سرطان پستان
آبان ۲۶, ۱۳۹۹
« ناباروری»
آبان ۲۶, ۱۳۹۹

بارداری سالم

 

بارداری سالم

به‌ زبان‌ ساده‌

 

هر سؤالی‌ که‌ درباره

چگونگی داشتن یک بارداری سالم

در ذهن‌ شما وجود دارد، پاسخش‌ را در این‌ کتاب‌ خواهید یافت‌.

 

 

تألیف‌:

دکتر احمد محمودآبادی‌

دارای‌ بورد تخصصی‌ بیماریهای‌ داخلی‌

(متخصص داخلی نمونه)

 

 

 

دفتر تهران‌: خیابان انقلاب، بین نامجو و مدنی، کوچه پناهی، پلاک ۲۰، واحد ۱

تلفن۷۷۶۳۱۳۴۷ – ۷۷۶۵۰۱۵۹ – همراه‌ ۰۹۱۲۲۵۴۵۶۰۰

Web: Kerdegari.com             Email: Info@Kerdegari.com

بارداری سالم

به‌ زبان‌ ساده‌

دکتر احمد محمودآبادی‌

دارای‌ بورد تخصصی‌ بیماریهای‌ داخلی‌

چاپ‌ دوم‌: ۱۳۸۸

تیراژ: ۵۰۰۰ نسخه‌

مدیر تولید: غلامرضا کردگاری‌

صفحه‌آرایی: راحله‌ محمودآبادی‌

چاپ‌: مطبوعاتی ایران

شابک‌: ۵۳۵-۲۷۳۶-۹۶۴-۹۷۸

۲۲۰۰ تومان

 

 

 

 

 

فهرست‌

 

…………………… مقدمه‌…………………………………………………………………………… ۵

بارداری سالم

سؤال ۱ : بارداری چگونه اتفاق می‌افتد؟ ……………………………………………… ۷

سؤال ۲ : چگونه می‌توان خود را برای داشتن یک بارداری سالم آماده کرد؟ ۸

سؤال ۳ : یک خانم حامله، باید هر چند وقت یک‌بار توسط پزشک یا مامایش ویزیت شود؟      ۱۳

سؤال ۴ : یک خانم باردار باید منتظر چه تغییراتی در بدن خود باشد یا به عبارت دیگر، به‌طور طبیعی و فیزیولوژیک، انتظار چه تغییراتی را در ساختمان و کارکرد اعضای مختلف بدن یک خانم باردار داریم؟     ۱۴

سؤال ۵ : مصرف داروها در دوران بارداری از چه اصولی پیروی می‌کند؟ ۳۱

سؤال ۶ : یک خانم  حامله، با ظاهر شدن چه علائمی باید بلافاصله توسط پزشک یا مامای انتخابی خود مورد معاینه قرار گیرد؟         ۳۶

سؤال ۷ : دوران بارداری را چگونه و بر چه اساسی به دوره‌های مختلف تقسیم‌بندی می‌کنند؟    ۳۹

سؤال ۸ : به‌طور معمول، یک خانم باردار تحت انجام چه آزمایشاتی قرار می‌گیرد؟     ۴۶

سؤال ۹ : نکات اساسی که یک پزشک یا ماما، در معاینه خانم باردار موردنظر قرار می‌دهد کدامند؟        ۴۸

سؤال ۱۰ : سونوگرافی چه ارزشی در بررسی یا پیگیری بارداری دارد و چه مواقعی باید انجام شود؟      ۵۶

سؤال ۱۱ : چگونه می‌توان زمان زایمان را محاسبه کرد؟……………………… ۵۷

سؤال ۱۲ : آیا خانم باردار می‌تواند ورزش کند؟ اگر جواب مثبت است، چه محدودیت‌هایی برای او وجود دارد؟ همچنین چه ورزش‌هایی به او کمک می‌کند تا بارداری و زایمان خوبی داشته باشد؟. ۵۹

سؤال ۱۳ : من نگران داشتن جنین مبتلا به سندرم داون (منگول) هستم؟ آیا راهی برای اتمام نگرانی من وجود دارد؟           ۷۴

سؤال ۱۴ : چگونه می‌توان فهمید که شروع زایمان نزدیک است؟………… ۷۸

سؤال ۱۵ : برای داشتن یک زایمان راحت چه اقداماتی می‌توان انجام داد؟ چگونه می‌توان به زایمان کمک کرد؟    ۸۱

سؤال ۱۶ : سزارین چه جایگاهی در زایمان دارد؟………………………………. ۸۳

سؤال ۱۷ : زایمان قبلی من توسط سزارین انجام شده است، آیا می‌توانم این زایمان را به‌طور طبیعی انجام دهم؟    ۸۶

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه‌

 

بر اساس یک افسانه آفریقایی، هنگامی که مدتی از خلقت آدم و حوا می‌گذرد، دلتنگی به سراغشان می‌آید و نزد خداوند می‌روند تا از او هدیه‌ای بخواهند.

خداوند به آن‌ها مژده فرزند می‌دهد اما شرطی می‌گذارد که باعث می‌شود تا مدتی در خواسته خود به دیده تردید نگاه کنند.

خداوند به آن‌ها می‌گوید: من شما را صاحب فرزند خواهم کرد اما شرط آن این است که دیگر جاودانه نخواهید بود و تداوم حیات، از جانی به جانی و از نسلی به نسلی دیگر، منتقل خواهد شد.

آدم و حوا، از خدا فرصت می‌خواهند تا در این باره فکر کنند. فکرهایشان را می‌کنند و حالا ما اینجاییم!

مانند همیشه، سعی کرده‌ام تا به سؤالا‌تی پاسخ دهم که ذهن خوانندگان را به خود مشغول می‌کند. من اگر چه متخصص داخلی هستم اما به عنوان یک پزشک و به عنوان کسی که روزانه با بیماران متعدد از جمله خانم‌های باردار روبرو بوده‌ام، تا حدود زیادی با مشکلات و مسائل مربوط به بارداری آشنا هستم.

در این کتاب سعی کرده‌ام تا به ساده‌ترین شکل ممکن، سؤالات رایج مربوط به بارداری و زایمان را مطرح کرده، به آن‌ها پاسخ دهم.

امیدوارم این کتاب همانند سایر کتاب‌هایم بتواند، به افزایش سطح آگاهی خوانندگان بخصوص مادران باردار کمک کند.

در آماده‌سازی‌ و انتشار این‌ کتاب‌ از کمک‌های‌ بی‌دریغ‌ جناب‌ آقای‌ مهندس‌ غلامرضا کردگاری‌ مدیرعامل‌ محترم‌ انتشارات‌ کردگاری‌، همچنین‌ همسر مهربانشان‌ سرکار خانم‌ راحله‌ محمودآبادی‌ برادرزاده‌ عزیزم‌ یاری‌ گرفته‌ام‌، آرزوی‌ موفقیتشان‌ را دارم‌.

در پایان‌ از خوانندگان‌ محترم‌ این‌ کتاب‌ خواهشمندم‌ نظریات‌ و سؤالات‌ خود را با آدرس‌ اینجانب‌ در میان‌ بگذارند تا بتوانم‌ در چاپ‌های‌ بعدی‌ از آن‌ها استفاده‌ کنم‌. آرزوی‌ من‌ بهبود سطح‌ اطلاعات‌ عمومی‌ بیماران‌ و شناخت‌ بهتر آن‌ها از بیماریشان‌ است‌ تا بتوانند با سلاح بزرگ دانایی به نبرد با بیماری خود رفته و زندگی سالمتری داشته باشند.

دکتر احمد محمودآبادی‌

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آدرس‌ مطب‌ : مشهد ـ خیابان‌ احمدآباد ـ بین‌ عارف‌ و پرستار ـ طبقه‌ فوقانی‌ داروخانه‌ شبانه‌روزی‌ احمدآباد ـ طبقه‌ سوم‌ ـ دکتر محمودآبادی ـ تلفن‌ ۸۴۰۵۰۵۵

 

 

 

 

فصل‌ اول‌

بارداری سالم

سؤال ۱ : بارداری چگونه اتفاق می‌افتد؟

طی دورانی که به‌طور متوسط ۳۲ سال طول می‌کشد (۱۳ تا ۴۵ سالگی)، در هر ماه یک تخمک، از تخمدان زن آزاد شده و خود را از طریق لوله‌هایی که لوله‌های فالوپ یا لوله‌های رحمی نامیده می‌شوند به رحم می‌رساند. بر اساس یک محاسبه ساده، هر زن در طول دوران باروری خود حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ تخمک آزاد می‌کند.

آزاد شدن تخمک از تخمدان‌ها و ورود آن به لوله‌های رحمی تقریباً در چهاردهمین روز دوره ماهیانه صورت می‌گیرد و اگر طول دوره هر عادت ماهیانه را به‌طور متوسط ۲۸ روز در نظر بگیریم، این عمل تقریباً در بین روزهای سیزدهم تا پانزدهم صورت می‌گیرد. مطالعات متعدد نشان داده‌اند که اگر طول دوره‌های عادت ماهیانه در یک خانم مرتب و تقریباً ۴۰ روزه باشد، زمان تخمک‌گذاری عبارت است از ۱±۲۶ یعنی روزهای بیست و پنجم تا بیست و هفتم و اگر این دوره حدود ۲۱ روز طول بکشد، زمان تخمک‌گذاری تقریباً بین روزهای ششم و هشتم است یعنی ۱±۷. بنابر یک قرارداد، اولین روزِ خونریزی ماهیانه را، اولین روزِ دوره عادت ماهیانه می‌نامند.

اهمیت دانستن زمان تخمک‌گذاری برای یک خانم (در صورت مرتب بودن دوره‌های عادت ماهیانه) محاسبه تقریباً دقیق زمان تخمک‌گذاری است.

اگر همبستری، با محاسبه زمان تخمک‌گذاری انجام شود، احتمال درصد موفقیت منتهی به بارداری افزایش می‌یابد.

اسپرم از طریق دهانه رحم به سمت بالا و به طرف لوله‌های رحمی حرکت کرده، معمولاً در محلی که از آن با عنوان آمپول لوله‌های رحمی نام برده می‌شود، تخمک را ملاقات کرده، به آن وارد شده و عمل لقاح صورت می‌گیرد. پس از لقاح، تخمکِ بارور شده، به سمت رحم حرکت کرده و طی ۱ تا ۲ روز در دیواره رحم که اکنون کاملاً پرورش یافته و آماده است جایگزین می‌شود. این عمل را لانه‌گزینی می‌گویند.

تخمک بارور شده شروع به رشد کرده و خیلی سریع، امکانات ادامه حیات خود را با استفاده از تولید جفت، پرده‌های جنینی و بند ناف، فراهم می‌کند.

حدود یک هفته تا ده روز پس از جایگزینی در دیواره رحم و به دنبال تولید جفت، از آن ماده‌ای در خون مادر آزاد می‌شود که HCG نامیده شده و بیان‌کننده بارداری است. با یک محاسبه ساده می‌توان دریافت که اکنون با استفاده از یک آزمایش معمولی خونی، حتی قبل از به عقب افتادن خونریزی ماهیانه می‌توان حاملگی را تشخیص داد. مراحل مختلف آزاد شدن تخمک، لقاح و جایگزینی آن در دیواره رحم را می‌توانید در شکل ۱ مشاهده کنید.

سؤال ۲ : چگونه می‌توان خود را برای داشتن یک بارداری سالم آماده کرد؟

اجازه بدهید برای فهم بهتر در پاسخ به چنین سؤالی، یک مثال بزنم. وقتی که قرار است یک بیمار مبتلا به نارسایی کلیه، کبد، قلب و… تحت عمل پیوندِ دریافت عضو قرار گیرد، باید از جهات متعدد آمادگی این دریافت را پیدا کند.

ادامه
تقسیمات

 

 

محل ملاقات اسپرم
با تخمک
دیواره رحم
تخمدان
تخمک در حال آزادشدن

شکل ۱ : مراحل مختلف آزادشدن تخمک تا جایگزینی دردیواره‌رحم

چنین بیماری قبل از پیوند به پزشکان مختلف معرفی شده و سعی می‌شود هر عفونت یا ناهنجاری که در بدن او قرار دارد کاملاً کنترل شود.

بیمار به دندانپزشک معرفی می‌شود تا تحت معاینه قرار گیرد. اگر دندان عفونی دارد، به دقت معالجه می‌شود. اگر لثه‌های عفونی دارد، تحت درمان آنتی‌بیوتیکی مناسب قرار می‌گیرد.

بیمار به متخصص گوارش معرفی می‌شود تا از نظر وجود یا عدم وجود زخم فعال گوارشی (معده، دوازدهه و…) مورد بررسی قرار گیرد.

به متخصص گوش و حلق معرفی می‌شود تا از نظر وجود عفونت سینوس‌ها، گوش میانی و… تحت درمان قرار گیرد.

اگر دیابتی است، سعی می‌شود، قند خون او با دقت کامل مداوا و کنترل شود. اگر مبتلا به فشار خون بالا است، باید به بهترین نحو ممکن، این بیماری تحت کنترل قرار گیرد.

همه آزمایشات لازم برای شناسایی ‌دهنده واجد شرایط صورت می‌گیرد و در نهایت، بیمار با هزار امید و آرزو، راهی اتاق عمل می‌شود.

وقتی که یک خانم، تصمیم به بارداری می‌گیرد، معنای آن این است که قبول می‌کند برای مدت معینی، یک عضو جدید به او پیوند شود. اگر چه، مقایسه جنین که حداقل ۵۰ درصد تمامی خصوصیات سلولی خود را از مادر می‌گیرد با پیوند عضو از فردی دیگر، که تفاوت‌های ژنتیکی فراوانی با هم دارند، مقایسه قابل قبولی نیست اما از آنجایی‌که در هر دو مورد، لازم است، فرد آمادگی مناسب را پیدا کند سعی کردم با آوردن چنین مثالی، اهمیت آمادگی برای بارداری را یادآور شوم.

بر اساس آنچه که در اهمیت این نکته گفته شد، همگیِ پزشکان بر این عقیده باور دارند که مادر، نیازمند یک سری آمادگی است و تعدادی از این آمادگی‌ها عبارتند از:

  1. قبل از باردار شدن، پزشک یا مامای خود را انتخاب کرده، در مورد داروهای مصرفی اخیر خود، همچنین انجام واکسیناسیون‌هایی که لازم است انجام شود، با او مشورت کنید.
  2. داروهای خانواده ضد التهاب غیرکورتونی یعنی بروفن، دیکلوفناک سدیم، ایندومتاسین، پیروکسیکام، ناپروکسن و… را قطع کنید. این داروها می‌توانند درصورتی‌که بیشتر از یک هفته مصرف شوند، در روزهای ابتدایی لقاح و جایگزینی در دیواره رحم، منجر به سقط شوند. به خاطر داشته باشید که در مورد تمامی داروهای مصرفی با پزشکتان مشورت کنید. بخصوص اگر مبتلا به یک بیماری مزمن مثل دیابت، فشار خون بالا، روماتیسم، آسم و بیماریهای گوارشی هستید.

یکی از مشکلات بارداری، رشوه‌هایی است که باید به فرزند قبلی داد. خوب، خدا را شکر، فعلاً با یک بستنی، به خیر گذشته است.

  1. شروع به مصرف روزانه یک قرص یا کپسول مولتی‌ویتامین کنید. اکنون داروهایی با نام پره‌ناتال (Prenatal) در بازار وجود دارند که حاوی ۴۰۰ میکروگرم فولیک‌اسید نیز می‌باشند.
  2. از دندانپزشک خود وقت بگیرید و از او بخواهید، دندان‌های شما را معاینه کرده، درمان‌های لازم و ضروری را انجام دهد.
  3. زمان پریود خود را یادداشت کنید. اهمیت این موضوع در دو نکته است. اول اینکه بهترین زمان لازم برای نزدیکی را می‌دانید و دوم اینکه در صورت باردار شدن، به‌طور تقریبی سن حاملگی خود را خواهید دانست. دوره حاملگی را تقریباً ۴۰ هفته در نظر می‌گیرند که شروع آن اولین روز از آخرین دوره خونریزی است. (LMP)[۱] بنابراین وقتی به یک خانم گفته می‌شود در هفته دهم حاملگی هستید، معنی دیگر آن این است که حدود ۸ هفته قبل، عمل لقاح صورت گرفته است. بر اساس محاسبه، زمانِ زایمانِ یک خانم، حدود ۲۸۰ روز پس از اولین روز از آخرین LMP است. اگر چه باید در روز ۲۸۰ از اولین روز LMP منتظر زایمان بود، اما بسیاری از خانم‌ها در فاصله دو هفته کمتر یا دو هفته بیشتر از زمان محاسبه شده، زایمان خواهند کرد. برای فهم بهتر این مطلب یعنی محاسبه زمان زایمان، به پاسخ سؤال ۱۱ دقت کنید.
  4. قبل از بارداری و انجام لقاح یک خانم باید تغییراتی در شیوه زندگی خود بدهد یعنی اینکه:

– مصرف قهوه را به حداقل برساند.

