التهاب حلق و حنجره
شهریور ۱۲, ۱۳۹۹
بیماری های عروق قلبی(سکته قلبی)
شهریور ۱۲, ۱۳۹۹

آنفولانزا

آنفولانزا
آنفولانزای انسانی – آنفولانزای خوکی

به‌ زبان‌ ساده‌

 

هر سؤالی‌ که‌ راجع‌ به‌ علل‌، علائم‌ و نشانه‌ها، تشخیص‌ و درمان‌

آنفولانزای انسانی آنفولانزای خوکی

در ذهن‌ شما وجود دارد پاسخش‌ را در این‌ کتاب‌ خواهید یافت‌

 

 

تألیف‌:

دکتر احمد محمودآبادی‌

دارای‌ بورد تخصصی‌ بیماریهای‌ داخلی‌

(متخصص داخلی نمونه)

 

 

دفتر تهران‌: خیابان انقلاب، بین نامجو و مدنی، کوچه پناهی، پلاک ۲۰، واحد ۱

تلفن۷۷۶۳۱۳۴۷ – ۷۷۶۵۰۱۵۹ – همراه‌ ۰۹۱۲۲۵۴۵۶۰۰

Web: Kerdegari.com             Email: Info@Kerdegari.com

 

آنفولانزا

آنفولانزای انسانی آنفولانزای خوکی

به‌ زبان‌ ساده‌

دکتر احمد محمودآبادی‌

دارای‌ بورد تخصصی‌ بیماریهای‌ داخلی‌

چاپ‌ اول‌: ۱۳۸۸

تیراژ: ۵۰۰۰ نسخه‌

مدیر تولید: غلامرضا کردگاری‌

صفحه‌آرایی: راحله‌ محمودآبادی‌

چاپ‌: مطبوعاتی ایران

شابک‌: ۸-۸۹-۲۷۳۶-۹۶۴-۹۷۸

۲۲۰۰ تومان


 

 

این کتاب تقدیم می‌گردد

به

برادر عزیز و دوست داشتنیم

«یاور محمود آبادی»

او که وجودش پشت گرمی

بزرگی برای ادامه انتشار مجموعه

این کتاب‌ها است.

 

 

 

 

فهرست‌

 

…………………… مقدمه‌…………………………………………………………………………… ۷

فصل ۱ : سرماخوردگی

سؤال ۱ ـ ۱ : سرماخوردگی چیست؟……………………………………………………. ۹

سوال ۱-۲: سرماخوردگی باعث بوجود آمدن چه علائمی در فرد می‌شود؟ ۱۰

سوال ۱-۳: سرماخوردگی توسط کدامیک از عوامل عفونی بوجود می‌آید؟ ۱۲

سوال ۱-۴: سرماخوردگی چگونه تشخیص داده می‌شود؟……………………. ۱۴

سوال ۱-۵: آیا لازم است علت سرماخوردگی را تشخیص دهیم؟………… ۱۶

سوال ۱-۶: برای درمان بیمار سرماخورده، باید چه اقداماتی انجام داد؟.. ۱۸

فصل ۲ : آنفولانزا

سؤال ۲ ـ ۱ : آنفولانزا چیست؟………………………………………………………….. ۲۰

سؤال ۲-۲: آنفولانزا دارای چه تاریخچه‌ای است؟………………………………. ۲۰

سؤال ۲-۳: ویروس‌های آنفولانزا چند نوع هستند؟……………………………… ۲۵

سوال ۲-۴: بیمار مبتلا به آنفولانزا دارای چه علائم و نشانه‌هایی است؟… ۲۷

سوال ۲-۵: عوارض آنفولانزا چیست؟………………………………………………… ۲۹

سوال ۲-۶: ویروس آنفولانزا چگونه منتقل می‌شود؟……………………………. ۳۰

سوال ۲-۷: ویروس‌های آنفولانزا، علاوه بر انسان، چه موجودات دیگری را بیمار می‌کنند؟         ۳۲

