌بنزامین از اولین داروهایی بود که با عنوان مهارکننده گیرنده آلفا مورد استفاده قرار گرفت. البته این دارو غیراختصاصی بود و علاوه بر مثانه، سایر قسمت‌ها از جمله دستگاه قلب و عروق را هم تحت تأثیر قرار می‌داد  و علائم جانبی دیگری بوجود می‌آورد.

پس از مدتی پرازوسین وارد بازار گردید که نسبت به فنوکسی‌بنزامین اختصاصی‌تر عمل می‌کرد و عوارض کمتری داشت. پرازوسین به صورت قرص‌های ۱ میلی‌گرمی و ۵ میلی‌گرمی وجود دارد که با توجه به وضعیت فشار خون بیمار (این دارو باعث کاهش فشار خون می‌شود) همچنین شدت علائم بالینی می‌توان مقداری از آن را برای درمان بیماری مورد استفاده قرار داد. این دارو در اولین‌بارِ مصرف، می‌تواند عوارض جانبی مثل افت فشار خون، هنگام برخاستن را برای بیمار بوجود آورد. بنابراین، پزشک و داروساز به بیمار توصیه می‌کنند که در اولین روزهای مصرف آن را با حداقل مقدار ممکن و البته شب‌هنگام استفاده کند. پس از ۲ تا ۳ روز که بدن بیمار عادت کرد می‌توان آن را با مقدار زیادتر و به دفعات بیشتر مورد استفاده قرار داد. بیمارانی هستند که نشانه‌های بالینی آن‌ها تنها با یک قرص ۱ میلی‌گرمی در شبانه‌روز و هنگام شب برطرف می‌شود. از طرف دیگر بیمارانی هستند که نیازمند مصرف ۵ میلی‌گرم دوبار در روز یعنی ۱۰ میلی‌گرم در شبانه‌روز می‌باشند.

قرص ترازوسین که بعد از پرازوسین وارد بازار شد با همان مکانیزم پرازوسین عمل می‌کند اما تفاوت آن در طول کشیدن زمان اثر می‌باشد به این صورت که پرازوسین را کوتاه اثر و ترازوسین را طولانی اثر می‌نامند. ترازوسین به صورت قرص‌های ۲ و ۴ میلی‌گرمی وجود دارد و عوارض جانبی آن مانند پرازوسین است.

داروی دیگری که در درمان بزرگی خوش‌خیم پروستات مورد استفاده قرار می‌گیرد فیناستراید است. برای مکانیزم اثر فیناستراید اجازه دهید کمی به عقب برگردیم. در ابتدای مبحث عنوان کردیم که هورمون تستوسترون برای ایجاد صفات ثانویه جنسی مانند بوجود آمدن هیکل و ظاهر مردانه توسط بیضه‌ها ساخته و وارد خون می‌شود. کار دیگر تستوسترون، تأثیر بر سلول‌های پروستات و بزرگ کردن آن می‌باشد. هورمون تستوسترون قسمت زیادی از فعالیت‌های خود را طی تبدیل شدن به دی‌هیدروتستوسترون انجام می‌دهد. آنزیمی که مسئول تبدیل تستوسترون به دی‌هیدروتستوسترون است ۵-آلفا رداکتاز نام دارد. حال اگر دارویی بتواند این آنزیم را مهار کند، مانع از تأثیر تستوسترون بر پروستات می‌شود. این گروه از داروها را مهارکننده‌های ۵-آلفا رداکتاز می‌گویند و فیناستراید در این گروه دارویی قرار دارد.

فیناستراید کارکرد دیگری هم دارد که البته با مصرف مقادیر کمتر دارو، مورد استفاده قرار می‌گیرد. نوعی از ریزش مو که باعث ریزش موهای مردان در جلو و بالای سر می‌شود، ریزش موی آندروژنیک (هورمون مردانه) نام دارد. این نوع ریزش مو، به علت تأثیر تستوسترون و دی‌هیدروتستوسترون بر ریشه‌های مو می‌باشد فیناستراید با مهار آنزیم ۵-آلفا رداکتاز مانع تبدیل تستوسترون به دی‌هیدروتستوسترون شده که نتیجه آن تا حدودی مهار ریزش موها در این شکل خاص می‌باشد. البته با توجه به عوارض دارویی متعدد مثل اختلال نعوظ، باید میزان دارو و زمان مصرف آن، طبق نظر پزشک و با در نظر گرفتن وضعیت هر فرد تنظیم شود.

باید بدانیم که درصد بالایی از بیماران مبتلا به بزرگی خوش‌خیم پروستات جواب مناسبی به فیناستراید می‌دهند اما برای مشاهده این اثر، گاهی باید، حداقل حدود ۳ ماه انتظار کشید. یادآوری این نکته لازم است که اثرات این داروها پس از قطع دارو از بین رفته و مجدداً نشانه‌های بالینی عود می‌کنند.

سؤال ۱ ـ ۱۴ :  در کدام دسته از  بیماران مبتلا  به بزرگی خوش‌خیم پروستات سراغ، اقدامات غیردارویی می‌رویم؟

همانطور که تاکنون به آن اشاره شده است، درصد زیادی از بیماران بدون نیاز به استفاده از اقداماتی مثل جراحی باز، لیزر و… تنها با اتکا به اقدامات دارویی از شر نشانه‌های بیماری رهایی می‌یابند اما بیمارانی هستند که نیازمند انواع اقدامات مداخله‌جویانه می‌باشند. در موارد زیر بیمار نیازمند دخالت غیردارویی (جراحی باز، لیزر، تراشیدن پروستات…) می‌باشد:

  1. انسداد حاد
  2. عدم جواب به درمان دارویی
  3. خونریزی تکرارشونده از پیشابراه (هماچوری)
  4. عفونت تکرارشونده دستگاه ادراری در اثر بزرگی پروستات
  5. خسته شدن از مصرف دارو و عدم تداوم در همکاری بیمار
  6. بوجود آمدن نشانه‌های آزمایشگاهی و بالینی مربوط به نارسایی کلیه

سؤال ۱ ـ ۱۵ : در چه کسانی از جراحی باز برای خارج کردن پروستات استفاده می‌کنیم؟

تصمیم به انتخاب جراحی باز برای درمان بزرگی خوش‌خیم پروستات در ابتدا به نظر و توصیه جراح متخصص اورولوژی و سپس قبول یا عدم قبول بیمار بستگی دارد و امکان دارد از چهارچوب آنچه در زیر می‌آید پیروی نکند. به‌طور خلاصه گفته می‌شود اگر هر کدام از شرایط زیر وجود داشته باشد، جراح متخصص اورولوژی، جراحی باز را به بیمار توصیه می‌کند.

  1. بزرگی بیش از حد پروستات مثلاً اندازه پروستات با استفاده از محاسبات کامپیوتری سونوگرافی بیشتر از ۷۵ گرم عنوان گردد.
  2. بیمار علاوه بر بزرگی خوش‌خیم پروستات، دچار سنگ مثانه نیز باشد که بخواهد با یک تیر دو نشان بزند یعنی هم سنگ مثانه را خارج کند و هم پروستات را درآورد.
  3. علاوه بر بزرگی خوش‌خیم پروستات، بیمار دچار دیورتیکول (کیسه جداری) علامتدار و آزاردهنده در مثانه باشد که با تشخیص جراح نیازمند عمل جراحی است.

سؤال ۱ ـ ۱۶ : علاوه بر جراحی باز، چه اقدامات غیردارویی دیگری برای درمان بزرگی خوش‌خیم پروستات، کاربرد دارد؟

۴ اقدام غیرجراحی باز که به عنوان درمان‌های غیردارویی، برای از بین بردن نشانه‌های این بیماری مورد استفاده قرار می‌گیرند عبارتند از:

۱- Trans Urethera1 Resection of  Prostate = TURP

در این حالت که اصطلاحاً به آن تراشیدن پروستات می‌گویند، از طریق پیشابراه به پروستات نزدیک شده و آن را به صورت قطعات خیلی کوچک خارج می‌کنند تا اثر فشاری پروستات بر پیشابراه برداشته شده و نشانه‌های بیماری از بین برود.