– اگر از سیگار و الکل مصرف می‌کند، آن‌ها را قطع کند.

قطع مصرف سیگار، از اولین تغییراتی است که یک خانم، باید قبل از شروع بارداری در زندگی خود ایجاد کند.

– داروهای مصرفی را به اطلاع پزشک برساند و از ادامه مصرف آن‌هایی که برای جنین خطرناک است خودداری کند.

– یک خانم باید اطلاعات کافی در مورد علائم و عوارض بارداری داشته باشد. او باید بداند که چه خطراتی می‌تواند جان خود و جنینش را تهدید کند. برای آگاهی یافتن نسبت به آنچه عنوان ‌شد می‌توان از مطالعه کتاب‌های گوناگون، سایت‌های اینترنتی و پزشکان یا ماماها استفاده کرد.

  1. ورزش کردن برای داشتن تن و روانی سالم، در همه سنین ضروری است اما، وقتی که قرار است یک خانم باردار شود به این معنی است که در یک مسابقه ماراتن نامنویسی کرده و اکنون باید آمادگی لازم برای این مسابقه را پیدا کند.

ورزش مرتب و منظم که ساده‌ترین و در دسترس‌ترین نوع آن پیاده‌روی است، باعث ایجاد زمینه مناسب برای بدن سالم، روحیه بالا و در نهایت جنین سالم خواهد شد.

۸ . اگر در حال مصرف قرص جلوگیری هستید و قصد دارید باردار شوید، پس از قطع قرص‌ها اجازه دهید برای ۱ تا ۲ بار به‌طور مرتب پریود شوید و سپس اقدام به بارداری کنید.

سؤال ۳ : یک خانم حامله، باید هر چند وقت یک بار توسط پزشک یا مامایش ویزیت شود؟

وقتی یک خانم از بارداری خود مطمئن شد، لازم است تحت یکسری آزمایش قرار گیرد (بعداً به آن اشاره خواهم کرد). پس از اولین ویزیت و انجام معاینات و آزمایشات اولیه، خانم باردار به‌طور متوسط و در صورتی که مشکل مهم و قابل پیگیری پیش نیاید، باید ماهیانه به پزشک خود مراجعه کرده و تحت معاینات لازم قرار گیرد. وقتی که یک خانم به سن هفت ماهگی بارداری یا همان هفته بیست و هشتم رسید، لازم است هر ۲ هفته یک بار ویزیت شود. آخرین ماه بارداری، نیازمند ویزیت هفتگی توسط پزشک می‌باشد.

آنچه که از آن به عنوان معاینات دوره‌ای یاد می‌شود، در صورتی است که حاملگی سیر طبیعی خود را طی کرده و مشکل قابل پیگیری بوجود نیاید. چه بسا، در طول حاملگی، مشکلاتی بوجود آید که لازم باشد خانم باردار زودتر از موعد مقرر و حتی گاهی خیلی اورژانس توسط پزشک ویزیت شود. در سؤالات بعدی، مشخصات موارد لازم برای ویزیت اورژانس توضیح داده خواهند شد.

شرکت در کلاس‌های آموزشی، یکی از راه‌های مؤثر برای رسیدن به آگاهی کافی از چگونگی دوران بارداری و نحوه آماده شدن برای زایمان است.

سؤال ۴ : یک خانم باردار باید منتظر چه تغییراتی در بدن خود باشد یا به عبارت دیگر، به‌طور طبیعی و فیزیولوژیک، انتظار چه تغییراتی را در ساختمان و کارکرد اعضای مختلف بدن یک خانم باردار داریم؟

وقتی یک خانم، باردار می‌شود، با توجه به اضافه شدن یک عضو پیوندی به او، تغییرات زیادی را در بدن خود مشاهده خواهد کرد که اجتناب‌ناپذیر هستند. آگاهی از این تغییرات و مکانیزم ایجاد آن‌ها باعث می‌شود تا خانم باردار خود را برای آن‌ها آماده کند و بوجود آمدن چنین تغییراتی، باعث نگرانی او نشود.

خانم‌هایی که سابقه بارداری دارند،  بسیاری از این تغییرات را تجربه کرده، آمادگی لازم برای بروز آن‌ها، در حاملگی‌‌های بعدی را دارند بنابراین آگاهی از نکات زیر بیشتر برای خانم‌هایی اهمیت دارد که اولین بارداری خود را تجربه می‌کنند.

خوشحالی خانم از نتیجه مثبت آزمایش، بیشتر از هر چیز، برای کادویی است که آقا، قولش را داده است.

بعضی از علائمی که عنوان می‌شوند، از علائم اولیه حاملگی هستند و در واقع زنگ‌هایی هستند که به صدا درمی‌آیند تا حاملگی و بارداری را به اطلاع برسانند. این علائم عبارتند از:

  1. تهوع (در سه ماه اول)
  2. دردناک بودن پستان و نوک آن (سه ماه اول)
  3. خستگی شدید (سه ماه اول و سوم)
  4. تغییر رنگ و آبی شدن مخاط واژن و دهانه رحم
  5. نرم شدن گردن رحم
  6. نرم شدن رحم
  7. سیاه شدن نوک پستان‌ها

۸ . احساس توده در لگن و شکم

علاوه بر آنچه که از آن‌ها، با عنوان تغییرات ابتدایی و اعلام بارداری یک زن نام برده می‌شود، علائمی بوجود می‌آیند که معمولاً اجتناب‌ناپذیر بوده و خانم حامله باید با درجات متفاوت منتظر آن‌ها باشد. بسیاری از این نشانه‌ها، نیازمند دخالت درمانی نبوده و با اتمام حاملگی، بهبودی می‌یابند. بعضی از این تغییرات عبارتند از:

  1. درد لگن
  2. ورم کردن
  3. افزایش وزن
  4. تغییرات در موها
  5. تغییرات پستان
  6. خستگی و ضعف
  7. اختلالات خواب
  8. بواسیر و یبوست
  9. خونریزی از بینی و لثه‌ها
  10. تغییر رنگ ترشحات واژن
  11. کرامپ و گرفتگی در پاها
  12. افزایش دفعات و تکرر ادرار
  13. بیماری صبحگاهی (تهوع، استفراغ)
  14. برجسته شدن واریس‌ها در اندام تحتانی
  15. کمردرد و درد ناشی از فشار بر عصب سیاتیک
  16. عفونت‌های قارچی واژینال به علت تغییرات هورمونی
  17. تنگی‌نفس بخصوص در سه ماه سوم و انتهای دوره بارداری
  18. خارش، کشیدگی و سایر تغییرات ایجاد شده بر روی پوست
  19. تغییرات خلق‌وخو که عامل اصلی آن تغییرات هورمونی و استرس ناشی از داشتن فرزند جدید است.
  20. درد، خواب‌رفتگی و گزگز در انگشتان دست که به آن سندرم یا بیماری کانال‌کارپ می‌گویند.

تهوع و استفراغ : این دو نشانه جزء شایعترین علائم بوجود آمده طی بارداری هستند که در بسیاری از مواقع خفیف بوده و به خودی‌خود بعد از هفته ۱۶ حاملگی از بین می‌روند. بو‌های شدید مثل بوی غذا، روغن ماشین، بنزین و یا سوار شدن به ماشین باعث تشدید این حالت می‌شوند. درصد بالایی از خانم‌های حامله که دچار تهوع و استفراغ می‌شوند بدون نیاز به درمان خاص بهبودی می‌یابند اما گاهی اوقات، بیمار هیچ چیزی را تحمل نمی‌کند و حتی آب خورده شده را هم بالا می‌آورد. در چنین حالاتی و بخصوص اگر در آزمایش ادرار او، استون (حاصل از سوخت‌وساز چربی‌ها) یافت شود، نشان‌دهنده شدت بیماری بوده و لازم است، بیمار تحت درمان با سرم قرار گیرد. در چنین مواقعی ابتدا ۱ لیتر سرم قندی ۵ درصد، مخلوط در رینگرلاکتات، طی مدت کوتاهی (۱۵ تا ۲۰ دقیقه) به او تزریق شده و لیتر دوم در عرض حدود ۱ ساعت تزریق می‌گردد. گاهی اوقات به خاطر وضعیتی که بیمار در آن قرار دارد، لازم است، لیتر سوم از سرم یاد شده را هم به او تزریق کنیم که این کار در عرض چند ساعت انجام می‌شود.

بخاطر داشته باشیم که این مقدار سرم برای یک قلب سالم است و اگر خدای نکرده، خانم حامله، مبتلا به بیماری قلبی (مثلاً در اثر روماتیسم) باشد، نمی‌توان با این سرعت و شدت به او سرم تزریق کرد. به دنبال تزریق این مقدار از مایعات، بیمار احساس بهبودی کرده و با استفاده از دستورات دارویی به خانه برمی‌گردد (اگر سرم‌تراپی در کلینیک یا درمانگاه انجام شده باشد)

از آنجایی‌که بی‌خطر بودن مصرف درازمدت داروهای ضد تهوع در طی دوره‌ بارداری، صددرصد ثابت نشده است تا جایی‌که امکان دارد نباید از آن‌ها استفاده کنیم. اما از طرف دیگر چون استفراغِ زیاد و عدم مصرف مایعات و غذای مناسب، باعث بوجود آمدن عوارض متعدد برای جنین و مادر می‌شود، در صورت لزوم می‌توان از داروهای ضد تهوع که دارای کمترین عوارض برای بارداری هستند، استفاده کرد. بعضی از این داروها عبارتند از: شربت، قرص و آمپول پرومتازین. شربت و آمپولِ دیفن‌هیدرامین، قرص و آمپولِ ویتامین ۶B و… . علاوه بر اقدامات درمانی یعنی استفاده از داروهای ضد تهوع و کمک گرفتن از تزریق سرم در مواقع شدید بودن بیماری، با کمک گرفتن از تعدادی دستور ساده، می‌توان به درمانِ تهوع، استفراغ و پیشگیری از عوارض ایجاد شده توسط آن‌ها، کمک کرد.

این دستورات عبارتند از:

  1. حجم هر وعده غذایی را کم کنید و برای جبران آن، به تعداد وعده‌های غذایی اضافه کنید.
  2. از یک میان‌وعده غذایی (اسنک) حاوی پروتئین زیاد مثل ساندویچ گوشت استفاده کنید.
  3. سعی کنید که قبل از خارج شدن از رختخواب، مقداری کراکر نمکی مصرف کنید.
  4. تا می‌توانید از قرارگرفتن در معرض بوهای ناخوشایند پرهیز کنید.
  5. تا می‌توانید غذای خود را آهسته بخورید و آن را به خوبی بجوید.
  6. از خوردن غذای چرب پرهیز کنید.
  7. با امتحان کردن متوجه شوید که بهترین موقع مصرف مایعات چه موقعی است. یعنی بهتر است مایعات را قبل از غذایتان بخورید یا همراه با غذا و یا اینکه پس از اتمام آن. گاهی اوقات به این نتیجه خواهید رسید که بهتر است نیم ساعت قبل و یا بعد از غذا، نوشیدنی خود را مصرف نکنید.

۸ . مصرف ویتامین ۶B و یا استفاده از یک قرص حاوی ویتامین پره‌ناتال در شب و قبل از رفتن به رختخواب، در جلوگیری از تهوع صبحگاهی کمک‌کننده خواهد بود.

  1. استفاده از چای نعناع و یا کپسول‌های حاوی زنجبیل به بعضی از خانم‌ها در کنترل تهوع کمک خواهد کرد.

مصرف زنجبیل که اکنون به‌صورت کپسول در داروخانه‌ها وجود دارد، از بهترین درمان‌های سنتی برای کنترل تهوع دوران بارداری است.

  1. برای خوردن، منتظر زمان خاصی نباشید، هرگاه که احساس کردید، حالت تهوع ندارید و غذای خورده شده را بالا نمی‌آورید از غذا و بخصوص مواد حاوی پروتئین استفاده کنید.
  2. به خاطر داشته باشید که اگر شدت تهوع، استفراغ بالا بود و شما را آزار می‌داد، در اولین فرصت با پزشکتان تماس بگیرید.

سوزش سر دل: این عارضه که در اثر برگشت اسید معده به مری ایجاد می‌شود یکی از عوارض اجتناب‌ناپذیر در حاملگی است. مکانیزم‌های ایجاد آن عبارتند از: بزرگ شدن تدریجی جنین و وارد شدن فشار به شکم و احشاء آن از جمله معده که باعث می‌شود محتویات آن به سمت بالا حرکت کنند.

یکی دیگر از عوامل مؤثر در ایجاد سوزش سر دل ناشی از بارداری را هورمون‌های آزاد شده از جفت می‌دانند (استروژن + پروژسترون). این هورمون‌ها با شل کردن دریچه تحتانی مری باعث برگشت محتویات معده به داخل آن و احساس سوزش سر دل می‌شوند. بهترین اقدام برای جلوگیری از این عارضه آزاردهنده، رعایت رژیم غذایی، عدم مصرف غذاهای پرحجم و پرچرب، عدم مصرف قهوه و چای بخصوص به هنگام پر بودن معده و تبدیل وعده‌های غذایی به دفعات بیشتر با حجم کمتر است. علاوه بر تغییرات در شیوه زندگی، می‌توان از قرص‌های آنتی‌اسید (هیدروکسید آلومینیم، منیزیوم)  و یا شربت حاوی آن‌ها استفاده کرد. به محض احساس سوزش سر دل می‌توان ۲ قرص یا دو قاشق غذاخوری از آنتی‌اسید را استفاده کرد. اگر آنتی‌اسید در دسترس نبود، می‌توان با نوشیدن آب و یا خوردن یک ماده غذایی که نقش خنثی‌کننده برای اسید معده را بازی می‌کند، نسبت به از بین بردن سوزش سر دل اقدام کرد.

درد سیاتیک: به‌طور متوسط از هر سه خانمی که باردار می‌شوند، یک نفر دچار عوارض ناشی از فشار بر ریشه عصب سیاتیک می‌شود.

فشار بر عصب سیاتیک خود را به صورت درد تیز بر روی لگن و باسن در یک یا هر دو طرف، نشان می‌دهد که به پایین و پشت پا انتشار می‌یابد. فشار بر عصب سیاتیک گاهی باعث خواب‌رفتگیِ پوستِ قسمت جلویی ران می‌شود. درد ناشی از فشار بر عصب سیاتیک، با تمام شدن حاملگی، پایان می‌پذیرد اما برای کنترل درد آن و جلوگیری از بوجود آمدن این عارضه می‌توان دست به اقداماتی‌زدکه بعضی از آن‌ها عبارتنداز:

  1. از ایستادن برای مدت طولانی خودداری کنید.
  2. وقتی دراز کشیده‌اید، وضعیت جنینی به خود بگیرید و برای راحت بودن یک بالش در بین پاهای خود بگذارید.

شکل ۲، موقعیت درست و نادرست، دراز کشیدن در یک خانم باردار را با هم مقایسه کرده است.

  1. وقتی بر روی صندلی می‌نشیند، با گذاشتن یک وسیله در زیر پا، بین ران‌ها و ساق‌های خود زاویه‌ای ۹۰ درجه درست کنید. (شکل ۳)

افزایش وزن: یک خانم باردار، برای داشتن جنینی سالم، لازم است که از تغذیه مناسب برخوردار باشد. یکی از معیارهای مناسب برای دریافت کالری کافی، افزایش وزن در محدوده نرمال می‌باشد. یک خانم که از وزن معمولی برخوردار است به‌طور متوسط و در طی ۹ ماه بارداری باید حدود ۱۰ تا ۱۲ کیلوگرم افزایش وزن داشته باشد.