۱- آنفولانزای پرندگان ((Bird flu:………………………………………………………… 33

سوال ۲-۸: چگونه می‌توان‌ از انتقال ویروس آنفولانزا‌‌ جلوگیری کرد ؟… ۳۷

سوال ۲-۹: به چه کسا‌نی باید واکسن آنفولانزا تزریق کرد؟………………… ۳۸

سوال ۲-۱۰: واکسن آنفولانزا چه عوارضی دارد؟……………………………….. ۴۰

سوال ۲-۱۱: چرا باید هر سال واکسن آنفولانزا را تزریق کرد؟……………. ۴۰

سوال ۲-۱۲: آنفولانزا چگونه تشخیص داده می‌شود؟………………………….. ۴۱

سوال ۲-۱۳: آنفولانزا چگونه درمان می‌شود؟……………………………………… ۴۳

سوال ۲-۱۴: پیش آگهی آنفولانزا چیست؟ یا به عبارت دیگر آنفولانزا چه مسیری را طی می‌کند؟              ۴۸

فصل ۳ : آنفولانزای A

سوال ۳-۱: آنفولانزای نوع A  چیست؟……………………………………………….. ۵۰

سوال ۳-۲: چند نوع آنفولانزای نوع A داریم و اساس این تقسیم بندی چیست ؟           ۵۱

سوال ۳-۳: ویروس‌های آنفولانزای A چه موجوداتی را مبتلا می‌کنند و هر گروه موجودات توسط کدام گروه از انواع گونه‌های ویروس A مبتلا می‌شوند؟……………………………………………………………. ۵۲

سوال ۳-۴: ویروس آنفولانزای خوکی چیست؟…………………………………… ۵۸

سوال ۳-۵: آنفولانزای خوکی چیست؟……………………………………………….. ۵۸

سوال ۳-۶: اگر انتقال آنفولانزا از خوک به انسان نادر است، پس این‌همه سروصدا برای چیست؟               ۵۹

سوال ۳-۷: ویروس آنفولانزای خوکی (A/H1N1) چگونه انتقال می‌یابد؟.. ۶۱

سوال ۳-۸: عفونت با آنفولانزای خوکی (A/H1N1) باعث بوجود آمدن چه علایمی در فرد می‌شود؟            ۶۴

سوال ۳-۹: اگر علائم بالینی ویروس آنفولانزای A از نوع H1N1، دقیقاً شبیه آنفولانزای فصلی است پس چرا این همه سر و صدا به راه افتاده و چرا این همه از آن می‌ترسیم؟………………………………………… ۶۵

سوال ۳-۱۰: منظور از عوارض ایجاد شده توسط ویروس آنفولانزای H1N1 / A چیست؟              ۶۶

سوال ۳-۱۱: چگونه می‌توان از انتقال ویروس آنفولانزای H1N1/ A جلوگیری کرد؟      ۶۷

سوال ۳-۱۲: ویروس آنفولانزای H1N1 / A در چه کسانی می‌تواند خطرناک باشد؟        ۶۹

سوال۳-۱۳: ویروس آنفولانزای H1N1/A چگونه تشخیص داده می‌شود؟ آیا هر فردی که دچار علائم سرماخوردگی بود، باید از نظر وجود یا عدم وجود ویروس آنفولانزا و به خصوص گونه H1N1/A آن کنترل گردد؟  ۷۰

سوال۳-۱۴: آنفولانزای H1N1/A چگونه درمان می‌شود؟………………………. ۷۱

 

 

 

 

 

مقدمه‌

 

 

سرماخوردگی، شایعترین بیماری عفونی درگیر کننده انسان است.

آنفولانزا که یک نوع سرماخوردگی شدید محسوب می‌شود، باعث خانه‌نشین شدن میلیون‌ها کودک و بزرگ، دبستانی و دانشگاهی، کارگر و کارمند در طول یک سال و بخصوص فصول سرد سال می‌شود. بسیاری از مردم فرق واقعی سرماخوردگی و آنفولانزا را نمی‌دانند. بسیاری از مردم، این دو حالت را دو بیماری کاملاً جداگانه می‌دانند و آگاهی کمی نسبت به خصوصیات بالینی آن‌ها دارند. طی ماه‌های اخیر و پس از به راه افتادن موج جدید از پاندمی(گسترش جهانی یا جهانگیری) ویروس از گونه‌های آنفولانزا با عنوان آنفولانزای خوکی، نگرانی‌های زیادی را در سرتاسر جهان بوجود آورد. بسیاری از خوانندگان کتاب‌هایم، طی تماس‌های حضوری در مطب یا از طریق تلفن، تقاضای نوشتن چنین کتابی را کردند و من به دیده منت فرمان آن‌ها را اجابت کردم. امیدوارم مطالعه این کتاب که با استفاده از بررسی آخرین دستاوردهای امروزه پزشکی درباره آنفولانزا و بخصوص نوع خوکی آن نوشته شده است، بتواند به دامنه آگاهی خوانندگان عزیز کمک کند.