۲- Trans Urethral Microwave Thermotherapy = TUMT

در این روش توسط بکارگیری گرمای ناشی از امواج میکروویو و از طریق پیشابراه غده پروستات را می‌سوزانند و آن را کوچک می‌کنند. این روش معمولاً همزمان با اقدام شماره ۱ انجام می‌شود و باعث خونریزی کمتر از طرفی، کاهش روزهای بستری می‌شود.

۳- Trans Urethral Nidde Ablation = TUNA

در این روش با استفاده از حرارت یک سوزن یا نیدل دوقلو و از طریق پیشابراه، به پروستات دسترسی پیدا کرده، آن را کوچک می‌کنند.

۴- یورتروپلاستی با بالون و گذاشتن فنر (استنت):

اگر به خاطر بیماری عروق قلبی، تحت عمل آنژیوپلاستی یا بالون زدن همچنین گذاشتن استنت (فنر)، قرار گرفته‌اید آشنایی با واژه یورتروپلاستی ساده است.

در این روش از طریق پیشابراه یک بالون را در قسمتی از پیشابراه که دورتادور آن را پروستات احاطه کرده می‌گذارند و سپس به آهستگی آن را متسع می‌کنند (بالون را باد می‌کنند). اتساع تدریجی بالون به‌طوری که باعث آسیب رسیدن به مجرا نشود، می‌تواند باعث باز شدن و باز ماندن پیشابراه گردد. گاهی برای جلوگیری از تنگی مجدد مانند آنچه در عروق قلبی انجام می‌شود، از یک وسیله با عنوان استنت (فنر) نیز استفاده می‌گردد.

سؤال ۱ ـ ۱۷ : داروهای گیاهی چه کاربردی در درمان بزرگی خوش‌خیم پروستات دارند؟

از آنجایی‌که داروهای گیاهی مورد استفاده در BPH دارای خواص سه گانه زیر هستند، بوفور مورد استفاده قرار می‌گیرند.

  1. به راحتی در دسترس هستند.
  2. دارای عوارض جانبی اندکی هستند.
  3. اثرات ثابت شده دارند و بیماران پاسخ مناسب می‌دهند.

داروهای گیاهی با مکانیزم‌های متعدد در درمان بزرگی خوش‌خیم پروستات مورد استفاده قرار می‌گیرند که تعدادی از این آثار عبارتند از:

۱- بعضی از آن‌ها آثاری شبیه پرازوسین و ترازوسین دارند یعنی باعث مهار کردن گیرنده آلفا در گردن مثانه می‌شوند.

۲- تعدادی از آن‌ها آثاری شبیه فیناستراید دارند یعنی مهارکننده آنزیم ۵-آلفا رداکتاز می‌باشند مثل Saw Palmetto یا (American dwarf Palm)

۳- بعضی از آن‌ها خاصیت ضد هورمونی دارند و از آن‌ها با عنوان آنتی‌آندروژن یاد می‌شود.

۴- بعضی از آن‌ها خاصیت ضد ورم و ضد التهاب دارند مثل Pygeum africanam (african plum tree)

۵- بعضی از آن‌ها، باعث مهار تکثیر سلول‌های پروستات می‌شوند. داروهای گیاهی ذکر شده را می‌توان از فروشگاههای ارائه دهنده طب سنتی معتبر تهیه کرده و مورد استفاده قرار داد.

 

 

 

 

 

 

فصل‌ دوم‌

سرطان پروستات

طی سال‌هایی که جایزه نوبل به دانشمندان اهداء می‌شود، تاکنون دو جایزه در پزشکی به کسانی اهداء شده است که تحقیقاتی در مورد سرطان پروستات داشته‌اند.

دکتر Andrzej W. Schally در سال ۱۹۷۷ و دکتر B. Huggins در سال ۱۹۴۱ به خاطر مطالعات گسترده خود در سرطان پروستات موفق به دریافت این جوایز شده‌اند. اهداء جایزه نوبل، نشان‌دهنده اهمیت این بیماری و تحقیقات مربوط به آن است.

بر اساس آنچه در تاریخ پزشکی آمده است، نخستین‌بار در حدود ۴۷۰ سال قبل یک متخصص کالبدشناسی ایتالیایی، پروستات، جایگاه و نقش آن را توضیح داد.

سرطان پروستات اولین‌بار در سال ۱۸۵۳ (۱۵۴ سال قبل) توضیح داده شد. در سال ۱۸۹۰ (۱۱۷ سال قبل) جراحان از عمل خارج کردن بیضه‌ها برای درمان سرطان پروستات استفاده کردند. حدود ۱۰۳ سال قبل، اولین‌بار در دانشگاه جان‌هاپکینز (آمریکا) سرطان پروستات با خارج کردن آن از ناحیه میان دو راه درمان شد.

حدود ۲۵ سال قبل اولین‌بار سرطان پروستات را از ناحیه زیر شکم خارج کردند.

برداشتن پروستات از طریق پیشابراه اولین‌بار حدود ۵۷ سال قبل انجام شد.

شیمی‌درمانی برای درمان سرطان پروستات حدود ۳۷ سال قبل انجام شد.

همه آنچه که به عنوان تاریخچه تشخیص و درمان سرطان پروستات گفته شد بیانگر این نکته روشن است که هنوز در ابتدای راه هستیم و مطمئناً در سال‌های نه چندان دور، افقهای روشن از تشخیص و درمان این بیماری، پیش‌چشمان انسان نمایان خواهد شد. آنچه در ادامه به صورت سؤال و جواب می‌آید، اشاره‌ای هر چند مختصر به کلیات سرطان پروستات، تظاهرات بالینی، اقدامات تشخیصی و درمانی آن خواهد بود که امیدوارم بتواند کمکی هر چند اندک به افزایش آگاهی خوانندگان این کتاب باشد.

 

دکتر Andrzej W.Schally                          دکتر B.Huggins
برندگان نوبل پزشکی بخاطر مطالعه در سرطان پروستات

سؤال ۲ ـ ۱ : پروستات در کجا قرار دارد و چه کاری انجام می‌دهد؟

همانطور که در شکل ۱-۱ (صفحۀ ۱۰) مشاهده می‌شود پروستات به عنوان جزئی از ساختمان تولید مثل مردان، در جلوی رکتوم و در زیر مثانه قرار دارد. پروستات به اندازه یک گردو، در ابتدای پیشابراه قرار دارد که دورتادور آن را دربر می‌گیرد.

اگر چه همه کارهای پروستات شناخته نشده است اما اضافه کردن به حجم مایع منی و فراهم کردن تغذیه برای اسپرم، همچنین آماده کردن پیشابراه و دستگاه تناسلی زن برای عبور و زندگی اسپرم با قلیایی کردن محیط، جزئی از کارهای شناخته شده پروستات است. علاوه بر این‌ها، وجود پروستات در ابتدای پیشابراه و در جلوی گردن مثانه باعث می‌شود که منی ریخته شده در پیشابراه به سمت جلو و خارج حرکت کرده، به مثانه ریخته نشود. با همین مکانیزم است که وقتی پروستات را به هر دلیل خارج می‌کنیم، گاهی به هنگام انزال، منی به بیرون نمی‌ریزد بلکه به داخل مثانه برگشت کرده و بعداً همراه با ادرار خارج می‌شود.

سؤال ۲ ـ ۲ : چه عواملی را در ایجاد سرطان پروستات دخیل می‌دانند یا به عبارت دیگر چه عواملی را به عنوان فاکتورهای خطرساز برای ایجاد سرطان پروستات دخیل می‌دانند؟

همانطور که می‌دانید برای ایجاد بسیاری از بیماریها، از عواملی با عنوان عوامل خطرساز نام می‌برند. به عنوان مثال، سن بالا، دیابت، فشار خون بالا، دخانیات، استرس، ارث و… را به عنوان فاکتورهای خطرساز برای بیماریهای عروق قلبی می‌شناسند. اگر چه هنوز علت قطعی سرطان پروستات شناخته نشده است اما به‌طور خلاصه از علل زیر در بسیاری از منابع معتبر نام برده شده است.