چگونگی افزایشِ حدود ۱۱ کیلوگرم به وزن در انتهای دوران بارداری نسبت به ابتدای بارداری در جدول ۱ آمده است.

 

ردیف عاملی که باعث افزایش وزن می‌شود میزان افزایش وزن
۱ جنین ۲/۳ کیلوگرم
۲ رحم ۹/۰ کیلوگرم
۳ پستان‌ها ۹/۰ کیلوگرم
۴ تجمع چربی در بدن مادر ۳/۱ کیلوگرم
۵ مایع آمنیوتیک + جفت + پرده‌های جنینی ۸/۱ کیلوگرم
۶ تجمع خون و مایع اضافی در بدن مادر ۳/۱ کیلوگرم
جمع ۱۱ کیلوگرم

جدول ۱ : چگونگی افزایش وزن مادر، طی دوران بارداری

 

شکل ۲ : وضعیت درست و نادرست در هنگام دراز کشیدن خانم باردار

 

شکل ۳ : وضعیت درست و نادرست در هنگام نشستن خانم باردار بر روی صندلی

بدیهی است که همانندِ تمامی موقعیت‌های طبیعی، افزایش وزنِ یک خانم باردار باید در محدوده نرمال باقی بماند. عدم افزایش وزن کافی، نشانه تغذیه نامناسب و همچنین، اختلالات گوارشی مثل تهوع و استفراغ شدید طی بارداری می‌باشد. از طرف دیگر، افزایش وزن، بیشتر از آنچه که پیش‌بینی می‌شود می‌تواند برای مادر و جنین خطرناک باشد. در چنین مواقعی، مادر باردار باید با کمک گرفتن از متخصص تغذیه و همچنین برنامه‌ریزی مرتب برای ورزش روزانه، نسبت به سوزاندن کالری‌های اضافی اقدام کند.

سندرم کانال‌کارپ: بسیاری از خانم‌ها حتی در حالاتی غیر از بارداری این عارضه را تجربه کرده‌اند. در این حالت بیمار دچار احساس گزگز، مورمور و خواب‌رفتگی در انگشتان دست خود می‌شود. شکایات ذکر شده اگر چه می‌تواند در تمام دست بوده، بیمار قادر به تفکیک دقیق آن نباشد اما بیشترین احساس ناراحتی در انگشتان اشاره، انگشت وسط و نیمی از انگشت حلقه بوجود می‌آید.

حدود ۳۰ درصد خانم‌ها در طی دوران بارداری، به خاطر فشاری که به عصب مدیان ناشی از ورم کردن و تجمع آب و نمک در مچ دست است، دچار مجموعه علائم ذکر شده می‌شوند. در حالات غیربارداری، بیماریهایی مثل روماتیسم، کم‌کاری غده تیروئید، افزایش وزن و… می‌توانند شبیه این علائم را ایجاد کنند. علت نامگذاری سندرم یا بیماری کانال‌کارپ، به این خاطر است که عصب مدیان از درون یک کانال در مچ عبور کرده و به انگشتان ذکر شده عصب‌دهی می‌کند. وقتی مچ در اثر کم‌کاری تیروئید، بیماریهای روماتیسمال و یا حتی تجمع آب و نمک ناشی از بارداری، ورم می‌کند، کانال متورم شده و به عصب مدیان فشار می‌آورد که اساس نامگذاری این مجموعه علائم شده است یعنی سندرم (بیماری) کانال‌کارپ. از آنجایی‌که، قسمت حرکتی عصب مدیان تحت فشار نیست، در حرکات و کارکرد انگشتان بیمار، عارضه‌ای پیش نمی‌آید.

سندرم کانال‌کارپ، خود را با احساس گزگز، مورمور و… در تعدادی از انگشتان نشان می‌دهد.

این حالت نیازمند درمان خاصی نیست اما اگر علائم، بیمار را اذیت کرد می‌توان از آتل برای راست نگه داشتن مچ دست و درمان علائم استفاده کرد.

اگر آتل جواب نداد و بیمار در دوران حاملگی پس از هفته ۲۴ بود می‌توان از تزریق کورتون موضعی در مسیر عصب مدیان یعنی در محل کانال‌کارپ استفاده کرد.

خیلی به ندرت، بیمار، نیازمند استفاده از جراحی برای آزاد کردن عصب مدیان خواهد بود

عفونت‌های دستگاه تنفس فوقانی: سرماخوردگی در کنار سایر عفونت‌های دستگاه تنفس فوقانی، یکی از شایعترین عفونت‌ها بوده و هر خانم باردار، طی دوران حاملگی خود، حداقل یک‌بار دچار این عفونت شده و لازم است که بداند از چه داروهایی می‌تواند برای برخورد درمانی با این عارضه استفاده کند.

استفاده از استامینوفن باعث درمان درد استخوانی – عضلانی ناشی از سرماخوردگی شده و مصرف آن طی دوران بارداری بلامانع است.

به عنوان خلط‌آور می‌توان با خیال راحت از ترکیبات حاوی گایافنزین استفاده کرد.

استفاده از داروی ضد احتقان پسودوافدرین در سه ماه اول بارداری و سه ماه سوم با محدودیت‌هایی همراه است که علت آن عدم اطمینان از عوارض جنینی در سه ماه اول و احتمال ایجاد عوارض قلبی – عروقی در سه ماه سوم بارداری است. از این دارو می‌توان در سه ماه دوم بارداری با خیالی راحت‌تر استفاده کرد.

همانطور که در بحث تهوع و استفراغ ناشی از بارداری عنوان ‌شد،  برای درمان عوارض ناشی از سرماخوردگی می‌توان، داروهای آنتی‌هیستامین مثل پرومتازین و دیفن‌هیدرامین را مورد استفاده قرار داد.

استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها، طی دوران بارداری، با توجه به عفونت‌های دستگاه تنفسی و سایر قسمت‌ها اجتناب‌ناپذیر است. بنابراین یک خانم باردار باید از ایمن بودن یک آنتی‌بیوتیک طی دوران حاملگی خود مطمئن باشد. استفاده از آنتی‌بیوتیک‌های خانواده پنی‌سیلین مثل انواع پنی‌سیلین، آمپی‌سیلین، آموکسی‌سیلین طی دوران بارداری مجاز می‌باشد. خانواده سفالوسپورین‌ها، یعنی آنتی‌بیوتیک‌هایی مثل سفالکسین و سفیکسیم را می‌توان طی دوران بارداری مورد استفاده قرار داد.

اریترومایسین و آزیترومایسین از آنتی‌بیوتیک‌های دیگری هستند که می‌توان از آن‌ها طی دوران بارداری استفاده کرد.

مصرف تتراسیکلین و داکسی‌سیکلین طی دوران بارداری با خطر زیاد همراه است و باید از مصرف آن‌ها اجتناب شود.

مترونیدازول: ایمن بودن مصرف آن قبل از هفته ۱۴ بارداری ثابت نشده است اما می‌توان پس از این مدت، آن را مورد استفاده قرار داد. آمینوگلیکوزیدها مثل جنتامایسین خطر چندانی برای جنین ندارند اما مصرف آن‌ها بخصوص با مقادیر زیاد می‌تواند منجر به ایجاد عوارض کلیوی برای مادر شود.

مصرف کلیندامایسین که از ترکیب آن با الکل و پروپیلن گلیکول در درمان آکنه (جوش‌های صورت) نیز استفاده می‌شود، طی دوران بارداری ایمن است.

برای آگاهی از وضعیت ایمن بودن سایر آنتی‌بیوتیک‌ها می‌توانید به کتاب‌های مرجع و یا سایت‌های اینترنتی مراجعه کنید.

کمردرد: این عارضه یکی دیگر از شکایات شایع در دوران بارداری و بخصوص سه ماهه سوم است. علت اصلی کمردرد تغییر زاویه ستون فقرات و کشیـده شدن مهـره‌های کمـری به سمـت جلو اسـت که باعث

کمردرد، یکی از عوارض شایع در دوران بارداری است.

انحنای بیشتر انتهای تحتانی ستون فقرات و وارد شدن فشار به اعضاء تشکیل‌دهنده آن از جمله عضلات می‌شود. آمادگی قبل از بارداری با ورزش منظم و تغذیه مناسب، پرهیز از ایستادن بی‌دلیل طولانی‌مدت، همچنین استفاده صحیح از صندلی، از اقدامات غیردارویی مناسب برای جلوگیری و درمان کمردرد به شمار می‌آیند.

یبوست: این عارضه گوارشی که امروزه یکی از شکایات شایع بیماران و بخصوص خانم‌های پر استرس است، طی حاملگی و در اثرِ تأثیرات هورمون پروژسترون، تشدید می‌شود. یبوست باعث می‌شود، حرکات روده کاهش یافته، حداکثر مقدار آب موجود در مواد غذایی جذب شده و زمینه را برای ورم کردن بیمار آماده کند.

مصرف فراوان فیبر (کاهو، سبزیجات و…)، فعالیت ورزشی مناسب، استفاده از روغن زیتون  و در صورت لزوم، استفاده از شربت لاکتولوز می‌تواند به درمان یبوست کمک کند.

ورم کردن: ورم کردن یکی دیگر از علائم و نشانه‌های شایع در طی دوران بارداری است. اگر ورم کردن تنها در دست‌ها و پاها اتفاق بیفتد جزئی از روند طبیعی بارداری است. اما اگر بیماری متوجه ورم در صورت و مثلاً دور چشم‌ها شود، احتمال می‌رود دچار مسمومیت حاملگی (پراکلامسپی) شده باشد و باید حتماً توسط پزشک یا ماما ویزیت شده، با کنترل فشار خون و بررسی وضعیت ادراری از نظر دفع پروتئین مورد بررسی لازم قرار گیرد.

ورم کردن دست‌ها و پاها طی دوران بارداری به علل مختلف روی می‌دهد که مهمترین آن‌ها تجمع آب و نمک در اثر وجود هورمون آزاد شده از جفت یعنی استروژن، همچنین فشار بر لگن و وریدهایی است که توسط رحم و جنین تحت تأثیر قرار می‌گیرند.

وقتی جنین یا رحم به وریدهای شکمی فشار وارد می‌کنند، خون خارج شده از اندام پایینی یعنی پاها نمی‌تواند خود را به قلب برساند بنابراین در این نواحی باقی می‌ماند. از طرف دیگر، جنین به عروق کلیوی فشار آورده و مانع خونرسانی کافی به کلیه‌ها می‌شود، جایی که قرار است آب اضافی بدن را دفع کند. اختلال در خونرسانی به کلیه‌ها وقتی شدید می‌شود که یک خانم باردار هنگام دراز کشیدن، به پشت بخوابد. این موضوع باعث می‌شود که خانم‌های باردار، برای استراحت و خوابیدن، به پهلوی چپ دراز کشیده و یک بالش را بین دو زانوی خود قرار دهند.

ورم کردن پاها یکی از علائم طبیعی، در دوران بارداری است.

دراز کشیدن به پهلوی راست، همانند دراز کشیدن به پشت، مانع خونرسانی کافی به کلیه‌ها و قلب می‌شود.

خون دماغ مکرر: یکی دیگر از عوارض اجتناب‌ناپذیر در طی دوران بارداری خونریزی از بینی است. علت بوجود آمدن زمینه مناسب برای این عارضه، التهاب و تورم مخاطی دارای قدرت ترشح، مثل مخاط بینی ناشی از تأثیر استروژن می‌باشد.

در این هنگام، بیمار معمولاً حالتی شبیه سرماخوردگی پیدا می‌کند و باعث می‌شود که به‌طور مکرر خون دماغ شود.

استفاده از یک دستگاه بخور سرد در اتاق خواب، تا حدود زیادی به جلوگیری از خون دماغ کمک می‌کند. این عارضه معمولاً در سه ماه اول حاملگی روی می‌دهد و با توجه به عوارضی که امکان دارد، داروهای ضد سرماخوردگی مثلاً آسپرین و اسپری‌های بینی ایجادکنند، آگاهی از مکانیزم احساس پری بینی باعث می‌شود این داروها توسط خانم باردار استفاده نشود.

سرگیجه: منظور از سرگیجه در اینجا گیج رفتن سر و سیاه، تاریک شدن چشم‌ها است. وقتی سطح خونی هورمون پروژسترون که از جفت ترشح می‌شود با بزرگ شدن آن، افزایش می‌یابد، فشار خون در خانم حامله کاهش می‌یابد و اساس ایجاد آن، تأثیر پروژسترون بر عضلات صاف جدار عروق است که با اتساع آنها، افت فشار خون ایجاد کرده و اگر خانم باردار بیش از حد سرپا بایستد یا اینکه در یک نقطه ثابت بایستد و جابجا نشود، پس از مدتی احساس می‌کند که خون کافی به مغزش نمی‌رسد و چشم‌هایش سیاه، تاریکی می‌کند. بهترین اقدام در این لحظه گرفتن دست از جایی و نشستن سریع بر صندلی یا زمین است. برای جلوگیری از این عارضه لازم است به خانم باردار یادآوری کرد که نباید بیش از حد سرپا بایستد یا اگر مجبور به این کار شد، در یک نقطه ثابت نباشد و به اصطلاح این پا، آن پا کند.

علاوه بر این پیش‌بینی‌ها، خانم باردار باید از قرار گرفتن در محیط‌های گرم و پرجمعیت تا جایی که امکان دارد پرهیز کند.

تکرر ادرار: در هفته ششم حاملگی، اگر چه هنوز رحم و جنین در داخل لگن قرار دارند اما آنقدر بزرگ شده‌اند که توانایی وارد کردن فشار بر مثانه را داشته باشند. فشار بر مثانه باعث می‌شود که به خانم باردار احساس دفع ادراری دست داده، او را به دستشویی بکشاند. علاوه بر این، در هفته‌های پایانی بارداری نیز به علت رشد بیش از حد جنین و فشار وارد آمده از طرف سر آن بر مثانه، علائم آزاردهنده تکرر ادرار ظاهر می‌شود.

در همین نقطه لازم است که تأکید کنم، برای مقابله با این حالت، هرگز نباید یک خانم باردار از حجم آب و مایعات مصرفی خود کم کند. نوشیدن مقدار کافی و مناسب آب باعث می‌شود که جریان ادراری مناسب داشته باشیم و با این کار از آلودگی مثانه و دستگاه ادراری به انواع باکتریها جلوگیری کنیم. اما سؤال این است که یک خانم باردار باید به چه میزان آب مصرف کند؟ رنگ ادرار بهترین علامت برای کافی بودن یا نبودن مقدار مایع مصرفی است. وقتی که ادرار کاملاً شفاف و زرد کهربایی کمرنگ باشد بهترین علامت برای مناسب بودن مقدار مایع مصرفی است. به خاطر داشته باشید آنچه که به عنوان رنگ مناسب بیان شد، برای مواقعی غیر از ادرار صبحگاهی است، زیرا در این حالت ادرار معمولاً زردتر از بقیه طول روز است.

به خاطر داشته باشید که فشار وارد بر مثانه تنها باعث تکرر ادرار می‌شود و نه سوزش ادرار. بر این اساس اگر تکرر ادرار آزاردهنده شد و یا اینکه با علائمی مثل تب و سوزش ادرار همراه بود، نشان‌دهنده عفونی شدن دستگاه ادراری است که نیاز به ویزیت اورژانس دارد.

تغییرات پوست، مو و ناخن: بالا رفتن سطح هورمون‌های آزاد شده از جفت، باعث تأثیر گذاشتن بر پوست، مو و ناخن می‌شود. در این هنگام پوست کشیده و پر رنگ‌تر خواهد شد.

موها ضخیم و براق می‌شوند. رشد ناخن‌ها سریعتر، اتفاق افتاده و ظاهری قوی‌تر پیدا می‌کنند.

سؤال ۵ : مصرف داروها در طی دوران بارداری از چه اصولی پیروی می‌کند؟

مصرف سایر داروها در طی دوران بارداری یکی از دل‌مشغولی‌های خانم‌ها است. در ادامه مطلب، جدول‌هایی آمده است که وضعیتِ چگونگی مصرف داروها را طی دوران بارداری نشان می‌دهد.