در پایان لازم است از زحمات بی‌دریغ مدیر عامل محترم انتشارات کردگاری جناب آقای مهندس غلامرضا کردگاری و همسر مهربانشان، سرکار خانم راحله محمودآبادی، برادرزادۀ عزیزم به خاطر کمک به من در انتشار این کتاب و مجموعه کتاب‌های «بیماریها به زبان ساده» تقدیر و تشکر کنم بدون شک اگر تشویق‌های گرم آن‌ها و البته پشتگرمی و فداکاریهایشان نبود، هیچ‌گاه مجموعۀ این کتاب‌ها به دست شما خوانندۀ محترم نمی‌رسید. از خداوند بزرگ طول عمر همراه با عزت و سربلندی برای این زوج عزیز را آرزومندم.

از خوانندگان‌ محترم‌ این‌ کتاب‌ خواهشمندم‌ نظریات‌ و سؤالات‌ خود را با آدرس‌ اینجانب‌ در میان‌ بگذارند تا بتوانم‌ در چاپ‌های‌ بعدی‌ از آن‌ها استفاده‌ کنم‌. آرزوی‌ من‌ بهبود سطح‌ اطلاعات‌ عمومی‌ بیماران‌ و شناخت‌ بهتر آن‌ها از بیماریشان‌ است‌ تا بتوانند با سلاح بزرگ دانایی به نبرد با بیماری خود رفته و زندگی سالمتری داشته باشند.

 

دکتر احمد محمودآبادی‌

 

 

 

 

 

 

آدرس‌ مطب‌ : مشهد ـ خیابان‌ احمدآباد ـ بین‌ عارف‌ و پرستار ـ طبقه‌ فوقانی‌ داروخانه‌ شبانه‌روزی‌ احمدآباد ـ طبقه‌ سوم‌ ـ دکتر محمودآبادی ـ تلفن‌ ۸۴۰۵۰۵۵ – ۰۵۱۱

 

 

 

 

 

فصل‌ اول‌

سرماخوردگی

سؤال ۱ ـ ۱ : سرماخوردگی چیست؟

سرماخوردگی یک بیماری عفونی و حاد است که در اثر تهاجم عوامل ویروسی به دستگاه تنفس فوقانی انسان بوجود می‌آید.

دستگاه تنفس آدمی را به دو بخش فوقانی و تحتانی تقسیم‌بندی می‌کنند. دستگاه تنفس فوقانی شامل دهان، حلق، بینی، سینوس‌ها و حنجره می‌باشد. بقیه قسمت‌ها یعنی تراشه، برونش‌ها، برونشیول‌ها و کیسه‌های هوائی، دستگاه تنفس تحتانی را تشکیل می‌دهند. ویروس‌های سرماخوردگیِ معمولی، بینی، سینوس‌ها و حلق را مورد تهاجم قرار داده علائم ناشی از التهاب این قسمت‌ها را به‌وجود می‌آورند. بعضی از ویروس‌ها مثل آنفولانزا، علاوه بر اعضای ذکر شده، می‌توانند به دستگاه تنفس تحتانی نیز نفوذ کرده و علائم شدیدتر، از جمله تظاهرات مربوط به سینه‌پهلو یا ذات‌الریه را بوجود بیاورند.

براساس آنچه گفته شد می‌توان سرماخوردگی را یک بیماری عفونی حاد تعریف کرد که علائم ناشی از التهاب بینی، سینوس‌ها و حلق را با خود همراه دارد.

شکل۱-۱ : نمایی هنری از ویروس عامل آنفولانزا

سوال ۱-۲: سرماخوردگی باعث بوجود آمدن چه علائمی در فرد می‌شود؟

ویروس‌های سرماخوردگی هم می‌توانند راه‌های فوقانی دستگاه تنفس یعنی بینی، سینوس‌ها، گوش میانی و حلق را درگیر کنند و هم می‌توانند خود را به راه‌های هوایی تحتانی دستگاه تنفس یعنی برونش‌ها، برونشیول‌ها، کیسه‌های هوایی و بافت‌های بینابینی رسانده، علائم مربوط به التهاب و افزایش ترشح در آن‌ها را ایجاد کنند.