  1. سن ۲. ژنتیک                                    ۳. نژاد
  2. غذا ۵. شیوه زندگی ۶. داروها

سؤال ۲ ـ ۳ : سرطان پروستات چه رابطه‌ای با سن دارد؟

سرطان پروستات معمولاً در مردان بالای ۴۵ تا ۵۰ سال مشاهده می‌شود و البته سن متوسط مبتلایان به این بیماری حدود ۷۰ سال می‌باشد. علی‌رغم نکات فوق، متأسفانه من با بیماری ۳۸ ساله روبرو شده‌ام که به خاطر کم‌خونی و ضعف ناشی از آن بررسی شد و در نهایت متوجه سرطان پروستات در او شدیم.

آگاهی از نقش سن در ایجاد سرطان پروستات باعث می‌شود که پزشکان در مردان بالای ۵۰ سال به دنبال این بیماری باشند و با استفاده از اقدامات تشخیصی که در آینده به آن اشاره خواهم کرد، سعی در تشخیص زودرس این بیماری داشته باشند.

سؤال ۲ ـ ۴ : چرا ژنتیک را در ایجاد سرطان پروستات دخیل می‌دانند؟

برابر مطالعات متعدد، ثابت شده است که اگر پدر یا برادر یک مرد مبتلا به سرطان پروستات باشد، خطر این بیماری در او، دو برابر افراد معمولی است به‌علاوه خطر بوجود آمدن این بیماری در مردان دوقلویی که یکی از آن‌ها به آن مبتلا شده‌اند نسبت به افراد دیگر چندین‌برابر است. در یک مطالعه، نقش ژنتیک در ایجاد بیماری را حدود ۴۰ درصد دانسته‌اند.

سؤال ۲ ـ ۵ : نژاد چه تأثیری در ایجاد سرطان پروستات دارد؟

برابر مطالعات جهانی انجام شده، سیاهپوستان آمریکاییِ آفریقایی‌تبار، بیشترین خطر ابتلا به این بیماری را دارند درحالی‌که مردان ساکن شرق و جنوب‌شرقی آسیا، کمترین میزان ابتلا به سرطان پروستات را دارند.

بر اساس این مطالعات گفته می‌شود که نژاد یکی از عوامل مؤثر در ایجاد سرطان پروستات است.

سؤال ۲ ـ ۶ : غذا و خوراکی‌ها چه تأثیری بر سرطان پروستات دارند؟

برای آگاه شدن خوانندگان از تأثیر غذا و خوراکی‌ها بر سرطان پروستات به چند نکته مشخص و ثابت شده اشاره می‌کنم.

مصرف گوشت قرمز و همچنین استفاده از چربی‌های حیوانی، خطر ابتلا به سرطان پروستات را افزایش می‌دهد.

گوشت قرمز با همۀ خوشمزگی، یکی از عوامل مساعدکننده برای سرطان پروستات شناخته شده است.

مصرف سبزیجات و میوه‌جات به عنوان عاملی که می‌توانند، در پیشگیری از ایجاد سرطان پروستات مؤثر باشند، توصیه شده است.

کمبود ویتامین E، ویتامین D، سلنیوم و امگا-۳، خطر این بیماری را افزایش می‌دهد.

بعضی از مواد موجود در گوجه‌فرنگی مثل لیکوپن (Lycopene) باعث کاهش سرطان پروستات می‌شود.

لیکوپن موجود در گوجه‌فرنگی باعث کاهش سرطان پروستات می‌شود.

مصرف چای سبز و پلی‌فنول موجود در آن به عنوان یکی از مؤثرترین عوامل جلوگیری‌کننده از سرطان پروستات شناخته شده است و حتی عده‌ای کاهش چشمگیر و مشخص سرطان پروستات را در مردان ساکن شرق و جنوب شرقی آسیا، مصرف چای سبز فراوان توسط این مردان می‌دانند.

مطالعات نشان داده‌اند، استفاده از Capsaicin که از فلفل استخراج می‌شود، در موش‌ها باعث مهار رشد سلول‌های سرطانی پروستات شده است.

کاپسایسین (Capsaicin) موجود در فلفل، یک عامل مهم برای جلوگیری از سرطان پروستات است.

استفاده از سویا که حاوی استروژن طبیعی است باعث جلوگیری از ایجاد و یا مهار رشد سلول‌های سرطانی پروستات می‌شود.

مطالعات نشان داده‌اند که مصرف روزانه ویتامین E و کلم بروکلی می‌تواند برای پیشگیری از سرطان پروستات مؤثر باشد.

سؤال ۲ ـ ۷ : شیوه زندگی چه تأثیری بر سرطان پروستات دارد؟

یکی از عوامل مؤثر بر سرطان پروستات تعداد نزدیکی کردن مردان است. مطالعات متعدد نشان داده‌اند که سرطان پروستات با تعداد نزدیکی کردن مردان رابطه معکوس دارد و انزال زیاد (۳ تا ۵ بار در هفته)، نقش مشخص و مهمی در کاهش سرطان پروستات دارد.

چاقی ریسک سرطان پروستات را زیاد می‌کند بنابراین به مردان چاق توصیه می‌شود تا با توجه به نقشی که کم کردن وزن در کاهش سرطان پروستات علاوه بر سایر مزایای آن دارد، سعی در کاهش وزن خود داشته باشند.

سؤال ۲ ـ ۸ : نقش داروها، در ایجاد سرطان پروستات یا جلوگیری از ایجاد آن چیست؟

برای نشان دادن نقش داروها در سرطان پروستات به چند نمونه از تأثیر داروها، اشاره می‌کنم.

استفاده از آسپرین، بروفن، ناپروکسن و سایر داروهای مسکن ضد التهاب باعث کاهش سرطان پروستات می‌شود.

مصرف روزانه ویتامین E، باعث کاهش سرطان پروستات می‌شود.

مصرف استاتین‌ها (لووستاتین، آتوروستاتین، سیموستاتین) که در درمان اختلالات چربی مورد استفاده قرار می‌گیرند، باعث کاهش بروز این بیماری می‌شوند.

اگر چه از فیناستراید برای درمان بزرگی خوش‌خیم پروستات استفاده می‌شود اما مشخص شده است که این دارو با توجه به نقشی که در تبدیل تستوسترون به دی‌هیدروتستوسترون دارد مانع از ایجاد سرطان پروستات می‌شود.

ذکر این نکته لازم است که از فیناستراید برای درمان بزرگی خوش‌خیم پروستات استفاده می‌شود و کاربرد آن در پیشگیری از سرطان پروستات هنوز رایج نشده و به‌صورت معمولی در مردان بی‌علامت توصیه نمی‌شود.

استروژن موجود در سویا، برای جلوگیری از سرطان پروستات آثار اثبات شده دارد.

سؤال ۲ ـ ۹ : سرطان پروستات باعث بوجود آمدن چه علائمی در فرد می‌شود؟

متأسفانه سرطان پروستات مانند بسیاری از سرطان‌های دیگر، در مراحل اولیه بدون علامت است و زنگ خطر مشخصی در ابتدای بیماری ایجاد نمی‌کند. با این حال اگر مردان برای سلامتی خود ارزش قائل باشند و به‌طور مرتب توسط پزشکان بخصوص متخصصان اورولوژی ویزیت شوند، در بسیاری از مواقع می‌توان با انجام آزمایشات اولیه (که بعداً اشاره خواهم کرد) مثل معاینه پروستات با انگشت از طریق مقعد، همچنین اندازه‌گیری آنتی‌ژن اختصاصی پروستات (PSA) و یا سونوگرافی و… در مراحل اولیه متوجه سرطان پروستات شد و خیلی زود برای درمان آن اقدام کرد.