در کتاب‌های مرجع پزشکی، وقتی صحبت از مصرف داروها به هنگام بارداری می‌شود آن‌ها را به ۵ گروه یا دسته‌ تقسیم‌بندی می‌کنند که اساس این تقسیم‌بندی، میزان عارضه ایجاد شده برای جنین طی مطالعات فراوان گذشته و بخصوص آزمایش این داروها بر روی حیواناتی است که از نظر خصوصیات ژنتیکی به انسان نزدیک‌تر هستند.

۵ گروه دارویی در طی دوران بارداری عبارتند از:

گروه A : مطالعات کنترل شده در خانم‌های باردار نشان داده‌اند که این گروه از داروها کوچکترین ضرری برای جنین و بارداری ندارند. داروهای اندکی در این گروه قرار می‌گیرند که عبارتند از ویتامین‌ها (با مقدار توصیه شده معمول برای هر روز)، لووتیروکسین (داروی مورد استفاده در کم‌کاری تیروئید)، داکسی‌لامین (یک داروی ضد تهوع) و الکترولیت‌هایی با عناوین سیترات پتاسیم، کلرید پتاسیم و گلوکانات پتاسیم.

از آنجایی‌که این تعداد از داروها خیلی کم هستند، آن‌ها را در جدول نیاورده‌ایم.

گروه B : هر چند مطالعات انجام شده بر روی حیوانات، نشان داده شده است که این گروه از داروها باعث عوارض جانبی برای جنین نمی‌شوند، اما مطالعات ثابت شده‌ای برای اثبات عدم عارضه جانبی در انسان‌ها انجام نشده است با این حال تاکنون گزارشی هم از عوارض بالینی این داروها بخصوص طی سه ماهه اول بارداری وجود نداشته است.

بر اساس آنچه عنوان شد، مصرف داروهایی که در این گروه قرار دارند با نگرانی همراه نیست و می‌توان از آن‌ها استفاده کرد.

گروه C : هر چند مطالعات حیوانی نشان داده‌اند که این داروها می‌توانند برای جنین خطرناک باشند اما مطالعات کنترل شده‌ای بر روی انسان‌ها انجام نشده است. این گروه از داروها در صورتی باید مورد استفاده قرار گیرند که سود آن‌ها برای بیمار، بیشتر از ضررشان باشد، به بیان دیگر وقتی صحبت از مصرف این داروها در حاملگی می‌شود باید سود آن‌ها را در یک کفه، و ضرر ناشی از آن‌ها را در کفه دیگر ترازو قرار داد و اگر به این نتیجه رسیدیم که سنگینی به طرف کفه سود و فایده است، اجازه مصرف آن را به خانم باردار می‌دهیم.

گروه D : گاهی اوقات مصرف یک دارو برای خانم باردار ضروری است اما می‌دانیم که استفاده از آن با خطرات همراه است.

مطالعات گذشته، همراهی عارضه در مصرف این گروه از داروها را نشان داده است اما گاهی موقعیت‌هایی وجود دارد که تهدیدکننده حیات مادر و جنین است و داروهای بی‌ضرری که وجود دارند به اندازه کافی مؤثر نیستند، در چنین مواقعی مجبور به استفاده از این گروه دارویی یعنی گروه D هستیم. اجازه بدهید برای فهم بهتر این گروه از داروها مثال بزنم. خانمی را در نظر بگیرید که دچار پرکاری تیروئید است و اکنون حامله شده است. از آنجایی که نمی‌توان برای درمان پرکاری تیروئید در چنین بیماری از راه‌های دیگر درمان پرکاری تیروئید یعنی عمل جراحی و یا ید رادیواکتیو استفاده کرد، مجبور به استفاده از داروهای خوراکی ضد تیروئید یعنی متی‌مازول و پروپیل تیواوراسیل هستیم. وقتی به جدول مراجعه می‌کنیم، مشاهده می‌شود که این دو دارو، جزء گروه D تقسیم‌بندی شده‌اند. اما چون، راه دیگری برای ما، باقی نمانده است و اگر بیمار حامله مبتلا به پرکاری تیروئید را به حال خود رها کنیم، عوارض جدی مثل سقط در انتظار جنین است، بنابراین از داروهای ذکر شده استفاده می‌کنیم. به خاطر داشته باشید مصرف متی‌مازول و پروپیل‌تیواوراسیل تنها راه نجات جان جنین است. وقتی حاملگی ادامه پیدا کرد و سه ماهه اول بارداری به انتها رسید، با شروع سه ماهه دوم، اگر متوجه شویم که برای کنترل علائم بالینی مادر به دوز بالایی از داروهای خوراکی ضد تیروئید نیازمند هستیم، می‌توانیم از عمل جراحی خارج کردن تیروئید یعنی تیروئیدکتومی برای درمان پرکاری آن استفاده کنیم. (جراحی فقط در سه ماهه دوم). از آنجایی‌که می‌دانم مادران زیادی این کتاب را مطالعه خواهند کرد و بعضی از آن‌ها دچار پرکاری تیروئید نیز هستند، برای جلوگیری از سوءتفاهم و برای کاهش نگرانی آن‌ها اجازه دهید اصلاح کنم که داروهای ضد تیروئید خوراکی با دوزهای معمول عارضه‌ای برای جنین ندارند و آنچه از آن با عنوان عوارض جنینی این گروه دارویی نام برده می‌شود مربوط به مقادیر بالای داروها است. یعنی وقتی برای کنترل علائم بیماری نیازمند مقادیر بالاتر از ۳۰ میلی‌گرم (۶ قرص) متی‌مازول و ۳۰۰ میلی‌گرم (۶ قرص) پروپیل تیواوراسیل هستیم و در دوزهای معمول کمتر از ۶ قرص با خیالی راحت داروها را مصرف می‌کنیم.

گروه X : گروهی از داروها هستند که مرگ جنین به عنوان عارضه آنها قطعیت یافته است و این عارضه بیشتر از سودی است که می‌توان به هنگامِ مصرف آن‌ها انتظار داشت. این گروه دارویی به هیچوجه نباید در خانم‌های حامله یا آن‌هایی که احتمال حاملگی برایشان وجود دارد مورد استفاده قرار گیرند.

دسته دارویی گروه B گروه C گروه D گروه X
مسکن‌ها استامینوفن

دیکلوفناک سدیم

بروفن

ایندومتاسین

متادون

آسپرین

سلکسیب

کدئین

مورفین

ترامادول

_________ دی‌هیدروارگوتامین، ارگوتامین
آنتی‌بیوتیک‌ها آزیترومایسین

سفالوسپورین‌ها

کو-آموکسی‌ – کلاو

پنی‌سیلین‌ها

مترونیدازول

جنتامایسین

کلرامفنیکل

کلاریترومایسین

کوتریموکسازول

ایزونیازید

استرپتومایسین

تتراسیکلین

_________
داروهای ضد تشنج سولفات منیزیوم گاباپنتین

لاموتریژین

توپیرامات

کاربامازپین

کلونازپام

دیازپام

فنوباربیتال

فنی‌توئین

والپورات سدیم

_________
داروهای ضد افسردگی، ضد اضطراب و ضد سیکوز

 

 

بوپروپیون

بوسپیرون

زولپیدم

سرترالین

فلوکستین

کلروپرومازین

کلوزاپین

هالوپریدول

ریسپریدون

آمی‌تریپتیلین

نورتریپتیلین

ایمی‌پرامین

آلپرازولام

کلرودیازپوکساید

کلونازپام

دیازپام

لیتیوم

لورازپام

میدازولام

اگزازپام

_________
داروهای ضد قارچ آمفوتریسین B

کلوتریمازول

فلوکنازول

کتوکنازول

میکونازول

نیستاتین

_________ _________
آنتی‌هیستامین‌ها ستیریزین

کلرفنیرامین

دیفن‌هیدرامین

لوراتادین

هیدروکسی‌زین

پرومتازین

_________ _________
داروهای پایین‌آورنده چربی کلستیرامین

نیاسین

کلوفیبرات

ژمفیبروزیل

_________ لووستاتین

سیموستاتین

آتوروستاتین

داروهای ضد ویروس آسیکلوویر

فامسیکلوویر

آمانتادین

فوسکارنت

گان‌سیکلوویر

_________  

جدول ۲ : گروه‌بندی داروهای مختلف طی دوران بارداری

_________

داروهای ضد پوکی استخوان _________ الند رونات پاسیدرونات _________
داروهای مورد استفاده در پوست کلیندامایسین

اریترومایسین

ترتینوئین

بنزوئیل پروکسید

داکسی‌سیکلین ایزوتریتنوئین
داروهای قلبی عروقی متیل‌دوپا

هیدروکلروتیازید

آدالات، وراپامیل، دیلتیازم، آملودیپین

کلونیدین

دیگوکسین

هیدرالازین

نیتروگلسیرین

پرازوسین

پروپرانولول

کاپتوپریل

انالاپریل

لوزارتان

آتنولول

آمیودارون

_________
داروهای دستگاه ادراری اکسی‌بوتینین

فنازوپیریدین

_________ _________ _________
داروهای گوارشی سیمتیدین

فاموتیدین

لاکتولوز

لانزوپرازول

لوپرامید

متوکلوپرامید

پانتوپرازول

رانی‌تیدین

اورزودیول

ساکرالفات

امپرازول

پرومتازین

برگ سنا

(سی – لاکس)

روغن کرچک

دیمتیکون

_________ میزوپروسترول
داروهای دستگاه تنفس کرومولین سدیم

استیل سیستئین

ایپراتروپیوم

زافیرلوکاست

مونت‌لوکاست

کورتون‌ها

دکسترومتورفان

سالمترول

تتوفیلین

آلبوترول

_________ _________
هورمون‌ها آکاربوز

دسموپرسین

انسولین

مت‌فورمین

وازوپرسین

دگزامتازون

کورتیزول

پردنیزولون

کلسیتونین

تولبوتامید

رُزیگلیتازون

گلی‌بوراید

متی‌مازول

پروپیل‌تیواوراسیل

تاموکسی‌فن

دانازول

استروژن

تستوسترون

ید رادیواکتیو

ادامه جدول ۲ : گروه‌بندی داروهای مختلف طی دوران بارداری

اجازه بدهید چند نکته را در مورد جدول عنوان کنم:

– این جدول کاملاً خلاصه شده است و سعی کرده‌ام، داروهایی را یادآوری کنم که عموم خوانندگان تا حدود زیادی با آن‌ها آشنایی دارند و در طول زندگی مصرف بسیاری از آن‌ها را توسط خود یا اطرافیان به یاد دارند.

– جدول بر اساس آخرین تقسیم‌بندی‌های دارویی در سال جدید میلادی (۲۰۰۸) تهیه شده است بنابراین مطمئن باشید که تهیه آن بر اساس آخرین مطالعات بوده است.

– اگر مشاهده کردید که در جایی و جدولی دیگر، یک دارو را در گروهی متفاوت، قرار داده‌اند زیاد تعجب نکنید، مطمئناً، تفاوت آنها در حد یک گروه است یعنی مثلاً مت‌فورمین جایی در گروه B و جایی در گروه C، نامگذاری شده است. این تفاوت‌ها بدیهی است. اما هرگز مشاهده نخواهید کرد که یک دارو را در جدولی جزء گروه B و در جدولی دیگر جزء گروه X قرار دهند.

اگر دارویی را پزشکتان برای شما نسخه کرد و شما مشاهده نمودید این دارو در گروه مثلاً C قرار دارد، مطمئن باشید، پزشک شما جوابی قانع‌کننده، مانند آنچه در مورد متی‌مازول یا پروپیل تیواوراسیل عنوان شد، برایتان خواهد داشت.

سؤال ۶ : یک خانم حامله، با ظاهر شدن چه علائمی باید بلافاصله توسط پزشک یا مامای انتخابی خود مورد معاینه قرار گیرد؟

تاکنون و در پاسخ به سؤالات قبلی، به مقدار کافی در مورد، علائم و نشانه‌های نرمال بوجود آمده طی دوران بارداری صحبت کرده‌ایم. اکنون نوبت به علائم و نشانه‌هایی می‌رسد که به اصطلاح، زنگ خطر را برای مادر و جنین به صدا درآورده، از یک حادثه خبر می‌دهند. برای پیگیری علت این علائم و نشانه‌ها، بیمار باید بلافاصله با پزشک خود تماس بگیرد.

تعدادی از این علائم و نشانه‌ها که می‌توانند بیانگر عوارضی مثل:

الف- زایمان زودرس

ب- مسمومیت حاملگی

ج- عفونت‌های ادراری

د- سقط و یا تهدید به سقط

‌هـ- پاره شدن بیش از موعد پرده‌های جنینی باشند عبارتند از:

  1. تب
  2. سردرد
  3. تاری دید
  4. ورم صورت
  5. دردهای شکمی
  6. کمردرد دائمی و آزاردهنده
  7. احساس خستگی و ضعف بیش از حد

۸ . ورم ناگهانی و شدید در دست‌ها، پاها و…

  1. وجود خون و مایعات غیرطبیعی در واژن
  2. هر تغییر رنگ در چشم‌ها به سمت زرد شدن
  3. دردناک بودن رحم بخصوص اگر همراه با تب باشد.
  4. هر خارش غیرطبیعی و غیرمعمول در پوست
  5. دردهای کرامپی (گرفتن و رها کردن) در ناحیه تحتانی شکم
  6. استفراغ بیش از سه بار در روز یا استفراغی که مانع از خوردن و آشامیدن شود.
  7. سوزش و درد هنگام ادرار بخصوص اگر همراه با تغییرِ رنگ و بوی ادرار باشد.
  8. اگر احساس کردید، جنین حرکات طبیعی و همیشگی خود را ندارد.
  9. تغییر رنگ مدفوع و کمرنگ شدن آن که می‌تواند نشانه‌ای از بیماری کبدی باشد.
  10. مشاهده تغییر رنگ ادرار و تبدیل آن به رنگ چای که می‌تواند نشانه‌ای از دفع بیلی‌روبین و بیماری شدید کبدی باشد مثل کبد چرب حاملگی

هر کدام از علائم و نشانه‌های جداگانه ذکر شده، پیش قراول و اعلام‌کننده یک خطر هستند و البته تعدادی از آن‌ها، در اعلام خطر، مشترک می‌باشند به عنوان مثال سردرد، تاری دید و ورم ناگهانی سر و صورت یا اندام‌ها، نشان‌دهنده مسمومیت حاملگی بوده و باید بلافاصله تحت بررسی قرار گیرند.

از طرف دیگر، دردها و انقباضات غیرطبیعی همراه با خونریزی از واژن می‌توانند نشان‌دهنده سقط و یا تهدید به سقط باشند.

خروج ناگهانی مایعات از واژن و دردهای ناشی از انقباضات غیرطبیعی در هفته‌های انتهایی حاملگی می‌توانند نشان‌دهنده پارگی پیش از موعد پرده‌های جنینی باشند.

تغییر رنگ ادرار و مدفوع، همچنین زرد شدن سفیدی چشم همراه با خارش پوست بیان‌کننده عوارض کبدی ثانویه به بارداری یعنی کبد چرب حاملگی می‌باشد.

دردناک بودن رحم بخصوص اگر با تب همراه باشد، می‌تواند نشان‌دهنده عفونت رحمی باشد.

سؤال ۷ : دوران بارداری را چگونه و بر چه اساسی به دوره‌های مختلف تقسیم‌بندی می‌کنند؟

با توجه به تفاوت‌هایی که در مراحل مختلف رشد و همچنین اختلافی که در سرعت رشد و فیزیولوژی ماههای مختلف بارداری وجود دارد، کل دوره بارداری را به سه دوره سه ماهه تقسیم می‌کنند که سه ماهه اول، سه ماهه دوم و سه ماهه سوم نامگذاری می‌شود.

اگر چه حاملگی را در یک تقسیم‌بندی دیگر به ۴۰ هفته تقسیم کرده و شروع آن را از اولین روز آخرین دوره خونریزی محاسبه می‌کنند اما حاملگی‌واقعی وقتی‌است‌که تخمک بارورشده توسط اسپرم به‌سمت‌ رحم کرده و در دیواره پرورش‌یافته رحم که اندومتر نام‌دارد، جایگزین‌می‌شود.