علاوه بر علائم مربوط به درگیری راه‌های هوایی در قسمت‌های مختلف دستگاه تنفس، ویروس‌ها در خون پخش شده و مجموعه علائمی را ایجاد می‌کنند که به آن‌ها علائم ویرمی (ویروس در خون) می‌گویند. از طرف دیگر، در وسط معرکه دعوای بین سیستم‌های دفاعی بدن (یعنی گلبول‌های سفید) و ویروس‌ها، موادی آزاد می‌شود که می‌توانند علائم بالینی متعدد مثل تب، دردهای استخوانی- عضلانی، ضعف، بی‌حالی، بی‌اشتهایی، کسالت و… ایجاد کنند. به خاطر داشته باشیم که تقریباً در همه بیماریهای فعال عفونی (ویروس‌ها، باکتری‌ها و…)، به خاطر دعوا و جنگ بین مهاجم و مدافع، موادی در خون آزاد می‌شوند که علائم بالینی ذکر شده را ایجاد می‌کنند. بعضی از این مواد که در خون رها می‌شوند، ناشی از تخریب اجزاء عامل مهاجم یعنی ویروس‌ها، باکتری‌ها و… هستند و بخشی نیز تیر و ترکش‌هایی هستند که سیستم دفاعی بدن برای حمله به مهاجم از آن‌ها استفاده می‌کند.

شکل ۱-۲: تب، بی‌حالی، ضعف و… از علائم بالینی سرماخوردگی هستند که این خانم کوچولو را در رختخواب نگه داشته‌اند و البته نوازش دست مهربان مادر بر پیشانی تب دار، یادگاری خوش از تب و بیماری

در یک تقسیم‌بندی کلی، علائم بالینی ناشی از سرماخوردگی را می‌توان در ۲ گروه علائم مربوط به دستگاه تنفس و همچنین علائم خارج دستگاه تنفس طبقه‌بندی کرد. جدول ۱-۱، نشان‌دهنده، مجموعه علائم مربوط به سرماخوردگی است.

ذکر این نکته ضروری است که همه آنچه با عنوان علائم مربوط به سرماخوردگی در جدول ۱-۱، آمده است، امکان بروز در یک بیمار را ندارند و او با توجه به نوع ویروس، همچنین شدت مقاومت و ایمنی بدن، بعضی از علائم بالینی را دارا خواهد بود. به عنوان مثال و همانطور که در مطالب قبلی عنوان شد، ویروس آنفولانزا اگر چه به عنوان ویروس عامل سرماخوردگی طبقه‌بندی می‌شود ولی علائم بالینی ناشی از حمله آن، گاه آنقدر شدید است که بیمار را خانه‌نشین می‌کند و این شدت باعث شده که بعضی از مردم فکر می‌کنند، آنفولانزا یک بیماری است و سرماخوردگی یک بیماری دیگر. درصورتی‌که سرماخوردگی با ویروسی به نام آنفولانزا، بیماری آنفولانزا نامیده می‌شود.

۱- علائم مربوط

به دستگاه تنفس«

۱- التهاب بینی

(رینیت)   «

۱- عطسه

۲- آبریزش بینی

۳- خارش بینی

۴- صحبت تودماغی

۲- التهاب سینوس‌ها

(سینوزیت) «

۱- ترشح از بینی

۲- سردرد

۳- …

۳- التهاب گوش

میانی(اتیت مدیا)«

۱- کاهش شنوایی

۲- گوش‌درد

۳- …

۴- التهاب حلق

(فارنژیت) «

۱- گلودرد

۲- تورم و قرمزی حلق

۳- بلع دردناک

۵- التهاب راه‌های

هوایی تحتانی «

(برونشیت…)

۱- سرفه

۲- خلط

۳- گاهی تنگی‌نفس، گاهی خس‌خس  سینه

۲- علائم مربوط به

خارج دستگاه «

تنفس

۱- تب               ۲- دردهای استخوانی – عضلانی

۳- ضعف            ۴- بی‌حالی

۵- بی‌اشتهایی        ۶- کسالت

جدول ۱-۱ : علائم و نشانه‌ها در سرماخوردگی

سوال ۱-۳: سرماخوردگی توسط کدامیک از عوامل عفونی بوجود می‌آید؟

ویروس‌ها عامل اصلی بوجودآورنده سرماخوردگی هستند و تنها کمتر از ۵ درصد موارد، باکتری‌ها می‌توانند به عنوان عامل سرماخوردگی شناسایی شوند. در جدول ۱-۲، ویروس‌های ایجادکننده سرماخوردگی همراه با درصد آن‌ها ذکر شده است.