علائم بالینی سرطان پروستات به مرحله‌ای وابسته است که بیماری در آن قرار دارد به عنوان مثال اگر غده سرطانی کوچک و محیطی باشد نه علائم ادراری ایجاد می‌کند و نه علائم عمومی اما اگر پیشرفت کرده و به محیط اطراف از جمله استخوان‌های قسمت‌های مختلف، دست‌اندازی کرده باشد، علائمی مثل درد ستون فقرات، درد استخوان‌های لگنی و حتی دنده‌ها را ایجاد می‌کند. اگر دست‌اندازی به یک مهره از ستون فقرات زیاد باشد، مهره بر روی هم خواهد خوابید که به آن کولاپس مهره می‌گویند و بیمار دچار علائمی مثل ضعف عضلانی، اختلال ادرار کردن بی‌اختیاری مدفوع و… می‌شود.

علاوه بر اینها، سرطان پروستات می‌تواند، علائم مربوط به بزرگی خوش‌خیم پروستات را تقلید کند و در یک مطالعه نشان داده شد، از هر ده مرد بالای ۷۰ سال که با علائم مربوط به بزرگی خوش‌خیم پروستات مراجعه می‌کنند، دو نفر مبتلا به سرطان پروستات هستند. اگر سرطان پروستات پیشرفت کرده باشد و به قسمت‌های دیگر بدن دست‌اندازی کرده باشد می‌تواند علائم جدی‌تر مثل ضعف شدید عضلانی، کم‌خونی و… ایجاد کند.

خلاصه‌ای از علائم بالینی مربوط به سرطان پروستات در جدول ۲-۱ آورده شده است.

۱- بدون علامت
۲- علائم مربوط به
بزرگی خوش‌خیم «پروستات
۱- تکرر ادرار بخصوص در شب

۲- قطع و وصل‌شدن ادرار

۳- دیر آمدن ادرار در شروع آن

۴- قطره، قطره آمدن ادرار

۵- سوزش ادرار

۳- سایر علائم« ۱- خون در ادرار یا منی

۲- احساس درد یا احساس ناخوشایند هنگام انزال

۳- اختلال در نعوظ

۴- درد در محل پروستات (میان دو راه)

۴- علائم مربوط به

پیشرفت سرطان«

۱- درد لگنی

۲- درد ستون فقرات

۳- درد در دنده‌ها

۴- خوابیدن مهره بر روی هم و ایجاد اختلال ادرار یا بی‌اختیاری مدفوع

۵- دردهای استخوانی در سرتاسر بدن

۶- کم‌خونی و ضعف شدید

۷- بی‌حالی و…

جدول ۲-۱ : علائم بالینی سرطان پروستات

سؤال ۲ ـ ۱۰ : چگونه می‌توان مبتلایان به سرطان پروستات را بیماریابی کرد؟

درصد امید به درمان در سرطان پروستات، همانند بسیاری از سرطان‌های دیگر، به مرحله‌ای که بیمار هنگام تشخیص در آن قرار دارد وابسته است.

این مسئله باعث می‌شود تا پزشکان سعی کنند بیماری را در مراحل اولیه تشخیص داده، مورد درمان قرار دهند. برای شناسایی زودهنگام سرطان پروستات راه‌های متعددی وجود دارد که به‌طور خلاصه عبارتند از:

  1. پیگیری و اندازه‌گیری آنتی‌ژن اختصاصی پروستات (PSA) در خون به صورت دوره‌ای و منظم
  2. معاینه دوره‌ای و منظم پروستات توسط انگشت از طریق مقعد
  3. تست‌های جدید ادراری و خونی

۱- اندازه‌گیری سطح PSA در خون:

ارزیابی و اندازه‌گیری دوره‌ای، ماده‌ای به نام آنتی‌ژن اختصاصی پروستات یا PSA یکی از اقداماتی است که می‌توان برای تشخیص زودرس سرطان پروستات انجام داد. این ماده که اختصاصی سلول‌های پروستات است، به‌طور طبیعی در خون مردان یافت می‌شود. میزان طبیعی آن در مردان پایین‌تر از ۵۰ سال حدود ۵/۲ نانوگرم در میلی‌لیتر است و با بالا رفتن سن، مقدار آن افزایش می‌یابد.

علاوه بر سرطان پروستات، در سایر بیماریهای پروستات مثل بزرگی خوش‌خیم پروستات (BPH) و همچنین التهاب حاد یا مزمن پروستات (پروستاتیت) بر هر دلیل، مقدار PSA در خون افزایش می‌یابد اما یک جمله را به خاطر داشته باشید:

بعضی از افراد مبتلا به سرطان پروستات، PSA بالا ندارند و بسیاری از بیمارانی که PSA بالا دارند، مبتلا به سرطان پروستات نیستند.

لازم است راجع به اهمیت و ارزش PSA در سرطان پروستات به چند نکته اشاره کنم.

  1. اندازه PSA به‌طور متوسط در مردان کمتر از ۴ نانوگرم در میلی‌لیتر است.
  2. اندازه PSA در مردان با سن پایین‌تر از ۵۰ سال، کمتر از ۵/۲ نانوگرم در میلی‌لیتر است.
  3. اندازه PSA در مردان بالاتر از ۶۵ سال کمتر از ۵/۶ است.
  4. علاوه بر سرطان پروستات، حالات زیر نیز باعث افزایش PSA در خون می‌شوند.

الف. بزرگی خوش‌خیم پروستات (BPH)

ب- التهاب و عفونت پروستات (پروستاتیت)

ج- تا ۲۴ ساعت پس از انزال، میزان PSA بالاتر از حد معمول است.

د- میزان PSA تا چندین روز پس از سوندگذاری، بالاتر از حد معمول باقی می‌ماند.

  1. اگر کسی فیناستراید استفاده کند، میزان PSA حدود ۵۰ درصد پایین‌تر از حد معمول نشان داده می‌شود.
  2. اگر بخواهیم بر اساس میزان PSA در خون، درصد احتمال سرطان پروستات را حدس بزنیم، می‌توانیم از جدول ۲-۲ استفاده کنیم.
درصد احتمال سرطان پروستات سطح خونی PSA
۲-۰
%۱۵ ۴-۲
%۲۵ ۱۰-۴
بیشتر از ۵۰ درصد بیشتر از ۱۰

جدول ۲-۲ : رابطه احتمال سرطان پروستات با سطح خونی PSA

در خون دو نوع PSA داریم، یک نوع آن آزاد است و بدون اتصال با پروتئین‌های پلاسما به صورت آزادانه در خون حرکت می‌کند. نوع دیگر PSA باند شده نام دارد یعنی به پروتئین‌های پلاسما متصل شده و همراه با آن‌ها در خون حرکت می‌کند. وقتی میزان کل PSA خون بین ۴ تا ۱۰ نانوگرم در میلی‌لیتر باشد با استفاده از محاسبه درصد PSA آزاد نسبت به PSA کل می‌توان، ریسک سرطان پروستات را حدس زد.

این رابطه در جدول ۲-۳، آمده است.

درصد احتمال سرطان پروستات درصد PSA آزاد  به PSA کل
۵۶ درصد ۱۰-۰ درصد
۲۸ درصد ۱۵-۱۰ درصد
۲۰ درصد ۲۰-۱۵ درصد
۱۶ درصد ۲۵-۲۰ درصد
۸ درصد بیشتر از ۲۵ درصد

جدول ۲-۳ : استفاده از نسبت PSA آزاد به PSA کل برای حدس احتمال سرطان پروستات

برای فهم بهتر این جدول اجازه دهید از یک مثال استفاده کنم.