گاهی اوقات، تخمک لقاح یافته به جای جایگزین و لانه‌گزینی در جایگاه اصلی خود یعنی اندومتر، در لوله رحمی و یا در گردن رحم لانه‌گـزینی کرده که به آن حاملـگی خارج رحمی یا اکتـوپیک می‌گوینـد.

در گردن رحم
رحم
در بافت بینابینی
در ایسم لوله
در آمپول لوله
لوله فالوپ
در دیواره رحم
در داخل شکم
تخمدان

گاهی اوقات، تخمک لقاح‌یافته، در جایی غیر از اندومتر لانه‌گزینی می‌کند. به این حالت بارداری خارج رحمی می‌گویند. در شکل فوق، تعدادی از مکان‌های، لانه‌گزینی خارج رحمی نشان داده شده‌اند.

اگر چه بسیاری از خانم‌ها، متوجه زمان لانه‌گزینی تخمک نمی‌شوند، اما در بعضی از آن‌ها، این اتفاق همراه با خونریزی خیلی خفیف همراه است که در اصطلاح پزشکی به آن لکه بینی می‌گویند. به بیان دیگر اگر خانمی در حدود روز چهاردهم پریود خود نزدیکی داشته باشد و حدوداً روز هیجدهم پریود خود دچار لکه بینی شود، احتمال حاملگی و کاشته شدن تخمک لقاح یافته در دیواره رحم وجود دارد.

علاوه بر این اتفاق، بعضی از خانم‌ها، یک سری انقباضات رحمی را در سه ماهه اول بارداری خود تجربه می‌کنند. این انقباضات اگر بدون لکه بینی و خونریزی باشند، دارای اهمیت نیستند اما اگر همراه با این نشانه‌ها باشند، مهم تلقی شده و می‌توانند نشانه‌هایی از سقط یا تهدید به سقط تلقی گردند.

سه ماهه اول بارداری: لایه خارجی جنین رشد کرده و پلاسنتا یا  جفت را بوجود می‌آورد که کار آن گرفتن تغذیه از مادر و رساندن این مواد به جنین از طریق بند ناف می‌باشد.

جنین در یک ماهگی

تهوع و استفراغ ناشی از حاملگی معمولاً در سه ماه اول بارداری روی می‌دهد و با گذر از این مرحله بهبودی ایجاد می‌شود.

بسیاری از سقط‌ها که معمولاً منشأ اختلالات ژنتیکی دارند، در این دوره یعنی سه ماه اول بارداری اتفاق می‌افتند.

سه ماهه دوم بارداری: ماه‌های ۴، ۵ و۶ حاملگی را سه ماهه دوم می‌نامند. بسیاری از خانم‌ها در این دوره احساس انرژی و بهبودی کرده، شروع به افزایش وزن می‌کنند. افزایش وزنی که در سه ماه اول و به خاطر تهوع، استفراغ، قادر به انجام آن نبوده‌اند.

جنین در سه ماهگی

اگر چه در سه ماهه اول نیز، جنین شکل واقعی یک انسان را به خود گرفته، شروع به حرکت می‌کند، اما احساس این حرکت توسط مادر، در سه ماهه دوم آغاز می‌شود. بیشترین احساس‌ها در ماه چهارم شکل می‌گیرد. اکنون موقعی است که بند ناف تکمیل شده و جنین شروع به تولید انسولین می‌کند. از طرف دیگر کلیه‌های او شروع به تولید ادرار می‌کنند در این مرحله، دندان‌ها شروع به تشکیل در لثه‌ها کرده و سیستم تولید مثل، شکل طبیعی خود را بدست می‌آورد که بر همین اساس می‌توان جنسیت جنین را توسط سونوگرافی مشخص کرد. سه ماه دوم حاملگی از هفته سیزده بارداری شروع شده و در هفته ۲۷ خاتمه می‌یابد. شروع سه ماهه دوم، هنگامی است که ظاهر یک خانم، بارداری خود را نشان می‌دهد و او شروع به پوشیدن لباس‌های مناسب برای زنان باردار می‌کند. در هفته شانزدهم، نوک رحم که به آن فوندوس می‌گویند بالا می‌آید و تقریباً در ناحیه حد وسط بین ناف و قسمت جلویی لگن قرار می‌گیرد. در انتهای هفته بیست و هفتم، می‌توان نوک رحم را به فاصله ۵ سانتی‌متر بالاتر از ناف حس کرد. در این هنگام طول تقریبی جنین ۴/۲۵ سانتی‌متر و وزن آن به‌طور متوسط حدود ۶۸۰ گرم است.

اگر اولین حاملگی خود را تجربه می‌کنید، در فاصله هفته ۱۸ تا ۲۲ بارداری برای اولین‌بار متوجه حرکات جنین خواهید شد.

در ابتدای این حرکات، با توجه به ظرافت آن‌ها، در وجود یا عدم وجود حرکت جنین دودل هستید و نمی‌توانید با اطمینان از آن صحبت کنید.

اگر سابقه تجربه حاملگی را در گذشته داشته باشید اولین حرکات جنین را در هفته‌های ۱۶ تا ۱۸ بارداری متوجه خواهید شد.

در این دوره، علائم آزاردهنده سه ماهه اول یعنی دردناک بودن پستان‌ها، تهوع و استفراغ، همچنین احساس خستگی از بین رفته و علائم مربوط به سه ماهه سوم، به تدریج خود را نشان می‌دهند.

بعضی از علائمی که خود را در این دوره نشان می‌دهند عبارتند از:

گرفتگی و انقباض پاها، بواسیر و یبوست، سوزش سر دل، خونریزی از بینی، احساس گزگز، مورمور و خواب‌رفتگی در دست‌ها.

سه ماهه سوم: افزایش نهایی وزن در این دوره اتفاق می‌افتد و جنین شروع به حرکت مرتب می‌کند. ناف خانم باردار به علت بزرگی بیش از حد شکم شروع به بیرون‌زدگی می‌کند. این دوره، دوره‌ای ناخوشایند از نظر جسمی برای خانم باردار است و علائمی مثل اختلال در کنترل ادرار، همچنین، کمردردهای شدید از نشانه‌های این دوره ناخوشایند می‌باشند.

سه ماهه سوم حاملگی از هفته ۲۸ شروع شده و تا زایمان ادامه می‌یابد. اگر چه به‌طور معمول، زایمان باید در انتهای هفته ۴۰ بارداری روی دهد اما برای بسیاری از خانم‌ها، زایمان در حد فاصل هفته ۳۸ تا ۴۲ بارداری روی می‌دهد.

در این دوره، جنین حداکثر رشد خود را کرده، به‌طور مرتب حرکت می‌کند بیشترین حرکت جنین در بین هفته‌های ۲۷ و ۳۲ بارداری روی می‌دهد. در دو ماهه آخر بارداری، جنین به علت بزرگی بیش از حد، توان حرکت راحت در رحم را ندارد و بنابراین مادر احساس می‌کند که حرکات طبیعی جنین او کاهش یافته است. در انتهای بارداری، جنین حالتی سر و ته را به خود گرفته و باعث وارد شدن فشار سر به مثانه می‌شود که نتیجه آن تشدید علائم فشار بر مثانه یعنی تکرر ادرار می‌شود.

در این دوره، مادر، علائمی را تجربه می‌کند که از سه ماهه دوم شروع شده اما از شدت زیاد برخوردار نبوده است، علائمی مثل خستگی، کمردرد، درد لگن، بواسیر، یبوست، سوزش سر دل و سندرم کانال کارپ که قبلاً در مورد آن صحبت شد.

جنین در پنج ماهگی

جنین در هفت ماهگی

یکی دیگر از علائمی که طی سه ماهه سوم بوجود می‌آید، انقباضاتی است که در واقع می‌توان از آن به عنوان گرم شدن برای زایمان واقعی نام برد. این انقباضات را انقباضات براکستون هیکس می‌نامند و به زایمان منجر نمی‌شوند. از دیگر علائم بوجود آمده در سه ماه سوم، حالاتی مثل تنگی‌نفس، اختلال خواب و تکرر ادرار می‌باشد.

انتخاب لباس از خاطرات ماندگار زوج‌های جوانی است که ادر انتظار هدیه خداوند لحظه‌شماری می‌کنند.

اکنون دوره‌ای است که جنین بزرگتر و قوی‌تر شده، با توجه به تشکیل و تکمیل اجزائی مثل مغز، چشم‌ها و کارکرد عضلانی، برای زندگی در خارج از رحم آماده می‌شود. مادر، چرخیدن جنین را احساس کرده و ممکن است این حرکت با احساس درد و فشار بر دنده‌ها، همراه باشد. اکنون اگر، قبل از تکمیل دوره بارداری، جنین حتی نارس به دنیا بیاید، با توجه به امکاناتی که تکنولوژی و علم در اختیار بشر گذاشته است، ادامه حیات او امکان‌پذیر است. با این حال و علی‌رغم همه امکاناتی که وجود دارد، تولد نوزاد نارس همچنان یکی از مشکلات جدی و تهدیدکننده حیات او است.

علاوه بر این تقسیم‌بندی که ۹ ماه بارداری را به دوره سه ماهه تقسیم می‌کند، نوعی دیگر از تقسیم‌بندی وجود دارد که بارداری را به دوره امبریونیک و دوره فیتال تقسیم می‌کند. در زبان محاوره‌ای ما به موجودی که در رحم مادر قرار دارد و در آن زندگی می‌کند، جنین یا رویان می‌گوییم اما علم پزشکی به جنین در هفته سوم تا هشتم یک نام و در هفته نهم تا چهلم نامی دیگر می‌دهد.

اهمیت این تقسیم‌بندی در رشد و تولید اندام‌های مختلف بدن است که طی هفته سوم تا هشتم روی می‌دهد. در این مرحله جنین کاملاً آسیب‌پذیر است و تحت تأثیر عوامل آسیب‌رسان مثل الکل، اشعه و بیماریهای عفونی مثل توکوپلاسموز، سرخجه، سرخک و… به راحتی مشکل‌دار خواهد شد.

در هفته نهم حاملگی طول جنین به ۱ اینچ یعنی حدود ۵/۲ سانتی‌متر می‌رسد و در این مرحله نام آن از امبریو (embryo) به فیتوس (fetus) تغییر می‌یابد. در این موقع حجم رحم که به‌طور طبیعی اندازه مشت دست است به اندازه یک گریپ فروت بزرگ می‌رسد.

سؤال ۸ : به‌طور معمول، یک خانم باردار تحت انجام چه آزمایشاتی قرار می‌گیرد؟

آزمایشاتی که به‌صورت معمول برای تمامی خانم‌های حامله انجام می‌شود عبارتند از:

  1. ارزیابی وضعیت کم‌خونی با اندازه‌گیری هموگلوبین و هماتوکریت
  2. شمارش تعداد گلبول‌های سفید و پلاکت‌ها برای آگاهی از وضعیت ایمنی بدن و همچنین داشتن اطلاع کافی از وضعیت انعقادی وابسته به پلاکت‌ها.
  3. آزمایش ادرار برای آگاهی از دفع پروتئین و عفونت‌های ادراری
  4. آگاهی از گروه خونی بیمار
  5. ارزیابی خون بیمار از نظر وجود یا عدم وجود آنتی‌بادی بر علیه سرخجه
  6. ارزیابی خون بیمار از نظر عفونت‌هایی مثل سیفیلیس، هپاتیت B، C و HIV
  7. انجام پاپ‌اسمیر و بررسی سیتولوژیک بافت گردن رحم.

علاوه بر آنچه که از آن‌ها با عنوان آزمایشات معمول و روتین نام برده می‌شود، در حالاتی خاص نیازمند آزمایشات تکمیلی هستیم که عبارتند از:

۱- ارزیابی مایع آمنیوتیک و نمونه‌گیری از خون بند ناف در هفته ۱۰ تا ۱۷ حاملگی برای خانم‌هایی که سن بالاتر از ۳۵ سال دارند.

۲- ارزیابی پروتئینی به نام آلفا فیتوپروتئین در حد فاصل هفته‌های ۱۶ تا ۱۸ حاملگی برای ارزیابی از نظر سرطان جفت

۳- تزریق آمپول روگام به خانم‌های بارداری که از نظر Rh منفی هستند اما دارای همسر Rh مثبت می‌باشند.

۴- اندازه‌گیری قند خون، یک ساعت پس از آنکه، ۵۰ گرم قند خالص به خانم باردار خورانده می‌شود. این تست معمولاً در زمانی بین هفته ۲۴ و ۲۸ حاملگی انجام شده و برای مواقعی است که بیمار بر اساس سابقه یا وضعیت جنین مشکوک به دیابت است اما قند ناشتای او نرمال گزارش می‌شود. بعضی از پزشکان معتقدند، آزمایش قند خون با استفاده از ۵۰ گرم قند را باید برای تمام خانم‌ها درزمان یاد شده انجام داد اما کالج آمریکایی زنان – زایمان توصیه می‌کند که این آزمایش را تنها باید برای آن دسته از خانم‌هایی انجام داد که قند خون ناشتای نرمال دارند اما جزء گروه‌های پُرخطر به حساب می‌آیند یعنی:

  1. خانم‌هایی که سن بالای ۳۰ سال دارند.
  2. خانم‌هایی که سابقه به دنیا آوردن نوزادان با وزن بالا یا سابقه تولد نوزادان دارای ناهنجاری مادرزادی را ذکر می‌کنند.
  3. خانم‌های بارداری که سابقه به دنیا آوردن نوزاد مرده را به خاطر دارند.
  4. خانم‌هایی که چاق بوده و یا مبتلا به فشار خون بالا هستند.
  5. خانم‌هایی که در ادرارشان قند گزارش می‌شود.

در این حالت اگر قند خونِ یک ساعت پس از خوردنِ ۵۰ گرم قند، بالاتر از ۱۴۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر گزارش شود، آزمایش تکمیلی اما این‌بار با ۱۰۰ گرم قند انجام ‌شده و قند، چهار بار کنترل می‌گردد. یعنی ابتدا قبل از خوردن ۱۰۰ گرم قند و هنگامی که بیمار ناشتا است. دفعه دوم، یک ساعت پس از خوردن ۱۰۰ گرم قند، دفعه سوم، دو ساعت و دفعه چهارم، سه ساعت پس از خوردن این مقدار قند.

در بررسی جواب آزمایشات اگر مشاهده کنیم که دو تا از معیارهای زیر وجود دارد می‌گوییم بیمار ما مبتلا به دیابت حاملگی است.

  1. قند خون پس از یک ساعت بیشتر از ۱۹۰
  2. قند خون پس از ۲ ساعت، بیشتر از ۱۶۵
  3. قند خون پس از ۳ ساعت، بیشتر از ۱۴۵

پس از اثبات دیابت حاملگی، بیمار به پزشک متخصص داخلی معرفی می‌شود تا با استفاده از انسولین، قند خون او کنترل گردد.

سؤال ۹ : نکات اساسی که یک پزشک یا ماما، در معاینه خانم باردار موردنظر قرار می‌دهد کدامند؟

یک پزشک یا ماما وقتی بر اساس شرح حال، معاینه بالینی و انجام آزمایشات لازم، متوجه بارداری در یک خانم شد، شروع به انجام یکسری آزمایشات و معاینات بالینی می‌کند که در پاسخ به سؤال قبلی، تعدادی از این آزمایشات مورد بحث قرار گرفتند و اکنون معاینات لازم.