۱- رینوویروس‌ها « ۴۰-۳۰ درصد علل سرماخوردگی را شامل می‌شوند

و خود از ۱۰۰ زیرگروه دیگر تشکیل می‌شوند.

۲- کوروناویروس‌ها « ۱۵-۱۰ درصد
۳- آنفولانزا « ۳۰-۲۵ درصد
۴- ویروس‌هایی با نام RSV « ۵ درصد
۵- آدنوویروس‌ها « ۱۰- ۵ درصد
۶- پاراآنفولانزا « ۵ درصد
۷- بقیه موارد « حدود ۲۰ درصد

جدول ۱‌‌‌‌‌‌-۲ : ویروس‌های ایجادکننده سرماخوردگی

شناخت عامل ایجادکننده سرماخوردگی اهمیت زیادی ندارد زیرا در بسیاری از آن‌ها، درمان، علامتی است و تنها لازم است التهاب بینی، حلق و سینوس‌های بیمار یا سرفه‌های آزاردهنده او را مورد درمان قرار دهیم.

شناخت عامل سرماخوردگی البته از دو جهت اهمیت دارد.

اهمیت اول در شناسایی گونه‌های باکتریایی (کمتر از ۵ درصد) به عنوان عامل سرماخوردگی است که اگر وجود داشته باشد، برای جلوگیری از عوارض خارج دستگاه تنفس مثل مفاصل، قلب، کلیه‌ها و… از آنتی‌بیوتیک استفاده کنیم.

اهمیت دوم در شناخت علت سرماخوردگی، تشخیص ویروس آنفولانزا به عنوان عامل آن می‌باشد زیرا این ویروس هم می‌تواند علائم بالینی شدید و آزاردهنده بوجود آورد و هم در صورت تشخیص قطعیِ علتِ آن، می‌توان از داروهای ضد ویروسی استفاده کرد.

ویروس

آنفولانزا

شکل ۱-۲: این باغ زیبا، نمایی هنری –  کامپیوتری از چگونگی تهاجم ویروس آنفولانزا به مخاط دستگاه تنفس را نشان می‌دهد.

سوال ۱-۴: سرماخوردگی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص سرماخوردگی آن‌قدر ساده است که بیمار یا اعضاء خانواده او، خیلی راحت به آن می‌رسند. نکته مهم در تشخیص سرماخوردگی افتراق آن از سایر بیماری‌های مربوط به دستگاه تنفس می‌باشد.

بیماری‌هایی که می‌توانند به اشتباه توسط افراد، سرماخوردگی نام‌‌گذاری شوند عبارتند از:

۱- حمله آسم

۲- سینوزیت حاد باکتریایی

۳- آلرژی (فصلی، غیر فصلی)

۴- سینه‌پهلو یا ذات‌الریه

۵- برونشیت باکتریایی، بخصوص در کسانی که به علت مصرف دراز مدت سیگار از برونشیت مزمن رنج می‌برند و به دنبال اضافه شدن یک عامل باکتریایی بر روی برونشیت مزمن، بدحال شده و دچارعلائم بالینی ناشی از نارسایی تنفسی خواهند شد.

۶- انواع آبسه‌های دهانی و حلقی

۷- آنژین چرکی یا فارنژیت باکتریایی(۱-۳)

۸- برونشیولیت یا التهاب و عفونت راه‌های هوایی کوچک انتهایی بخصوص در کودکان کمتر از یک سال

۹- تورم و التهاب اپی‌گلوت که به آن اپی‌گلوتیت گفته شده و یک بیماری جدی تهدید کننده راه‌های تنفسی است.

(اپی‌گلوت عضوی است که به هنگام عمل بلع، ابتدای راه‌های تنفسی را پوشانده و مانع از ورود غذا یا هر خوراکی دیگر به آن‌ها می‌شود.)

شکل ۱-۳: حلق بیمار مبتلا به آنژین چرکی که در صورت عدم تشخیص و درمانِ به موقع، می‌تواند منجر به آسیب‌دیدگی اعضاء حیاتی بدن یعنی قلب، کلیه‌ها و… شود.