یک مرد ۶۰ ساله برای بیماریابی از نظر سرطان پروستات مراجعه می‌کند. پزشک برای او سطح PSA را اندازه می‌گیرد. آزمایشگاه سطح PSA کل را ۸ و میزان PSA آزاد را ۵/۱ نانوگرم در میلی‌لیتر گزارش کرده است. بدون در نظر گرفتن سایر اقدامات تشخیصی مثل معاینه پروستات از طریق مقعد یا هر اقدام تشخیصی دیگر، اگر بخواهیم تنها بر اساس این اطلاعات، درصد احتمال سرطان پروستات را حدس بزنیم از فرمول زیر استفاده می‌کنیم.

۱۸%  ð ۱۸/۰ = ۵/۱ = سطح PSA آزاد نسبت
۸ سطح PSA کل

بر اساس محاسبه انجام شده به بیمار می‌گوییم چون ۱۸ درصد بین ۱۵ و ۲۰ درصد قرار دارد بنابراین شما طبق آنچه در جدول ۲-۳ پیش‌بینی شده است با احتمال حدود ۲۰ درصد مبتلا به سرطان پروستات هستید.

  1. علاوه بر استفاده از PSA، همچنین استفاده از درصد PSA آزاد، می‌توان از سرعت افزایش سطح PSA برای احتمال وجود سرطان پروستات استفاده کرد.

در این روش، سطح اندازه‌گیری شده PSA اهمیت ندارد، بلکه آنچه اهمیت دارد، سرعت افزایش سطح خونی آن است. حتی اگر سطح اندازه‌گیری شده PSA کمتر از ۴ نانوگرم در میلی‌لیتر باشد، در صورت اضافه شدن ۲ تا ۴ نانوگرم طی ۱۲ ماه به سطح اولیه PSA، نشان‌دهنده این است که درصد خطر سرطان پروستات زیاد است و فرد باید مورد بیوپسی قرار گیرد اجازه دهید یک مثال بزنم.

یک مرد ۶۵ ساله که برای آگاهی از وجود سرطان پروستات مراجعه کرده است مورد آزمایش قرار می‌گیرد. آزمایشگاه، سطح PSA او را ۶ نانوگرم در میلی‌لیتر گزارش می‌کند. از بیمار در مورد آزمایشات سال قبل سؤال می‌شود، او می‌گوید، ۱۱ ماه قبل آزمایش دادم و سطح PSA در برگه آزمایش سال قبل همراه او ۲ گزارش شده است. به بیمار می‌گوییم، اگر چه سطح PSA شما اکنون ۶ است ولی چون طی ۱۱ ماه گذشته، حدود ۴ نانوگرم به آن اضافه شده است، خطر ابتلا به سرطان پروستات در شما زیاد است و در صورت اثبات این افزایش، باید حتماً مورد بیوپسی پروستات قرار گیرید.

۲- معاینه دوره‌ای پروستات از راه مقعد توسط انگشت:

معاینه مقعد توسط انگشت، علاوه بر نقش انکار‌ناپذیری که در تشخیص زودرس بعضی از سرطان‌های روده بزرگ دارد می‌تواند به کمک پزشک آمده و برای تشخیص زودرس سرطان پروستات مورد استفاده قرار گیرد.

پس از قرار گرفتن بیمار در وضعیت مناسب، پزشک دستِ پوشیده با دستکش خود را به ژل لغزنده آغشته کرده و مقعد را معاینه می‌کند. در این روش تنها ناحیه پشتی پروستات مورد معاینه قرار می‌گیرد اما لازم است بدانید که حدود ۸۵ درصد سرطان‌های پروستات در این ناحیه قرار دارند. پزشک هنگام معاینه، اندازه، شکل و قوام پروستات را بررسی می‌کند، اگر در معاینه متوجه سفتی، نامنظمی و… در پروستات شود، دستور بررسی بیشتر را صادر می‌کند.

به خاطر داشته باشیم که معاینه پروستات با انگشت به تنهایی دارای ارزش زیادی نیست بلکه باید از سایر اقدامات تشخیصی مثل اندازه‌گیری سطح پروستات، سونوگرافی و… استفاده کرد.

۳- استفاده از تست‌های جدیدتر:

اکنون دو تست خونی و ادراری مراحل تحقیقاتی اولیه خود را می‌گذرانند و در آینده‌ای نزدیک برای اثبات زودهنگام سرطان پروستات مورد استفاده قرار می‌گیرند:

الف: PCA3MRNA[۳]۱ : در این روش با استفاده از ادرار بیمار و توسط یک تست مولکولی، وجود سلول‌های سرطانی پروستات را در ادرار گزارش می‌کنند و هر چه سطح PCA3 در ادرار بالاتر باشد، احتمال مثبت شدن بیوپسی از نظر سرطان پروستات افزایش خواهد یافت. البته لازم است اعلام شود که این تست به هیچ‌وجه یک تست جایگزین برای اندازه‌گیری سطح PSA خون نیست، بلکه به عنوان یک عامل کمکی در تشخیص سرطان پروستات به PSA کمک می‌کند.

ب- EPCA-2[۴]۲ : در ۲۶ آوریل سال ۲۰۰۷، مجله نیوزویک مقاله‌ای چاپ کرد با عنوان «انقلاب در سرطان پروستات» در این مقاله و همچنین طی مقاله‌ای که در مجله اورولوژی چاپ گردید، از یک تست خونی نام برده شد که چون پس از PSA قرار دارد، آنتی‌ژن کشف زودرس سرطان پروستات–۲، نامگذاری شد. در این تست خونی، آزمایشگاه به دنبال یک آنتی‌ژن شبیه آنتی‌ژن اختصاصی پروستات (PSA) می‌گردد.

این تست هنوز در مرحله تحقیقات است و به صورت رایج استفاده از آن در همه آزمایشگاه‌ها آغاز نشده است.

بدیهی است که در آینده‌ای نه چندان دور، این تست جایگاه خود را پیدا خواهد کرد زیرا خیلی دقیقتر و بهتر از PSA می‌تواند سرطان پروستات را در مراحل اولیه کشف کند.

سؤال ۲ ـ ۱۱ :  تشخیص سرطان پروستات  چگونه  قطعی می‌شود؟

هنگامی‌که پس از اقدامات بیماریابی اولیه و یا هنگامی که در یک بیمار مراجعه کرده با علائم مشکوک به سرطان پروستات، درصد احتمال وجود سرطان پروستات افزایش پیدا کرد، بیمار مورد بیوپسی قرار می‌گیرد. زیرا این اقدام، تنها تشخیصی است که وجود سرطان پروستات را قطعی می‌کند. بیوپسی توسط متخصص اورولوژی و از طریق مقعد صورت می‌گیرد. در این روش با استفاده از یک سوزن بیوپسی، ۳ تا ۶ قطعه از هر طرف پروستات خارج شده و به آزمایشگاه آسیب‌شناسی فرستاده می‌شود. گاهی اوقات، قبل از انجام بیوپسی می‌توان دست به اقدامات تشخیصی تکمیلی زد. یکی از این اقدامات سیستوسکوپی است که توسط یک آندوسکوپ با تیوب نازکِ خم‌شونده و انعطاف‌پذیر، از طریق پیشابراه برای مشاهده راه‌های ادراری و همچنین مثانه استفاده می‌شود.

اقدام تشخیصی دیگر که برای آگاهی از وضعیت کامل پروستات صورت می‌گیرد سونوگرافی پروستات از طریق مقعد است که اطلاعات فراوانی را به پزشک در مورد وضعیت غده یا غده‌های موجود در پروستات می‌دهد و پزشک با آگاهی بیشتری اقدام به بیوپسی از طریق مقعد می‌کند.

بیوپسی از پروستات را می‌توان به‌طور سرپایی و بدون نیاز به بستریِ بیمار در بیمارستان انجام داد و به ندرت بیمار نیازمند بستری می‌شود.