همانطور که در پاسخ به سؤال ۳ عنوان شد، پس از آنکه خانم حامله برای اولین‌بار ویزیت شد، لازم است تا انتهای هفته بیست و هشتم، ماهی یک‌بار به‌طور مرتب ویزیت گردد. در فاصله بین هفته بیست‌وهشتم تا سی‌وششم، خانم باردار هر ۲ هفته یک‌بار و سرانجام در ماه پایانی بارداری، هفته‌ای یک‌بار ویزیت خواهد شد. طی ویزیت‌های مکرر علاوه بر انجام آزمایشات لازم و تکرار بعضی از آن‌ها در صورت لزوم به‌صورت مرتب، بیمار را معاینه می‌کند که تعدادی از موارد مورد بررسی عبارتند از:

  1. کنترل فشار خون
  2. کنترل وزن خانم باردار
  3. شنیدن صدای قلب جنین
  4. سؤال کردن از مادر درباره احساس حرکت جنین
  5. اندازه‌گیری طول رحم و فاصله فوندوس تا دهانه ورود لگن
  6. ارزیابی بیمار از نظر وجود یا عدم وجود ورم در قسمت‌های مختلف بدن
  7. سونوگرافی از رحم و ارزیابی موقعیت جنین، اندازه او، وضعیت جفت و حجم مایع آمنیوتیک

۸ . ارزیابی وجود قند و پروتئین در ادرار بیمار با استفاده از نوارهای ادراری که به‌طور معمول در داروخانه‌ها ارائه می‌شود.

۹ . سؤال کردن از مادر و خانم باردار در مورد عوارضی مثل ایجاد درد در رحم، خونریزی از واژن، ترشح مایعات از واژن یا تغییر رنگ و بوی این ترشحات، همچنین ارزیابی بیمار از نظر شدت و قدرت بینایی.

۱- کنترل فشار خون: در ابتدای بارداری و در سه ماه اول آن، فشار خون تقریباً با مقادیر قبل از بارداری برابر است. طی سه ماه دوم، به خاطر آزاد شدن مقادیر زیادی از پروژسترون جفتی و رها شدن آن در خون مادر، عضلات صاف جدار عروق شل شده که نتیجه آن، کاهش فشار خون مادر نسبت به دوران قبل از بارداری است.

طی سه ماه سوم، فشار خون مادر مجدداً به حالت قبل از بارداری می‌رسد. هرگاه فشار خون سیستولیک یا ماگزیمم مادر به بیشتر از ۱۴۰ و فشار خون دیاستولیک به بالاتر از ۹۰ میلی‌متر جیوه برسد، پیش قراول مسمومیت حاملگی بوده و نیازمند دخالت سریع برای تشخیص و درمان این عارضه آزاردهنده بارداری در مادر می‌شویم.

کنترل فشار خون، مهمترین اقدام برای تشخیص سریع و درمان به موقعِ، مسمومیت حاملگی است.

۲- کنترل وزن خانم باردار: همانطور که در گذشته به آن اشاره شد، یک خانم با وزن معمولی، طی دوران بارداری حدود ۱۰ تا ۱۲ کیلوگرم افزایش وزن خواهد داشت.

‌این افزایش وزن طی ۲۰ هفته ابتدایی بارداری خیلی آهسته روی می‌دهد و به‌طور ناگهانی بین هفته ۲۰ و ۲۳ شدت می‌‌گیرد.

بعد از این زمان، مجدداً سرعت افزایش وزن کند ‌شده و گاهی در ۲ تا ۳ هفته آخر، هیچ وزنی اضافه نمی‌شود.

اگر افزایش وزن طی دوران بارداری کمتر از ۶ کیلوگرم باشد، نشان‌دهنده عدم رسیدن غذای کافی به جنین است.

از طرف دیگر، اگر طی مدت کوتاهی، افزایش وزنِ زیادی داشته باشیم و مثلاً این افزایش بیشتر از ۹۰۰ گرم طی ۲ هفته یا بیشتر از ۷/۲ کیلوگرم در یک ماه باشد، نشان‌دهنده تجمع زیاد آب و نمک در بدن است. تجمع آب و نمک در بدن از علائم اخطاردهنده جدی برای آغاز مسمومیت حاملگی است و پزشکان به محض مشاهده چنین وضعیتی، اقدامات لازمِ تشخیصی، درمانی را آغاز می‌کنند.

کنترل وزن یکی از اقدامات معمول، در معاینات دوره‌ای، خانم باردار است.

۳- اندازه‌گیری طول رحم و محاسبه ارتفاع آن با استفاده از فاصله‌ای که نسبت به سمفیس پوبیس (محل جوشگاهی قدامی لگن) پیدا می‌کند.

به‌طور معمول:

در هفته دوازدهم، درست در بالای سمفیس پوبیس لمس می‌شود. در هفته شانزدهم، نوک و قله رحم در وسط فاصله بین ناف و سمفیس پوبیس قرار دارد.  در هفته بیستم، می‌توان قله رحم را در حدود ناف لمس کرد و سرانجام وقتی که بتوان رحم را درست در زیر دنده‌ها احساس کرد، نشان‌دهنده پایان دوره بارداری است. اگر در اندازه‌گیری خود متوجه تفاوتی در حد یک تا سه سانتی‌متر شویم، می‌توان آن را نرمال تلقی کرد اما اگر تفاوت زمان محاسبه شده بر اساس سن حاملگی با اندازه‌گیری ذکر شده، بیشتر از ۴ سانتی‌متر باشد، باید به فکر فرو رفت و اقدامات تشخیصی بعدی را انجام داد.

استخوان سمفیس‌پوبیس
ستون فقرات
رحم
ماه سوم
چهارمین ماه
پنجمین ماه
ششمین ماه
هفتمین ماه
هشتمین ماه
نهمین ماه
راست روده
واژن
مثانه

تغییرات وضعیت فوندوس (نوک رحم) در ماه‌های مختلف بارداری

۴- گوش کردن به صدای قلب جنین: انسان سالم و هنگامی که در استراحت به سر می‌برد، دارای قلبی با ضربان حدود ۷۰ تا ۸۰ بار در دقیقه است اما برای جنین این تعداد متفاوت است.

خانم دکتر با شنیدن صدای قلب جنین طوری می‌خندد که آدم خیال می‌کند در حال تبلیغ خمیر دندان است.

قلب یک جنین سالم به‌طور معمول حدود ۱۲۰ تا ۱۶۰ بار در دقیقه می‌زند البته با توجه به دوره‌ای که بارداری در آن قرار دارد، تعداد دفعات ضربان قلب جنین متفاوت است. بدین معنی که در اوایل‌ بارداری، قلب جنین بین ۱۴۰ تا ۱۶۰ و در انتهای بارداری بین ۱۲۰ تا ۱۴۰ بار در دقیقه می‌زند. برخلاف یک‌ باور قدیمی، هیچ رابطه‌ای بین تعداد ضربان قلب جنین و تعیین جنسیت او وجود ندارد.

۵- کنترل خانم باردار از نظر وجود ورم و خیز: ورم کردن پاها، مچ پاها و دست‌ها امری اجتناب‌ناپذیر در طی بارداری است.

اگر چه ورم دست‌ها و پاها طی دوران بارداری را می‌توان نرمال تلقی کرد اما همین ورم اگر با شدت زیاد و به‌طور ناگهانی ایجاد شود یا اینکه همراه با ورم سر و صورت یا دور چشم‌ها باشد، باید به مسمومیت حاملگی که در لغت‌شناسی پزشکی به آن پره اکلامپسی می‌گویند فکر کرد و سریعاً اقدامات تشخیصی، تکمیلی مثل کنترل فشار خون، ارزیابی پروتئین ادرار و سایر آزمایشات را انجام داد.

ورم کردن پاها، امری اجتناب‌ناپذیر در دوران بارداری است.

یکی از اقدامات مؤثر برای درمان ورم معمولی طی دوران بارداری، استراحت در بستر برای مدت دو تا سه روز است که باید با نوشیدن مقادیر زیاد آب اما بدون کمترین نمک همراه باشد. این اقدام باعث می‌شود که مقادیر زیادی نمک و به دنبال آن مایعات از فضاهای بین سلول‌ها وارد عروق شده و از طریق کلیه‌ها به خارج هدایت شوند. در بسیاری از بیماران نیازی به این کار نیست، زیرا ورم به خودی خود، مشکل جدی برای بیمار بوجود نمی‌آورد.

۶- سؤال کردن از خانم باردار در مورد حرکت جنین: اولین حرکات جنین در حدود هفته هفتم تا هشتم بارداری توسط سونوگرافی قابل گزارش است. آگاهی از حرکات جنین توسط مادر اولین‌بار در هفته ۱۶ تا ۲۰ حاملگی اتفاق می‌افتد. هفته شانزدهم برای مادرانی است که قبلاً سابقه بارداری داشته و با حرکات جنین آشنا هستند. مادرانی که برای اولین‌بار بارداری را تجربه می‌کنند، اولین حرکات جنین را در هفته بیستم بارداری، متوجه می‌شوند. وقتی که مادر به‌طور مرتب توسط پزشک یا ماما ویزیت می‌شود، یکی از نکات مهمِ موردِ سؤال، پرس‌وجو در مورد حرکات جنین است که البته این پرسش بر اساس زمان بارداری، تنظیم می‌شود.

هر چه حاملگی رو به جلو می‌رود، دامنه حرکات و شدت آن افزایش می‌یابد. مادران، بیشترین حرکت جنین را در شب و به هنگام استراحت، احساس می‌کنند. در انتهای هفته سی‌وششم بارداری و بعد از آن، تغییراتی در حرکات انجام می‌شود که عبارت است از کاهش لگدپرانی و افزایش غوطه خوردن یا کش آمدن در مایع آمنیوتیک. اگر در این دوره یا هر دوره دیگر مادر به‌طور ناگهانی احساس کند که حرکات، کاهش یافته و یا قطع شده است باید به عنوان یک علامت خطر به آن توجه کرد.

شمارش لگدپرانی جنین یکی از معیارهای سلامت جنین است. مادر به محض اینکه صبح از خواب بیدار شد، باید حواسش به لگدپرانی دختر خانم یا آقا پسرش باشد که به در و دیوار لگد زده، اصرار فراوان برای آمدن به دنیایی دارد که نخستین تفاوت آن، جابجایی آغوش گرم مادر با کیسه پر از آب است.

مادر پس از بیدار شدن، شروع به شمارش لگدپرانی می‌کند، به‌طور طبیعی باید تا هنگام ظهر، تعداد لگدها به عدد ۱۰ برسد. اگر کمتر از این تعداد باشد، مادر موضوع را با پزشک در میان می‌گذارد و اگر لازم شد، اقدامات بعدی انجام می‌شود.

سؤال ۱۰ : سونوگرافی چه ارزشی در بررسی و پیگیری بارداری دارد و چه مواقعی باید انجام شود؟

سونوگرافی به عنوان یک اقدام تشخیصی بی‌خطر، برای داشتن دیدی بهتر نسبت به وضعیت جنین و جفت، کمک‌های غیرقابل انکاری می‌کند.

بعضی از آگاهی‌هایی که می‌توان توسط انجام سونوگرافی به آن‌ها دست پیدا کرد یا موقعیت‌هایی که نیازمند انجام سونوگرافی هستیم عبارتند از:

  1. پی بردن به وزن جنین
  2. پی بردن به جنسیت جنین
  3. ارزیابی علت دردهای رحمی
  4. آگاهی از وضعیت سلامت جنین
  5. ارزیابی علت خونریزی واژینال
  6. آگاهی از وجود یا عدم وجود سقط
  7. آگاهی از دو یا چند قلو بودن جنین

۸ . آگاهی از حاملگی خارج رحمی (اکتوپیک)

  1. آگاهی از وضعیت مایع آمینوتیک و حجم آن
  2. آگاهی از احتمال وجودِ جنینِ مبتلا به سندرم داون (منگولیسم)
  3. ارزیابی رشد جنین و مقایسه آن با سن تخمین زده شده بر اساس LMP
  4. ارزیابی وضعیت جنین نسبت به دهانه خروجی رحم. (پاهای جنین در دهانه خروجی قرار دارند یا سر او)
  5. وضعیت جفت (آیا جفت در حال جدا شدن از دیواره رحم است، آیا جفت در سر راه خروج جنین قرار گرفته است؟)

گزارش سونوگرافی از جنین که نشان‌دهنده هفته چهاردهم بارداری است.

سؤال ۱۱ : چگونه می‌توان زمان زایمان را محاسبه کرد؟

همانطور که تاکنون و به بهانه‌های مختلف عنوان کرده‌ام، دوره بارداری را ۴۰ هفته یا ۲۸۰ روز محاسبه می‌کنند. برای تعیین زمان احتمالی زایمان دو راه وجود دارد.

راه اول، اضافه کردن ۲۸۰ روز به اولین روز از آخرین دوره خونریزی است.

اجازه بدهید، مثال بزنم.

اکنون یکشنبه چهارم فروردین‌ماه ۱۳۸۷ است. محاکمه دکتر جندقی (مهران مدیری) به نیمه‌های راه رسیده است و من به جای دید و بازدید عید مشغول نوشتن این کتاب هستم تا هر چه سریعتر مقدمات چاپ آماده شده، بتوانم آن را همراه با سایر کتاب‌ها در نمایشگاه کتاب تهران که اردیبهشت‌ماه برگزار می‌شود، ارائه دهم.

خانمی که دارای دوره‌های ماهیانه مرتب و ۲۸ روزه بوده است، بخاطر اینکه شش روز از موعد مقرر برای شروع خونریزی ماهیانه او گذشته، با احتمال حاملگی امروز آزمایش داده و جواب مثبت دریافت می‌کند.

اکنون او می‌خواهد بداند که اگر دوره بارداری، نرمالی داشته باشد، با احتمال زیاد چه موقعی زایمان خواهد کرد.

از آنجایی‌که این خانم برای حاملگی برنامه‌ریزی داشته، دوره‌های پریود خود و همچنین روزهای شروع خونریزی را یادداشت کرده است. ایشان اظهار می‌دارد که اولین روز اسفند ۸۶ برابر با اولین روز از، آخرین دوره خونریزی او بوده است.

برای اطلاع دقیق از زمان زایمان، کافی است که عدد ۲۸۰ را به اول اسفند اضافه کنیم، با یک حساب سرانگشتی می‌توان متوجه شد که این خانم به احتمال زیاد و در صورت سیر طبیعی بارداری، در تاریخ هشتم آذرماه ۱۳۸۷ زایمان خواهد کرد.

به خانم یادآوری می‌کنیم که هر چند برابر محاسبه، زمان زایمان او هشتم آذر ماه خواهد بود اما، باید این آمادگی را داشته باشد که زایمان در محدوده بیست‌وچهارم آبان تا بیست‌ودوم آذر اتفاق بیفتد یعنی دو هفته کمتر یا دو هفته بیشتر از زمان محاسبه شده.

دومین راه محاسبه زمان زایمان این است که ابتدا ۷ روز به اولین روز از آخرین دوره خونریزی اضافه کنیم، سپس سه ماه به عقب برگردیم و به دنبال آن، سال را یک عدد جلو ببریم.

تکرار مثال: برای خانم مورد بحث، اولین روز اسفند، اولین روز از آخرین دوره خونریزی عنوان شد. با اضافه کردن عدد ۷، تاریخ بدست آمده هشتم اسفند سال ۸۶ می‌شود، حالا سه ماه از آن کم می‌کنیم که می‌شود، هشتم آذرماه ۸۶. اکنون با تبدیل سال ۸۶  به ۸۷، زمان احتمالی زایمان مشخص می‌شود یعنی هشتم آذر ۸۷.

سؤال ۱۲ : آیا خانم باردار می‌تواند ورزش کند، اگر جواب مثبت است، چه محدودیت‌هایی برای او وجود دارد؟ همچنین چه ورزش‌هایی به او کمک می‌کند تا بارداری و زایمان خوبی داشته باشد؟

اگر مشکل جدی، در سیر طبیعی بارداری برای یک خانم بوجود نیاید، مقدار متوسط از ورزش‌هایی که در ادامه مطلب همراه با شکل آن‌ها ارائه می‌شود کمک فراوان به سلامتی مادر و جنین می‌کند. قبل از پرداختن به انواع ورزش‌ها، اجازه دهید، چند نکته پیشنهادی به همراه محدودیت‌های ضروری در ورزش به هنگام بارداری را مرور کنیم.