۱۰- خروسک (کروپ) که التهاب هم‌زمان حنجره، تراشه یا نای (راه هوایی‌ اصلی) و برونش‌ها است و در لغت شناسی پزشکی به آن لارنگوتراکئو برونشیت گفته می‌شود. بیماری‌های گوناگونی که ذکر شدند می‌توانند با سرماخوردگی اشتباه شوند و البته این اشتباه از طرف بیماران صورت می‌گیرد نه پزشکان. اهمیت بیماری‌های ذکر شده و نیاز به استفاده از آنتی‌بیوتیک در بسیاری از آن‌ها باعث می‌شود که بیماران و به‌خصوص پدران و مادران کودکان بیمار را تشویق کنیم تا با مشاهده علایم بالینی التهاب و عفونت قسمت‌های مختلف دستگاه تنفس آن‌ها را به پزشک نشان داده تا اقدامات درمانی مورد نیاز صورت گیرد.

علی‌رغم توضیحات ذکر شده، تشخیص سرماخوردگی، یک تشخیص بالینی است و مانند بسیاری از بیماری‌های دیگر نیازی به استفاده از انجام اقدامات تشخیصی مثل رادیوگرافی و … نیست. بیمار با علائمی که در پاسخ به سوال ۱-۲ ذکر شد از پزشک کمک کرفته و او با معاینه بیمار ضمن مطمئن شدن از عدم وجود تشخیص‌های خطرناک بیمار را تحت درمان قرار می‌دهد.

سوال ۱-۵: آیا لازم است علت سرماخوردگی را تشخیص دهیم؟

از آنجایی‌که تقریباً در تمامی حالات سرماخوردگی، درمان یکی بوده و شامل اقدامات کلی مثل استفاده از بخور، مسکن، تب‌بر، استراحت و مایعات گرم می‌باشد، نیازِ چندانی به شناسایی ویروس عامل سرماخوردگی نیست.

اهمیت اقدامات تشخیصی در سرماخوردگی بخاطر پاسخ به ۳ سؤال است.

  1. آیا آنفولانزا عامل سرماخوردگی بیمار است؟
  2. آیا باکتری، باعث سرماخوردگی بیمار شده است؟
  3. آیا بر روی سرماخوردگیِ معمولیِ بیمار، یک عفونت باکتریایی اضافه شده است یا خیر؟

تشخیص آنفولانزا از آن جهت اهمیت دارد که در بین انواع سرماخوردگی‌ها، تنها آنفولانزا است که علاوه بر اقدامات درمانی -حمایتی نیازمند استفاده از داروهای ضد ویروسی است و استفاده از این داروها به بهبود سریعتر بیمار کمک می‌کند.

لوزۀ قرمزِ ورم‌کرده
قرمزی گلو
زبان خاکستری و خزمانند
قرمزی گلو
لوزۀ قرمز متورم
نقاط سفید رنگ
زبان کوچک
فارنژیت ویروسی
فارنژیت باکتریایی

شکل ۱-۴ : مقایسه تورم حلق به دنبال آلودگی با باکتری و یا ویروس

نکته بعدی، افتراق عامل عفونی باکتریایی از ویروسی در فارنژیت (التهاب حلق) می‌باشد. این جداسازی و تشخیص تا حدود زیادی با معاینه حلق بیمار مشخص است. در شکل ۱-۴، دو بیمار مبتلا به فارنژیت مشاهده می‌شوند که در یکی عامل باکتریایی و در دیگری عامل ویروسی دخالت دارد. تا حدود زیادی با مقایسه این دو عکس می‌توان به افتراق این دو پی برد. هر چند گاهی لازم است با استفاده از اقدامات تشخیصی مثل کشیدن سواب بر روی محل التهاب و امتحان فوری که اکنون امکانات انجام آن در مطب‌ بسیاری از پزشکان متخصص عفونی و کودکان‌وجوددارد،نسبت به‌تشخیص عفونت توسط ‌باکتری ‌استرپتوکوک ‌اقدام کرد. برای پاسخ به پرسش سوم باید به این نکته توجه داشت که بیشتر سرماخوردگی‌ها در عرض ۵ تا ۱۰ روز خوب می‌شوند و اگر علائم بالینی از جمله گلودرد، تب… ادامه یافت باید به یک عارضه از جمله ایجاد آبسه یا احتمال اضافه شدن یک عفونت باکتریایی بر روی التهابِ ناشی از سرماخوردگیِ معمولی، شک کرد.