سؤال ۲ ـ ۱۲ : پس از آنکه سرطان پروستات با استفاده از بیوپسی قطعی شد قدم بعدی چیست؟

پس از آنکه سرطان پروستات تشخیص داده شد، بیمار باید مورد ارزیابی قرار گیرد. نتایج ارزیابی به ما می‌گوید که چقدر به درمان سرطان پروستات امیدوار باشیم یا به عبارت دیگر، سرطان پروستات از چه پیش‌آگهی برخوردار است.

سه عامل مؤثر در پیش‌آگهی سرطانِ پروستات، که برای انتخاب نوع درمان نیز فوق‌العاده با اهمیت هستند عبارتند از:

  1. مرحله‌ای که بیماری در آن قرار دارد. در لغت‌شناسی پزشکی به تعیین مرحله یک سرطان، Staging یا مرحله‌بندی گفته می‌شود. در مرحله‌بندی، متوجه می‌شویم که آیا سرطان محدود به پروستات باقی‌مانده یا اینکه از آن خارج شده است. مطابق مطالعات انجام شده حدود ۲۵ درصد بیماران در مرحلۀ یک (Stge 1)، ۴۵ درصد در مرحلۀ دو (Stge 2)، ۱۰ درصد در مرحله سه (Stge 3) و حدود ۱۰ درصد بیماران در مرحله چهار (Stge 4) تشخیص داده می‌شوند. تقریباً در ۱۰ درصد موارد نمی‌توان به‌طور دقیق مرحلۀ بیماری را تعیین کرد.
ناشناخته

۱۰ %

مرحلۀ ۴

۱۰%

مرحلۀ ۳

۱۰%

مرحلۀ ۲

۴۵ %

مرحلۀ ۱

۲۵ %

تعیین تقریبی مرحله در سرطان پروستات به هنگام تشخیص

  1. شکل و شمایل سلول‌های سرطانی در زیر میکروسکوپ که توسط متخصص آسیب‌شناسی مشاهده شده و نمره می‌گیرند. به نمره‌بندی سلول‌های سرطانی در زیر میکروسکوپ و توسط آسیب‌شناسی، «grading» می‌گویند.
  2. سطح اولیه PSA در خون

سؤال ۲ – ۱۳ : سرطان پروستات را چگونه مرحله‌بندی «Staging»  می‌کنند؟

مرحله‌بندی سرطان پروستات همانند بسیاری از سرطان‌های دیگر تابع سه فاکتور است که عبارتند از:

  1. اندازه تومور
  2. تعداد غدد لنفاوی درگیر شده در محیط اطراف پروستات.
  3. وجود یا عدم وجود دست‌اندازی به نقاط دوردست مثل استخوان‌های ستون فقرات، لگن، دنده‌ها و…

برای مرحله‌بندی سرطان پروستات از اقدامات زیر استفاده می‌کنند.

  1. سی‌تی‌اسکن لگن
  2. اسکن از استخوان‌های سرتاسر بدن
  3. ام‌آرآی از نوع داخل مقعدی که برای بررسی کیسه‌های منی و همچنین کپسول پروستات مورد استفاده قرار می‌گیرد.

پس از انجام اقدامات تشخیصی برای ارزیابی وضعیت و مرحله بیماری همچنین اقدامات تشخیصی تکمیلی دیگر که در پیش‌آگهی سرطان دخالت دارند مثل درجه سلول‌های سرطانی در زیر میکروسکوپ و سطح اولیه PSA در خون، پزشک درمان را انتخاب می‌کند.

 

    حالب

  غدد لنفاوی

مجرای جمع‌کنندۀ منی

   مثانه

کیسۀ منی

غدۀ پروستات

     رکتوم

     پیشابراه

 

مرحلۀ ۱
مرحلۀ ۲
مرحلۀ ۴
مرحلۀ ۳

شکل ۲-۱ : مرحله‌بندی در سرطان پروستات

در شکل ۲-۱، مرحله‌بندی سرطان پروستات نشان داده شده است.

مرحلۀ اول: سرطان محدود به پروستات است اما نه لمس کردن و نه سونوگرافی، هیچکدام قادر به مشخص کردن آن نیستند.

مرحلۀ دوم: در این مرحله سرطان همچنان محدود به پروستات است اما با استفاده از معاینه و سونوگرافی قابل گزارش است.

مرحلۀ سوم: در این مرحله سرطان به بیرون از پروستات نفوذ کرده و حتی کیسۀ منی را هم گرفتار کرده است.

مرحلۀ چهارم: سرطان علاوه بر بافت‌های اطراف به غدد لنفاوی داخل لگن و یا سایر قسمت‌ها از جمله استخوان‌های دوردست، متاستاز داده است.

سؤال ۲ – ۱۴ : به‌طور کلی از چه اقداماتی می‌توان برای درمان سرطان پروستات استفاده کرد؟

وقتی که پزشک قرار است، بیمار مبتلا به دیابت (قند خون بالا) را درمان کند ابتدا به انواع درمان‌های در دسترس خود فکر می‌کند و سپس با در نظر گرفتن شرایطی مثل سن و جنس بیمار، سطح قند خون، عوارضی که دیابت تاکنون برای بیمار ایجاد کرده همچنین پذیرش بیمار در انتخاب نوع درمان (آیا بیمار حاضر است انسولین بزند؟)، از بین درمان‌های متعدد مثل رعایت رژیم غذایی، کاهش وزن، ورزش، قرص‌های ضد دیابت خوراکی، انسولین و… یک یا چند درمان را انتخاب کرده و برای بیمار شروع می‌کند. در مورد درمان سرطان پروستات هم، اینگونه است. یعنی پزشک ابتدا لیستی از اقدامات ممکن را در پیش نظر می‌آورد و بعد بر اساس آنچه تاکنون چندین‌بار به آن‌ها اشاره کرده‌ام، یک یا چند درمان را انتخاب می‌کند. خلاصه‌ای از اقدامات رایج برای درمان سرطان پروستات در جدول ۲-۴، آورده شده است.

۱- تحت نظر داشتن دقیق
۲- جراحی« ۱- خارج کردن پروستات از ناحیه زیر شکم

۲- خارج کردن پروستات از طریق ناحیه میان دو راه

۳- خارج کردن پروستات به وسیله لاپاراسکوپی

۳- رادیوتراپی

(اشعه) «

۱- منبع اشعه در خارج از بدن و توسط دستگاه

۲- منبع اشعه توسط استوانه‌های کوچک  در پروستات جایگزین می‌شود (براکی‌تراپی)

۴- شیمی‌درمانی « بهترین ترکیب عبارت است از پردنیزون + docetaxel

این داروها به‌طور مستقیم اثرات تستوسترون و دی‌هیدروتستوسترون را مهار می‌کنند.

۵- استفاده از اولتراسوند فوکوس شده بر غده سرطانی: (استفاده از ذره‌بین برای سوختن کاغذ را به ذهن بیاورید) در این روش با هدایت لازم، گرمای حدود ۱۰۰ درجه سانتی‌گراد به تومور رسیده و آن را از بین می‌برد.
۶- هورمون درمانی« ۱- درآوردن بیضه‌ها (ارکیوتومی)
۲- استفاده از داروی ضد تستوسترون مثل فلوتامید، بیکالوتامید و سیپروترون
۳- جلوگیری از ساخته شدن

هورمون مردانه در غده فوق  «

کلیه با استفاده از

۱- کتوکنازول

۲- آمینو-گلوتتماید

۴- مهار اثر هیپوتالاموس بر هیپوفیز برای تولید ماده‌ای به نام LH که خود این ماده تولید تستوسترون را در بیضه‌ها تحریک می‌کند با داروهایی مثل Leuprolide و یا Abarelix

جدول ۲-۴ : خلاصه‌ای از همه اقدامات ممکن برای درمان سرطان پروستات

سؤال ۲ – ۱۵ : چه عواملی در انتخاب نوع درمان برای سرطان پروستات دخالت دارند؟

تاکنون به سه عامل اصلی در انتخاب نوع درمان برای سرطان پروستات اشاره کردیم که عبارت بودند از:

  1. مرحله‌بندی سرطان
  2. درجه‌بندی سلول‌های سرطانی
  3. سطح PSA

اما باید بدانیم که تنها با اتکاء به این ۳ عامل نمی‌توان درمان را به‌طور قطعی انتخاب کرد بلکه عوامل دیگری هم دخالت دارند که عبارتند از:

  1. سن بیمار
  2. وجود یا عدم وجود بیماریهای همراه مثل نارسایی قلبی، سکته مغزی، نارسایی کلیوی و… .