  1. خانم باردار نباید یک ورزش جدید را شروع کند (منظور حرکاتی که بعداً به آن‌ها اشاره می‌شود نیست). به عنوان مثال اگر تاکنون تنیس، بازی نمی‌کرده است، ضرورتی ندارد که این ورزش را برای اولین‌بار طی دوران بارداری انجام دهد.
  2. ورزش‌هایی که انجام آن‌ها نیازمند داشتن تعادل کافی است، باید از دستور کار خارج شوند. به عنوان مثال ورزش‌هایی مثل اسب‌سواری و مثلاً اسکی‌ کردن در سرازیری که نیازمند تعادل کافی هستند نباید انجام شوند زیرا خانم باردار به علت وضعیت خاصی که پیدا می‌کند، نمی‌تواند تعادل همیشگی خود را حفظ کند.
  3. طی دوران بارداری، بر اثر تأثیر هورمون‌های جنسی آزاد شده از جفت، غضروف‌ها و لیگامان‌ها که کار حفاظت از مفاصل را، به عهده دارند نرم می‌شوند. این نرم‌شدگی باعث می‌شود که مفاصل نتوانند وظیفه خود را انجام داده، تا حدود زیادی ناپایدار هستند. بنابراین باید از انجام ورزش‌هایی که سبب فشار بیش از حد به مفاصل می‌شوند، پرهیز کرد.
  4. از ورزش برای کاهش وزن استفاده نکنید، یعنی در دوران بارداری با شدتی وزرش نکنید که باعث کاهش وزن شما شود.
  5. اگر احساس خوبی ندارید و به عبارت دیگر، سرحال نیستید، به‌علاوه در هوای گرم و مرطوب، ورزش را شروع نکنید.
  6. وقتی احساس خستگی می‌کنید، زیاد سخت نگیرید، اما کاملاً هم بی‌حرکت نشوید. در این حالت بهترین کار فعالیت ورزشی خفیف از نوع هوازی مثل قدم زدن، باعث می‌شود که هم روحیه بالاتری پیدا کنید و هم احساس کنید انرژی لازم را بدست آورده‌اید.
  7. حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه قبل از ورزش یک ته‌بندی کوچک بکنید یا یک لیوان آب میوه، نوش‌جان کنید. یادتان باشد که با شکم خالی ورزش نکنید. اگر چیزی نخورید، بدنتان شروع به سوزاندن چربی‌ها می‌کند که نتیجه آن تولید استون است و این ماده برای جنین ضرر دارد.

خانم‌های باردار، حتی اگر ورزش هم نکنند، به خاطر وجود جنین نیازمند انرژی اضافی به میزان ۱۵۰ تا ۳۰۰ کالری در روز هستند. اگر قرار باشد ورزش کنند نیاز به کالری بیشتر، افزایش می‌یابد.

۸ . آنقدر ورزش نکنید که درجه حرارت بدنتان به بالاتر از ۳۹ درجه سانتی‌گراد برسد. افزایش درجه حرارت بدن به مقدار بیشتر از ۲/۳۹ درجه سانتی‌گراد، بخصوص در سه ماه اول، به جنین صدمه می‌زند. بنابراین اگر در سه ماهه اول بارداری، یک خانم به هر دلیل تب کند و درجه حرارت بدنش به بالاتر از ۳۹ درجه برسد، باید از استامینوفن استفاده کرده تا هر چه سریعتر، درجه حرارت بدن خود را کاهش دهد.

  1. به مقدار فراوان، قبل، هنگام و بعد از ورزش مایعات بنوشید. برای جلوگیری از کم‌آبی بدن، قبل از ورزش یک لیوان یعنی حدود ۲۵۰ سانتی‌متر مکعب آب بنوشید. در حین ورزش و در فواصل هر ۲۰ دقیقه ۵۰ تا ۱۰۰ سانتی‌متر مکعب آب بنوشید.

این مقدار آب را، حتی در صورتی که احساس تشنگی ندارید، باید مصرف کنید.

  1. برای جلوگیری از آسیب دیدن جنین، از ورزش‌هایی مثل فوتبال و بسکتبال که باعث تماس همراه با فشار برای شما می‌شود پرهیز کنید.
  2. وقتی ورزش می‌کنید، از نظر شدت، باید طوری باشد که بتوانید حین انجام آن صحبت کنید. لازم نیست آنقدر ورزش کنید که احساس خستگی به شما دست دهد.
  3. هرگاه یکی از علائم زیر ظاهر شد، بلافاصله ورزش خود را قطع کرده، با پزشکتان مشورت کنید.

الف : خستگی بیش از حد همراه با تنگی نفس

ب : درد یا انقباض و گرفتگی بخصوص در کمر یا لگن

ج : خونریزی از واژن یا احساس پاره شدن پرده‌های جنینی

د : طپش قلب و یا هر احساس غیرطبیعی در قفسه سینه

ه : احساس انقباضات مداوم و مکرر در رحم

  1. بعد از ماه چهارم حاملگی، از هر ورزشی که لازم است به‌خاطر انجام آن به پشت و بر روی سطح محکم بخوابید، پرهیز کنید، ورزش‌هایی مثل یوگا و دراز و نشست
  2. شنا کردن و قدم زدن به آهستگی، از ورزش‌هایی هستند که می‌توان در سرتاسر دوره بارداری، به راحتی انجام داد.
  3. به خاطر داشته باشید که اگر به هر دلیل توصیه به استراحت مطلق شده‌اید، می‌توانید ورزش‌هایی را که پزشکتان با آن موافقت می‌کند، در بستر انجام دهید.

حرکات نرمشی و کششی که طی دوران بارداری کمک فراوانی به مادر و جنین می‌کنند در صفحات بعد همراه با نمایی از آن‌ها، توضیح داده شده‌اند.

 

فشار به پشت

این نرمش برای کمک به کشش در تنه و ران‌ها است. بنابراین به شما کمک می‌کند، تا بتوانید وضعیت درست به خود بگیرید و دچار کمردرد نشوید.

  1. پای خود را در فاصله ۲۵ تا ۳۰ سانتی‌متری از دیوار قرار دهید.
  2. پشت خود را به دیوار قرار دهید و آهسته به سمت پایین بلغزید، طوری که زانوهایتان کمی خم گردد.
  3. قسمت پایینِ پشت خود را با استفاده از کشیدن عضلات شکم به داخل به دیوار فشار دهید.
  4. وقتی عضلات شکم خود را به داخل کشیدید، تا ده بشمارید و سپس آن‌ها را رها کنید.
  5. این کار را ده بار انجام دهید.

 

کشش پشت به عقب

  1. زانوهای خود را به فاصله ۲۰ تا ۲۵ سانتی‌متر از هم باز کنید.
  2. دست‌ها را مطابق شکل از هم باز کرده، بر روی زمین به‌صورت عمود و ستونی قرار دهید.
  3. مطابق شکل تنه و باسن خود را به سمت عقب کشیده تا ۵ بشمارید.
  4. حالا آهسته به وضعیت قبلی خود برگردید.
  5. این ورزش را ۵ بار تکرار کنید.

 

پیچ‌خوردن مورب

  1. روی زمین بنشینید. پاها جلو، زانوها خم و دست‌ها درهم گره کرده باشد.
  2. به آهستگی تنه خود را به طرف چپ و سپس راست بچرخانید.
  3. این کار را حداقل ۵ بار انجام دهید.

 

خم‌ شدن به جلو

  1. به راحتی روی صندلی مطابق شکل بنشینید.
  2. مطابق شکل دست‌ها را درهم کرده و به جلو خم شوید. میزان خم‌ شدن باید در حدی باشد که احساس ناخوشایندی نداشته باشید و فشار نامناسبی را بر شکم احساس نکنید.
  3. وقتی به جلو خم شدید، تا عدد ۵ بشمارید و سپس به آهستگی راست شوید.
  4. این کار را حداقل ۵ بار انجام دهید.

 

بالا بردن پاها در حالت چهار دست و پایی

این ورزش باعث کشش عضلات پشت و شکم می‌شود.

  1. مطابق شکل به‌صورت چهار دست و پا قرار بگیرید.
  2. ابتدا، زانوی راست خود را به جلو حرکت دهید. در هنگام انجام این کار باید سرتان به سمت پایین باشد.
  3. حالا زانوی راست خود را باز کرده و درحالی‌که سر خود را بالا نگه می‌دارید، پای راست خود را مطابق شکل به عقب حرکت دهید.
  4. این کار را برای زانو و پای چپ تکرار کنید.
  5. برای هر زانو، ۵ تا ۱۰ بار این عمل را تکرار کنید.

 

حرکت لگن به بالا و پایین

این ورزش باعث کشش در عضلات پشت، لگن و شکم می‌شود.

  1. مطابق شکل در حالت چهار دست و پا قرار بگیرید. دست‌ها را دقیقاً روبروی شانه و زانوها را روبروی لگن قرار دهید.
  2. یک نفس عمیق بکشید.
  3. وقتی در حال بیرون دادن نفس هستید، شکم خود را به داخل بکشید و عضلات باسن، همچنین لگن را سفت کنید. این کار باعث می‌شود، ستون فقرات شما شبیه حرف «C» انگلیسی شود.
  4. حالا خود را رها کنید و پشت خود را مستقیم نگه دارید. اجازه ندهید که به سمت زمین دچار انحنا شود.
  5. این حرکت را حدود ۸ بار یا در حدی که راحت هستید انجام دهید.

 

فشار لگن بر زمین

این ورزش باعث کشش لگن و قسمت پایینی پشت می‌شود.

این ورزش برای دوران قبل از ۴ ماهگی بارداری است و انجام آن بعد از این دوره، با توجه به توضیحاتی که قبلاً داده شده است، مفید نیست.

  1. به پشت دراز بکشید و زانوهای خود را خم کنید.
  2. عضلات شکم و باسن خود را سفت کنید.
  3. همزمان با انجام اقدام شماره ۲، لگن را خیلی آهسته به سمت بالا آورده تا عدد ۱۰ بشمارید و مجدداً بر زمین بگذارید.
  4. تعداد دفعات انجام این کار را به تدریج زیاد کنید. اما نباید باعث ایجاد احساس ناخوشایند در شما شود.

 

فشار زانوها به پایین

این ورزش باعث کشش عضلات لگن و زانوها می‌شود.

  1. مطابق شکل، کف پاهای خود را به هم بچسبانید و تا آنجایی‌که می‌توانید آن‌ها را به طرف بدن خود بکشید.
  2. دست‌های خود را به دور زانوها قرار دهید.
  3. سعی کنید درحالی‌که با دست‌هایتان مانع آن می‌شوید، زانوها را به کف بچسبانید به عبارت دیگر، زانوها را به سمت پایین حرکت دهید اما با دست‌هایتان آن‌ها را به سمت بالا بکشید، به هنگام انجام این عمل، تا عدد سه بشمارید.
  4. بهتر است این عمل را دو نوبت در روز و هر نوبت تا ۱۰ بار انجام دهید.

 

قرار دادن مچ‌ پاها به‌صورت ضربدر

این ورزش باعث کشش عضلات لگن و ران‌ها می‌شود.

  1. پاها را به بدن نزدیک کنید، طوری که ساق پاها به‌صورت ضربدر قرار گیرند.
  2. انجام این کار، دفعه یا تعداد ندارد. تا وقتی که احساس ناراحتی نمی‌کنید، بهتر است در این وضعیت قرار گیرید.

 

کشش عضلات همسترینگ

این نرمش باعث کشش بر روی پشت، اندام‌ها و عضلات همسترنیگ می‌شود.

  1. درحالی‌که پاهایتان را دراز کرده‌اید، بر روی زمین بنشینید.
  2. پاهای خود را به فاصله ۳۰ سانتی‌متر از هم قرار داده و راحت باشید.
  3. دست‌های خود را به طرف پای راست دراز کرده و به عقب برگردید.
  4. دست‌های خود را به طرف وسط پاها دراز کرده و به عقب برگردید.
  5. دست‌های خود را به طرف پای چپ دراز کرده و به عقب برگردید.
  6. بهتر است این کار را دو نوبت در روز، و هر نوبت ده بار انجام دهید.

 

چرخش تنه

این نرمش باعث کشیدگی عضلات پشت، ستون فقرات و تورسوی بالایی می‌شود.

  1. مطابق شکل درحالی‌که پاهایتان را جمع کرده‌اید بر روی زمین بنشینید.
  2. ابتدا، دست راست خود را بر روی زمین گذاشته و درحالی‌که با دست چپ ساق پای راست را گرفته‌اید به سمت راست بچرخید.
  3. دست چپ خود را بر روی زمین گذاشته، درحالی‌که با دست راست خود، ساق پای چپ را نگه داشته‌اید، به سمت چپ بچرخید.
  4. چرخش به چپ و راست را ۵ تا ۱۰ بار تکرار کنید.

 

آویزان کردن قسمت فوقانی بدن

این نرمش باعث کشش عضلات پشت و تورسو می‌شود.

  1. درحالی‌که، دست‌های خود را به کمر زده‌اید، بایستید و پاها را از هم جدا کنید.
  2. زانوهایتان را کمی خم کنید.
  3. درحالی‌که پشت خود را صاف نگه داشته‌اید، به جلو خم شوید. این کار را به آهستگی و طوری انجام دهید که متوجه احساس فشار بر باسن خود شوید.
  4. این کار را برای ۱۰ بار انجام دهید.

 

سؤال ۱۳ : من با توجه به سن بالاتر از ۳۵ سال، نگران داشتن جنین مبتلا به سندرم داون (منگول) هستم. آیا راهی برای اتمام نگرانی من وجود دارد؟ برای پاسخ دادن به نگرانی‌هایم، چه کارهایی باید انجام دهم؟

آگاهی از داشتن جنین مبتلا به سندرم داون (منگول)، باید هر چه سریعتر بوجود آید تا بتوان خیلی زود در مورد ادامه بارداری تصمیم‌گیری کرد.

اقدامات لازم برای رسیدن به تشخیص یک ناهنجاری ژنتیکی از جمله سندرم داون را می‌توان در دو گروه تقسیم‌بندی کرد.

  1. اقدامات و آزمایشات بیماریابی
  2. اقدامات و آزمایشات تشخیص قطعی

منظور از اقدامات بیماریابی، آن‌هایی هستند که انجامشان با خطر همراه نیست. به‌علاوه باعث تشخیص قطعی نمی‌شوند. بلکه باعث می‌شوند تا ما بیشتر به یک بیماری مشکوک شده، کارهای بعدی را انجام دهیم. اما منظور از اقدامات تشخیصی قطعی آن‌هایی هستند که یک بیماری را به اثبات رسانده و ما را مجبور به انجام اقدامات درمانی می‌کنند.

در مورد تشخیص سندرم داون یا سایر ناهنجاریهای ژنتیکی نیز دو دسته اقدام وجود دارد.

۱ اقدامات بیماریابی: استفاده از خون بیمار و همچنین سونوگرافی در این گروه جای می‌گیرند. امروزه با استفاده از سونوگرافی و ارزیابی میزان ضخامت چینهای گردنی جنین، می‌توان برای سندرم داون بیماریابی کرد.

انتهای سه ماهه اول بارداری، اولین زمانی است که می‌توان از این اقدام تشخیصی استفاده کرد. اما باید به خاطر داشت که تعداد کمی از پزشکان متخصص رادیولوژی می‌توانند با دقت بالا این نوع سونوگرافی را انجام دهند.

استفاده از خون مادر و ارزیابی وضعیت سطح خونیِ عواملی مثل:

  1. آلفا فیتوپروتئین
  2. گونادوتروپین جفتی انسان یا همان HCG
  3. استروژن
  4. اینهیبین A، از آزمایشات دیگری هستند که می‌توان از آن‌ها، با نام تست‌های بیماریابی استفاده کرد. ابتدای سه ماهه دوم بارداری، اولین زمان ممکن برای انجام تست‌های خونی است.

۲ – اقدامات تشخیص قطعی: وقتی با انجام آزمایشات بیماریابی (تست‌های خونی – سونوگرافی) به سندرم داون یا ناهنجاری دیگر مشکوک شدیم باید آن‌ها را اثبات یا رد کنیم. دو اقدام تشخیصی که در این گروه قرار می‌گیرند عبارتند از:

الف: آمنیوسنتز (نمونه‌گیری از مایع درون کیسه آب خانم باردار)

ب: نمونه‌گیری از جفت (CVS) [۲]

هر دو اقدام تشخیصی، در تقسیم‌بندی اقدامات پزشکی، در گروه اقدامات تهاجمی قرار گرفته با درجاتی از خطر همراه هستند. مهمترین خطری که این اقدامات بوجود می‌آورند سقط است. برابر مطالعات آماری خطر سقط در انجام هر دو نوع تست حدود  است. اما اگر انجام‌دهنده آزمایش، مهارت کافی نداشته باشد، این خطر به حدود  می‌رسد.