سوال ۱-۶: برای درمان بیمار سرماخورده، باید چه اقداماتی انجام داد؟

یک سرماخوردگی معمولی، حدود ۵ تا ۷ روز طول کشیده و طی این مدت باعث بوجود آمدن علائمی می‌شود که در پاسخ به سوال ۱-۲ ذکر شد. درمان سرماخوردگی مانند درمان همه بیماری‌ها، از سه قسمت تشکیل شده است.

۱- درمان علامتی : در این نوع از درمان، علائم بالینی ایجاد شده از جمله تب، سردرد، دردهای استخوانی عضلانی، سرفه و… با استفاده از داروهای لازم درمان می‌شوند.

۲– درمان علتی : سرماخوردگی معمولی که در اصطلاح پزشکی به آن common cold گفته می‌شود، نیازی به داروهای ضد ویروس ندارد اما اگر آنفولانزا و بخصوص بعضی از انواع نگران کننده آن مثل آنفولانزای A نوع ۱N1H به‌عنوان عامل بیماری تشخیص داده شود باید از داروهای ضد ویروسی مثل Zanamivir (زانامیویر) و یا  Oseltamivir (اوسِلتا میویر) استفاده کرد که داروی دوم با نام تجاری تامی فلو (tamiflu) معروف است.

۳- درمان عوارض بوجود آمده : بعضی از انواع ویروس‌های عامل آنفولانزا مثل آنفولانزای خوکی (۱N1H/A) علاوه بر بوجود آوردن علائم معمول مثل تب، گلودرد، سردرد و… می‌توانند به قسمت‌های خارج دستگاه تنفس مثل قلب، اعصاب و… حمله کرده عوارضی را بوجود بیاورند که نیازمند انجام اقدامات درمانی مخصوص به خود است.

خلاصه‌ای ازاقدامات درمانی لازم برای برخورد با بیمارمبتلا به سرماخوردگی درجدول ۱-۳ آورده شده است.

۱- درمان علامتی « ۱- درمان تب بوسیله استامینوفن

۲- درمان دردهای استخوانی عضلانی با داروهایی مثل استامینوفن، بروفن.

۳- کنترل سرفه‌های بیمار با استفاده از داروهای ضد سرفه مثل ترکیبات دارای کدئین، دکسترو متورفان.

۴- کنترل ودرمان آبریزش و گرفتگی بینی با داروهای خانواده آنتی هیستامین و ضد احتقان‌ها.

۲- درمان علتی « استفاده ازداروهای ضد ویروس مثل تامی‌فلو برای کنترل ویروس‌های خانواده آنفولانزا.
۳- درمان عوارض « کنترل و درمان عوارض ایجاد شده مثل سینه‌پهلو، اختلالات قلبی، اختلالات متعدد عصبی و…

جدول ۱-۳ : خلاصه‌ای ازاقدامات درمانی لازم برای برخورد با بیمارمبتلا به سرماخوردگی

درمورد درمان علامتی لازم است به یک نکته اشاره شود و آن لزوم عدم استفاده از آسپرین برای کنترل تب در بعضی از عفونت‌های ویروسی برای بیماران کمتر از ۱۸ سال می‌باشد. استفاده از آسپرین یا ترکیبات حاوی آسپرین در چنین افرادی می‌تواند به یک بیماری حاد وخطرناک تبدیل شود که «سندرم ری» نامیده شده و با ایجاد اختلال در کارکرد کبد همچنین مغز، جان بیمار را در معرض خطر قرار خواهد داد.

 

 

 

 

 

فصل‌ دوم‌

آنفولانزا

سؤال ۲ ـ ۱ : آنفولانزا چیست؟

آنفولانزا یک بیماری حاد تب‌دار است که در اثر حمله عوامل ویروسی خاص به دستگاه تنفس انسان و بعضی از گونه‌های جانوری مثل پرندگان، اسب‌ها، خوک‌ها، سگ‌ها و… بوجود می‌آید.