بر اساس آنچه عنوان شد وقتی با استفاده از همه اقدامات، تشخیص سرطان پروستات قطعی شد و تصمیم به درمان بیمار گرفتیم برای انتخاب نوع درمان باید فاکتورهای متعدد را در نظر بگیریم که در مطالب بعدی راجع به این فاکتورها و نوع درمان انتخابی، صحبت خواهیم کرد.

سؤال ۲ ـ ۱۶ : آیا می‌توان برای درمان سرطان پروستات، از دو یا چند اقدام همزمان و به صورت ترکیبی استفاده کرد؟

بله، گاهی اوقات با توجه به مرحله‌بندی بیماری و درجه سلول‌های سرطانی می‌توان از ترکیب چند درمان و به صورت همزمان استفاده کرد. به عنوان مثال ترکیب رادیوتراپی (منبع در خارج از بدن + منبع در بدن) + هورمون درمانی یکی از اقدامات ترکیبی شایع برای درمان سرطان پروستات است.

سؤال ۲ ـ ۱۷ : آیا می‌توان در حین درمان، پروتکل درمانی و نوع درمان را تغییر داد؟

برای فهم بهتر پاسخ به این سؤال اجازه دهید یک مثال واضح بزنم. خانمی را در نظر بگیرید که با توجه به قند خون نسبتاً بالا تحت درمان با قرص خوراکی ضد دیابت قرار گرفته است. بیمار قصد بارداری دارد و چون در دوران بارداری نباید از قرص‌های خوراکی ضد دیابت استفاده کرد، بیمار قبل از حامله‌شدن برای کنترل دقیق قند تحت درمان با انسولین قرار می‌گیرد و در تمام طول بارداری نیز از انسولین استفاده می‌کند. وقتی بارداری خاتمه پیدا کرد، بیمار مجدداً بر روی قرص خوراکی ضد دیابت قرار می‌گیرد.

برخورد درمانی با بیمار مبتلا به سرطان پروستات نیز بدینگونه است. یعنی وقتی حین درمان متوجه می‌شویم، مرحله‌بندی بیمار تغییر کرده یا به درمان قبلی پاسخ مناسب نداده است، پروتکل درمانی را تغییر می‌دهیم یا یک درمان جدید به برنامه قبلی اضافه می‌کنیم. بنابراین احتمال تغییر برنامه‌درمانی در طول دوره درمان سرطان پروستات وجود دارد  و در هر مرحله از ویزیت بیمار، پزشک بر اساس اطلاعات جدیدی که پیدا می‌کند یا تغییراتی که متوجه آن‌ها می‌شود، تصمیم خود را عوض کرده و نحوه درمان را عوض می‌کند. لازم به ذکر است که تغییر برنامه درمانی به هیچ‌وجه نشان‌دهنده اشتباه در برنامه درمانی قبلی نیست، بلکه شرایط بوجود آمده جدید، باعث انتخاب درمان جدید می‌شود.

سؤال ۲ ـ ۱۸ : منظور از تحت نظر داشتن دقیق بیماری چیست؟

در کتب مرجع پزشکی تحت نظر داشتن بیمار به صورت دو ترکیب آمده است.

  1. Watch full waiting (منتظر بودن ضمن تحت نظر داشتن دقیق)
  2. Active surveillance (نظارت فعال)

حالا سؤال این است که چه کسانی کاندید «نظارت فعال» و یا «منتظر بودن ضمن تحت نظر داشتن دقیق» هستند؟

اجازه بدهید مثال بزنم:

مرد ۸۰ ساله‌ای را در نظر بگیرید که بدون علائم بالینی و به‌طور تصادفی ضمن انجام آزمایشات بیماریابی متوجه سرطان پروستات در او شده‌ایم از بیمار نمونه‌گیری به عمل می‌آوریم، آسیب‌شناس درجه پایین را گزارش می‌کند. از بیمار سی‌تی‌اسکن لگن به عمل می‌آوریم، آزمون اسکن استخوان‌های کل بدن را انجام می‌دهیم و هیچ دلیلی برای متاستاز یا دست‌اندازی سرطان پیدا نمی‌کنیم. بنابراین با بیماری روبرو هستیم که سه خصوصیت دارد:

  1. سن بالا دارد.
  2. بیماری در مرحله پایین و I است.
  3. سلول‌های سرطانی درجه پایین دارند.

بر اساس این خصوصیات و با توجه به عوارضی که درمان‌های سرطان پروستات دارد تصمیم می‌گیریم، اقدام به جراحی، رادیوتراپی یا هورمون درمانی نکنیم و بیمار را به‌طور کامل تحت نظر بگیریم.

البته باید مجدداً خاطرنشان کنم که در دوره درمان سرطان پروستات امکان تعویض تاکتیک مبارزه وجود دارد درست مثل یک بازی فوتبال که مربی ابتدا بازیکنان را با یک تاکتیک وارد زمین می‌کند اما با توجه به نحوه بازی حریف تصمیم می‌گیرد تاکتیک جدیدی را در بین دو نیمه به بازیکنانش گوشزد کند تا از میدان مبارزه، پیروز خارج شوند. جنگیدن با سرطان پروستات همانند یک بازی فوتبال است که در هر لحظه از بازی، امکان دارد، دستور یک تاکتیک جدید از طرف مربی (و در اینجا از طرف پزشک) صادر شود. اگر در بیماری که تحت نظر است متوجه حالات زیر شویم تصمیم می‌گیریم پروتکل درمانی را عوض کرده، دست به اقدام بعدی بزنیم.

چای سبز بخاطر پلی‌فنول موجود در آن، مؤثرترین داروی گیاهی برای جلوگیری از سرطان پروستات است.

  1. متوجه شویم بیماری رشد کرده و علائم بالینی جدید ظاهر شده است.
  2. در اندازه‌گیری‌های متوالی و دوره‌ای، متوجه افزایش ناگهانی و خارج از انتظار PSA شویم.
  3. در بیوپسی‌های سالیانه که انجام می‌دهیم متوجه می‌شویم درجه سلول‌های سرطانی بالا رفته است.

البته در بسیاری از موارد، بیماران تحت نظر، معمولاً و در عرض ۳ سال نیازمند دخالت درمانی جدید می‌شوند.

حالت دیگری که تصمیم می‌گیریم از تاکتیک تحت نظر داشتن استفاده کنیم، هنگامی است که خطر اقدامات درمانی مثل جراحی، رادیوتراپی (اشعه) و یا هورمون درمانی بالا است یعنی وقتی فواید درمان را در یک کفه ترازو می‌گذاریم و خطرات آن را در کفه دیگر احساس می‌کنیم، کفه مربوط به خطرات بیشتر است و بیمار سود چندانی از اقدام و دخالت درمانی نخواهد برد.

سؤال ۲ ـ ۱۹ : چه بیمارانی کاندید درمان جراحی و درآوردن پروستات (پروستاتکتومی) هستند و چند نوع جراحی داریم؟

خارج کردن پروستات یا پروستاتکتومی برای کسانی بکار می‌رود که در مرحله ابتدایی بیماری هستند و سرطان محدود به پروستات بوده، از آن خارج نشده است. و یا تحت درمان اشعه قرار گرفته‌اند اما پاسخ مناسب به آن نداده‌اند. لازم است یادآوری کنیم که درمان جراحی برای بیماری که قبلاً تحت رادیوتراپی (اشعه) قرار گرفته است با مشکل همراه می‌باشد. همانطور که در جدول ۲-۴ آمده است. سه نوع جراحی داریم.