بررسی مایع آمنیوتیک، جزء آزمایشات اصلی برای اطمینان از نظر ناهنجاری‌های ژنتیکی مثل سندرم داون است.

این دو تست تفاوت‌هایی با هم دارند که عبارتند از:

نمونه‌گیری از جفت را می‌توان زودتر و در حدود هفته ۱۰ تا ۱۲ بارداری انجام داد. بعد از اینکه آزمایش انجام شد، برای رسیدن به پاسخ قطعی، به حدود چند روز زمان نیازمند هستیم. اما آمنیوسنتز را باید دیرتر انجام داد یعنی در حوالی هفته شانزدهم بارداری. به‌علاوه پس از انجام آزمایش، به زمانی در حدود ۲ هفته نیاز داریم تا نتیجه مطالعه، مشخص گردد.

قبلاً، برای انجام آزمایشات بیماریابی، تنها خانم‌های دارای سن بیشتر از ۳۵ سال را انتخاب می‌کردند اما از آنجایی که مطالعات تکمیلی نشان داده است، از هر ۱۰۰ کودک مبتلا به سندرم داون حدود ۷۰ نفر آن‌ها، دارای مادران زیر ۳۵ سال هستند، امروزه، بیماریابی از نظر این بیماری را می‌توان برای تمام مادران انجام داد.

آن‌هایی که به دلایل متعدد از جمله سن بالا یا سابقه تولد نوزاد مبتلا به سندرم داون در خود یا فامیل نزدیک، نگرانی زیادی دارند، گاهی بدون انجام تست‌های بیماریابی، مستقیماً به سراغ اقدامات تشخیص قطعی رفته و نمونه‌گیری از مایع کیسه آب (آمنیوسنتز) یا نمونه‌گیری از جفت را انجام می‌دهند.

نمونه‌گیری از جفت (CVS) در هفته ۱۰ تا ۱۲ بارداری، برای آگاهی از وضعیت ناهنجاری ژنتیکی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

سؤال ۱۴ : چگونه می‌توان فهمید که شروع زایمان دور از انتظار نیست؟

وقتی یک خانم بر اساس محاسبه انجام داده، به حوالی هفته سی‌وهشتم بارداری می‌رسد، شروع زایمان را انتظار می‌کشد. بدیهی است که بعضی از خانم‌های باردار، قبل از هفته سی‌وهشتم به دلایل متعدد از جمله اشکالات ساختمان لگن و احتمال زایمانِ طبیعیِ همراه با خطر، برای سزارین برنامه‌ریزی کرده‌اند. در این گروه از خانم‌های باردار، طی مشورتی که با پزشک خود کرده‌اند، زمانی را برای انجام عمل جراحی سزارین معین کرده، در زمان لازم، با نامه معرفی پزشک به بیمارستان رفته، بستری شده و برای عمل جراحی آماده می‌شوند. اکنون صحبت از خانم‌هایی است که هنوز دلیلی برای سزارین آن‌ها وجود ندارد و قرار است زایمان طبیعی داشته باشند. بدیهی است که گاهی اوقات علی‌رغم برنامه‌ریزی برای زایمان طبیعی، در روند زایمان و به خاطر مشکلات بوجود آمده، پزشک تصمیم به انجام سزارین می‌گیرد.

(۱)

دردهای زایمانی و افزایش در شدت یا زمان انقباضاتی که قبلاً از آن‌ها با نام انقباضات براکستون – هیکس نام بردیم، از اولین علائم آغاز زایمان است. مادر احساس می‌کند که این دردها، شبیه دردهای قبلی نیست و بر شروع زایمان دلالت می‌کنند. انقباضات باعث می‌شوند، تغییراتی در گردن رحم بوجود آید که عبارتند از اتساع دهانه به همراه نازک شدن، ضخامت جدار گردن رحم. این تغییرات در معاینه مادر توسط پزشک یا ماما احساس شده و سیر پیشرفت را خبر می‌دهند. پزشک یا ماما با معاینه گردن رحم توسط انگشتان خود، که به فواصل زمانی انجام می‌شود، متوجه پیشرفت زایمان و یا گاهی توقف آن می‌شود.

(۲)

(۳)

(۴)

زایمان با شروع انقباضات رحمی آغاز شده و با خروج کامل جفت
پایان می‌پذیرد.

پاره شدن کیسه آب و خروج مایع آمنیوتیک از علائم پیش‌رو بودن زایمان است. پاره شدن کیسه آب، معمولاً نشان‌دهنده آغاز روند زایمان است اما گاهی قبل از شروع زایمان کیسه آب پاره شده که لازم است، خانم باردار بلافاصله تیم پزشکی را خبر کند تا با معاینه تکرارشونده و تحت نظر نگه داشتن او از آغاز و تداوم زایمان مطمئن شوند. اگر کیسه آب پاره شود اما زایمان آغاز نگردد خطراتی مثل عفونت، جنین و نوزاد را تهدید می‌کنند. این احتمال باعث می‌شود که تیم پزشکی (پزشک، ماما و…) در صورت آگاهی از پارگی کیسه آب و عدم اطمینان از شروع زایمان، دست به اقداماتی بزنند که از آن‌ها با عنوان کمک به زایمان نام می‌بریم.

سؤال ۱۵ : چگونه می‌توان برای زایمان برنامه‌ریزی کرد؟

اقداماتی که توسط تیم پزشکی به عنوان برنامه‌ریزی برای زایمان از آن‌ها، نام برده می‌شوند در دو گروه قرار دارند. خلاصه این اقدامات در جدول ۳ آمده است.

۱- اقدامات راحت‌کننده«

زایمان

۱- کنترل
درد زایمان«
۱- غیردارویی« ۱- ماساژ

۲- پرت کردن حواس

۳- خیال‌پردازی

۴- کشیدن نفس‌های تمرکز‌یافته

۵- طب سوزنی

۶- هیپنوتیزم

۲- دارویی« ۱- بی‌حسی موضعی

۲- بی‌حسی نخاعی

۳- بی‌حسی عمومی

۲- زایمان در آب
۳- قدم زدن به هنگام آغاز پدیده زایمان
۴- خوردن هنگام پدیده زایمان
۵- نواختن موسیقی هنگام زایمان
۲- اقدامات

لازم برای

کمک به «

زایمان

۱- اینداکشن: استفاده از دارو برای کمک به انقباضات بهتر زایمانی

۲- اپی‌زیوتومی: پاره کردن و سپس دوختن دهانه خروجی کانال زایمانی

۳- استفاده از فورسپس (استفاده از اَنبر زایمانی)

۴- استفاده از واکیوم

۵- انجام سزارین

جدول ۳ : برنامه‌ریزی برای زایمان

به خاطر داشته باشیم که منظور از زایمان، تنها، لحظه عبور نوزاد از کانال زایمانی نیست و همانطور که در مطالب قبلی عنوان شد، با تشدید دردهای زایمانی آغاز شده و با خروج نوزاد از کانال زایمانی، همچنین خروج جفت پایان می‌پذیرد.

زایمان در آب باعث می‌شود که درد و استرس ناشی از زایمان کاهش یافته گاهی کمکی باشد برای تسریع در زایمانِ آهسته و کند.

گاهی اوقات نیازی به تحت نظر بودن و مونیتورینگ دقیق صدای قلب جنین نیست. در این مواقع می‌توان به زائو اجازه داد تا در اطاق زایمان قدم بزند. این اقدام باعث می‌شود تا احساس ناخوشایند، کاهش یابد. به خاطر داشته باشیم که گاهی اوقات به علت در خطر بودن جنین لازم است صدای قلب او، کاملاً تحت کنترل باشد، در این صورت شاید نتوان اجازه راه رفتن را به مادر داد.

در بعضی از بیمارستان‌ها، این اجازه را به مادر می‌دهند که از مایعات سبک برای نوشیدن استفاده کند و در بعضی از بیمارستان‌ها، تنها اجازه مکیدن یخ به او داده می‌شود.

استفاده از غذای جامد با توجه به عوارضی که امکان دارد برای مادر بوجود آید به او داده نمی‌شود زیرا در طی دوره زایمان توانایی معده برای هضم غذا کاهش می‌یابد و غذا در معده باقی می‌ماند.

حالا اگر به هر دلیل مادر به سزارین اورژانسی و بیهوشی عمومی نیاز پیدا کند، معده مملو از غذا می‌تواند خطرساز باشد.

انجام بی‌حسی نخاعی با استفاده از تزریق مواد بی‌حس‌کننده در فضای دور نخاع که به آن بی‌حسی اپی‌دورال می‌گویند، از جمله اقدامات دارویی برای کنترل درد زایمانی است.

استفاده از بی‌حسی فضای دور گردن رحم که بی‌حسی پاراسرویکال نام دارد و اکنون به علت تأثیر بیشتر جای خود را به بی‌حسی اپی‌دورال داده است، از اقدامات دیگری است که برای کنترل درد ناشی از زایمان استفاده می‌شود.

از دیگر اقدامات کنترل درد در روند زایمان، تزریق ماده بی‌حس‌کننده (لیدوکائین) به دهانه خروجی کانال زایمانی است تا بتوانند اپی‌زیوتومی را انجام دهند.

گاهی اوقات با استفاده از تزریق یا استنشاق مواد بی‌حس‌کننده، مادر تحت بیهوشی عمومی قرار می‌گیرد.

استفاده از فورسپس (انبر زایمانی) و واکیوم، گاهی به‌خاطر اختلالی که در روند زایمان بوجود می‌آید، مدنظر قرار می‌گیرد. استفاده از این وسایل اگر چه می‌تواند گاهی همراه با خطر باشد اما مانند اصلی که در همه زندگی و در همه زمینه‌های پزشکی وجود دارد، بحث سود و زیان است. در روند زایمان، وقتی پزشک یا ماما به این نتیجه می‌رسند که صبر و انتظار بیشتر برای تکمیل زایمان منجر به آسیب جنین یا مادر خواهد شد تصمیم به استفاده از فورسپس و یا واکیوم می‌گیرند.

سؤال ۱۶ : سزارین چه جایگاهی در زایمان دارد؟

تصمیم برای استفاده از سزارین گاهی در دوران حاملگی و گاه در روند زایمان و به خاطرِ اختلالات بوجود آمده و امکان خطر برای مادر یا جنین گرفته می‌شود. سزارین مانند همه دخالت‌های پزشکی دارای سود و زیان است. پزشک برای هر بیمار و با توجه به وضعیتی که در آن قرار دارد همچنین با توجه به خطراتی که با سزارین همراه است، تصمیم به انتخاب یا عدم انتخاب سزارین می‌گیرد.

معاینه نوزاد و آگاهی از وضعیت سلامتی او،
در اطاق زایمان آغاز می‌شود.

بعضی از دلایل انتخاب سزارین به عنوان راهی برای پایان دادن به بارداری عبارتند از:

  1. سزارین قبلی
  2. زایمان طول کشیده
  3. چند قلو بودن جنین
  4. بزرگ بودن جنین
  5. مشکلات بند ناف
  6. ایجاد عارضه در مادر مثل تنگی نفس و…
  7. اشکالات لگن مثل نارسایی و یا تنگی دهانه خروجی لگن

۸ . اختلال در صدای قلب جنین که به آن دیسترس جنینی می‌گویند.

  1. اختلال در نحوه قرار گرفتن جنین مثلاً با پا بودن
  2. اشکال و اختلال طی انجام اینداکشن یعنی تسریع دارویی زایمان
  3. ایجاد حادثه در روند زایمان مثل پارگی رحم یا بیرون زدن بند ناف
  4. تصمیم برای ختم سریع بارداری، مثلاً وقتی که مادر دچار مسمومیت حاملگی شده است.
  5. مشکلات جفت مثل جفت سرراهی یا جدا شدن جفت از دیواره رحم
  6. بیماریهای دستگاه تناسلی مادر مثل تب‌خال که امکان آلودگی جنین وجود دارد.
  7. عارضه در فضای پرینه یا میان دوراه در اثر زایمان‌های متعدد قبلی یا بعضی از بیماریها
  8. عدم کارکرد فورسپس یا واکیوم در هنگامی که قرار است از این وسایل برای تسریع زایمان استفاده کنیم.

بر اساس آنچه عنوان شد، گاهی در دوران بارداری و گاه در روند زایمان که با انقباضات رحمی آغاز می‌شود پزشک و خانم باردار در مشورت با همسر او تصمیم به انتخاب نوع تولد می‌گیرند.

برابر آمار کشورهای توسعه‌یافته، در حال حاضر بین ۱۰ تا ۱۵ درصد زنان از سزارین برای خاتمه دادن به بارداری خود استفاده می‌کنند.

از آنجایی‌که سزارین به احتمال زیاد، نیازمند سزارین‌های بعدی نیز هست و با توجه به عوارضی که سزارین و بیهوشی تکرارشونده برای مادر بوجود می‌آورد، امروزه حداکثر سعی بر این است که از سزارین استفاده نشود.

سزارین می‌تواند مشکلاتی برای بارداری بعدی ایجاد کند که بعضی از آن‌ها را در پاسخ به سؤال بعدی توضیح خواهم داد.

سؤال ۱۷ : زایمان قبلی من توسط سزارین انجام شده است، آیا می‌توانم این زایمان را به‌طور طبیعی انجام دهم؟

وقتی که یک خانم باردار، به هر دلیلِ اورژانسی یا غیراورژانسی، سزارین را به عنوان راهی برای خاتمه دادن به بارداری انتخاب می‌کند در زایمان‌های بعدی احتمال ایجاد عوارضی برای او و جنینش وجود دارد که عبارتند از:

  1. افزایش امکان پارگی رحم
  2. احتمال زایمان زودرس
  3. احتمال تولد نوزاد با وزن کم
  4. افزایش امکان جفت سرراهی
  5. احتمال قرار گرفتن در وضعیت با پا
  6. افزایش احتمال خونریزی قبل از زایمان
  7. زایمان طول کشیده و…

با توجه به آنچه که از آن‌ها با عنوان عوارض سزارین نام برده شد، پزشکان تا جایی‌که امکان داشته باشد از سزارین پرهیز می‌کنند اما اگر مجبور به انتخاب این کار شدند، لازم است به فکر عوارض ذکر شده و از همه آن‌ها مهمتر یعنی افزایش امکان پارگی رحم در زایمان‌های بعدی باشند.

برش داده شده بر روی شکم و به دنبال آن رحم، برای خارج کردن نوزاد، می‌تواند طولی یا عرضی باشد.

برش طولی نسبت به برش عرضی با احتمال بیشتری برای پارگی رحم در زایمان‌های طبیعی بعدی همراه است.

برش عرضی که بر روی قسمت پایینی شکم داده می‌شود، امروزه روش جراحی انتخابی است.

تا حدود ۳۰ سال قبل، همگی جمله‌ای را به عنوان یک قانون قبول کرده بودند که:

یک بار سزارین یعنی همواره سزارین.

معنی چنین جمله‌ای واضح است. پیش از این اعتقاد داشتند که جای بحثی وجود ندارد و اگر خانمی در زایمان اول یا هر زایمانی تحت سزارین قرار گرفت، حتماً باید در بارداری‌های بعدی هم تحت سزارین قرار گیرد.

امروزه این اصل از حالت قانون بودن خارج شده است و در مواردی که پزشک آن را تعیین می‌کند، می‌توان زایمان نرمال را انتخاب کرد.

اگر قرار است، زایمان طبیعی برای بارداری‌های بعدی انتخاب شود باید این زایمان در جایی انجام شود که یک تیم جراحی برای سزارین اورژانسی آماده باشند.

دلیل آن واضح است و به آن اشاره کردم یعنی:

سزارین خطر عوارض زایمان‌های بعدی از جمله زایمان طول کشیده، پارگی رحم و… را افزایش می‌دهد. بنابراین یا نباید از زایمان طبیعی استفاده کنیم یا اگر قرار شد این کار را انجام دهیم، همواره یک تیم آماده جراحی و آماده سزارین اورژانسی در اختیار داشته باشیم.

  1. LMP: Last Menstrual Period
  2. CVS = Chorionic villus sampling

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دو × 1 =