  1. درآوردن پروستات از ناحیه زیر شکم یا Retropubic prostatectomy که شایعترین نوع عمل است.
  2. درآوردن پروستات از ناحیه میان دو راه (ناحیه بین مقعد و پوست بیضه)
  3. درآوردن پروستات از طریق لاپاراسکوپی: در این روش چندین سوراخ به اندازه ۱ سانتی‌متر در روی شکم ایجاد می‌کنند و پروستات خارج می‌شود.

لازم به ذکر است که پس از خارج کردن پروستات، اعصاب ناحیه اطراف پروستات آسیب می‌بینند و بیمار دچار عوارض ناشی از عمل مثل بی‌اختیاری ادراری و اختلال نعوظ می‌شود. برای درمان اختلال نعوظ در این بیماران پس از جراحی، از داروهایی مثل ویاگرا استفاده می‌شود. هنگام پروستاتکتومی و فرستادن پروستات به آزمایشگاه، اگر متخصص آسیب‌شناسی بگوید بیماری از آنچه جراح فکر می‌کرده گسترده‌تر است و به عنوان مثال، سرطان به‌طور موضعی گسترش پیدا کرده است، استفاده از اشعه و رادیوتراپی به عنوان درمان کمکی مورد استفاده قرار می‌گیرد و باعث افزایش طول عمر بیمار می‌شود.

سؤال ۲ ـ ۲۰ : رادیوتراپی یا درمان با اشعه در کانسر پروستات چه جایگاهی دارد و چند نوع است؟

رادیوتراپی برای درمان سرطان پروستات در مواقع زیر انجام می‌شود:

  1. در مراحل اولیه همانند هنگامی که بیمار کاندید جراحی است.
  2. هنگامی که بیماری پیشرفت کرده و با متاستاز به استخوان‌ها باعث درد آن‌ها شده که رادیوتراپی برای کنترل درد بکار می‌رود.
  3. به صورت درمان ترکیبی با هورمون درمانی وقتی که خطر سرطان پروستات در حد وسط است و امید چندانی به درمان تنهایی با رادیوتراپی نیست.
  4. هنگامی که در اثر سرطان یک مهره بر روی هم خوابیده است یا هنگامی که پس از جراحی متوجه می‌شویم، سرطان از پروستات عبور کرده و به بافت‌های اطراف نفوذ کرده است.
  5. اگر بیماری محدود به غده پروستات بوده و بیمار کاندید عمل جراحی باشد اما عمل جراحی با ریسک همراه باشد، پزشک استفاده از درمان با اشعه را توصیه می‌کند. همانطور که در جدول ۲-۴، مشاهده می‌شود، دو نوع رادیوتراپی داریم. یک نوع آن حالتی است که منشأ اشعه در خارج از بدن قرار دارد و مطابق شکل ۲-۲، بیمار بر روی تخت می‌خوابد و اشعه به پروستات تابیده می‌شود.

نوع دیگر آن حالتی است که فلزات تولیدکننده اشعه برای درمان سرطان پروستات درون استوانه‌های ریزی قرار می‌گیرند و از طریق فضای پرینه (میان دوراه) وارد پروستات شده، اشعه لازم را به سلول‌های سرطانی می‌تابانند. (شکل ۲-۳)

 

 

شکل ۲-۲ : استفاده از دستگاه خارج‌ بدن، برای رادیوتراپی در سرطان پروستات

شکل ۲-۳ : استوانه‌های حاوی مواد رادیواکتیو برای قرار گرفتن در پروستات بیمار از طریق فضای میان دو راه.

همانند همه اقدامات درمانی، درمان با اشعه یا رادیوتراپی با خطراتی همراه است که بعضی از آن‌ها عبارتند از:

  1. اسهال
  2. بی‌اختیاری ادراری
  3. اختلال در نعوظ
  4. خونریزی از مقعد به علت التهاب رکتوم که به آن پروکتیت ناشی از اشعه می‌گویند.

البته بعضی از این علائم به مرور زمان از بین می‌روند اما به یاد داشته باشیم که استفاده از اشعه در نوعی که منشأ اشعه در بیرون از بدن قرار دارد با خطر سرطان روده بزرگ و مثانه در آینده روبرو است هر چند این خطرات کم است.

سؤال ۲ ـ ۲۱ :  منظور  از  هورمون درمانی چیست  و  چه  جایگاهی در درمان سرطان پروستات دارد؟

از آنجایی‌که هورمون‌های مردانه یا آندروژن‌ها مثل تستوسترون و دی‌هیدروتستوسترون می‌توانند باعث رشد سلول‌های سرطانی پروستات شوند، اگر بتوانیم، به هر وسیله در مسیر تولید تا تأثیر آن‌ها بر سلول‌های پروستات دخالت کرده و مانع از تولید یا تأثیر آن‌ها شویم تا حدود زیادی می‌توانیم باعث مهار سلول‌های سرطان پروستات شویم. این اقدام برای اولین‌بار در حدود ۱۱۷ سال قبل و با استفاده از خارج کردن بیضه‌های یک مرد مبتلا به سرطان پروستات انجام شد هر چند با موفقیت زیادی در آن زمان همراه نبود.

در بدن انسان دو جایگاه برای تولید هورمون‌های مردانه وجود دارد. ۹۵ درصد، هورمون‌های مردانه در بیضه‌ها و ۵ درصد باقیمانده در غده‌های فوق کلیه ساخته می‌شود.

ساخته شدن هورمون‌های مردانه در بیضه‌ها، دارای یک مسیر طولانی‌ است که از هیپوتالاموس شروع شده و به بیضه‌ها ختم می‌شود.

در هیپوتالاموس ماده‌ای به نام GnRH تولید می‌شود که خود را به هیپوفیز رسانده و باعث تولید یک هورمون به نام LH می‌شود LH وارد خون شده و خود را به بیضه‌ها می‌رساند. قسمتی از سلول‌های بیضه که کار تولید تستوسترون را برعهده دارند، تحت تأثیر LH، تولید خود را افزایش می‌دهند. تستوسترون تولید شده وارد جریان خون شده و خود را به قسمت‌های مختلف بدن ‌رسانده، و باعث بوجود آمدن ظاهر مردانه، در آوردن ریش و سبیل و… می‌شود. قسمتی از تستوسترون در پروستات به دی‌هیدروتستوسترون تبدیل می‌شود و این ماده آخری به تقسیم سلول‌های سرطان پروستات کمک می‌کند.

در هر کجای این مسیر (از هیپوتالاموس تا پروستات) که دخالت کرده، مانع‌تراشی کنیم، باعث مهار رشد سلول‌های سرطانی می‌شویم. داروهایی که می‌توانند در هر مرحله مورد استفاده قرار گیرند، به‌طور خلاصه در جدول ۲-۴ توضیح داده شده‌اند. لازم به ذکر است که خارج کردن بیضه‌ها (ارکیوتومی) می‌تواند با عوارض متعدد مثل گر گرفتگی، چاقی، کاهش تمایلات جنسی، بزرگ شدن پستان‌ها، ناتوانی جنسی و پوکی استخوان همراه باشد.

به خاطر داشته باشیم، هورمون‌درمانی هنگامی مورد استفاده قرار می‌گیرد که سرطان پروستات از محدودۀ پروستات خارج شده و به نقاط دوردست، متاستاز داده باشد (دست‌اندازی کرده باشد).

تشخیص و درمان به موقع سرطان پروستات،
یعنی تداوم زندگی بدون درد و رنج

  1. ۱. BPH = Benign prostatic hypertrophy

۱ . PSA = Prostatic Specific Antigen آنتی ژن اختصاصی پروستات

  1. PCA3 = Presence of Cell – Associated
  2. ۲. EPCA-2 = Early Prostate Cancer Antigen

دیدگاه ها بسته شده است