به زبانی دیگر می‌توان گفت که آنفولانزا همان سرماخوردگی است ولی با توجه به خاصیت عوامل ایجاد کننده آن از قدرت بیمارزایی و ناتوان کنندگی بیشتری برخوردار بوده که علاوه بر درگیر کردن قسمت‌های مختلف دستگاهِ تنفسِ فوقانی مثل بینی، سینوس‌ها، حلق و حنجره سایر قسمت‌های دستگاهِِِِ تنفس از جمله راه‌های هوایی اصلی و فرعی، ‌همچنین حبابچه‌های هوایی را درگیر کرده، علاوه بر آن بیمار مبتلا، دچار دردهای عضلانی – استخوانی بیشتر و حتی علائم درگیری سایر اعضای بدن مثل دستگاه گوارش، قلب و عروق و… خواهد بود.

سؤال ۲-۲: آنفولانزا دارای چه تاریخچه‌ای است؟

آنفولانزا یک لغت گرفته شده از زبان ایتالیایی است که معنی آن «تحت تاثیر قراردادن» می‌باشد. قبل از فرارسیدن دوران طب مدرن این بیماری را به واسطه تاثیرات صورت‌های فلکی و حرکات ستارگان در آسمان می‌دانستند. با پیشرفت پزشکی و افزایش آگاهی نسبی در مورد مکانیزم بیماری‌ها، نام آن را به (influenza  del  freddo) تغییردادند که می‌توان آن را (تحت تاثیر گرفتن توسط سرما) ترجمه کرد.

شکل ۲-۱: تب، سردرد، گلودرد، بی‌حالی و…،
از علائم شایع آنفولانزا می‌باشند.

برای نخستین‌بار در سال ۱۷۴۳ یعنی حدود ۲۶۵ سال قبل، پس از همه گیر شدن این بیماری در اروپا، انگلیسی زبان‌ها لغت خلاصه شده آنفولانزا (influenza  ) رابرای آن انتخاب کردند.

شکل ۲-۲ : نمایی هنری، کامپیوتری از ویروس آنفولانزایA ، نوعH5N1 که آنفولانزای پرندگان یا آنفولانزای مرغی نیز نامیده می‌شود.

سایر نام‌های آنفولانزا عبارتند از: گریپ (یک لغت فرانسوی) زکام همه گیر، بیماری عرق ریزان، تب اسپانیایی و…

خلاصه‌ای از جمع‌بندی علائم مربوط به آنفولانزا، نخستین بار درحدود ۲۴۰۰ سال قبل توسط بقراط دانشمند یونانی، ارائه شد.

نخستین گزارش ثبت شده مربوط به پاندمی این بیماری به سال ۱۵۸۰ برمی‌گردد. «پاندمی = فراگیر شدن بیماری بصورت متوالی و همزمان در بسیاری از نقاط جهان»

در این سال بیماری ازروسیه شروع شده و از طریق آفریقا وارد اروپا شد. درشهر رم حدود ۸ هزار نفر کشته شدند و بسیاری از شهرهای اسپانیا نابود گردیدند. بیماری در طی قرن‌های ۱۷ و ۱۸ میلادی در قسمت‌های مختلف جهان انتشار پیدا کرده و یک همه‌گیری جهانی گسترده در فاصله سال‌های ۱۸۳۰ تا ۱۸۳۳ حدود یک چهارم جمعیت دنیا را مبتلا کرد. معروفترین و کشنده‌ترین گزارشی که از انتشار آنفولانزا، در حافظه تاریخ باقی مانده است مربوط به سال ۱۹۱۸میلادی است که در این سال گونه‌ای از ویروس آنفولانزای A از نوع ۱N1H برای مدت یک سال بسیاری از مردم جهان را آلوده کرد و طی یک سالی که انتشار جهانی داشت حدود ۲۰ تا ۱۰۰ میلیون انسان را به کام مرگ فرستاد. از آنجایی که بیماری از اسپانیا آغاز شده بود، این بیماری آنفولانزای اسپانیایی نام گرفت.

شکل ۲-۳ : سال ۱۹۱۸ = سالی که ویروس آنفولانزای H1N1
میلیون‌ها انسان را به کام مرگ فرستاد.

این پاندمی (همه‌گیری جهانی) بعدها بزرگترین هولوکاست پزشکی تاریخ نام گرفت (هولوکاست = کشتارهمگانی) و کشتارناشی از آن را با مرگ میر ناشی از مرگ سیاه (طاعون) در تاریخ بشری برابر می‌دانند. یک شاهد عینی که فضای آن روزها و حال و هوای بیماران را یادداشت کرده است، در نوشته خود این نکات را بیان کرده است که:

یکی از شدیدترین عوارض ایجاد شده توسط این بیماری، خونر‌یزی‌های شدید از مخاط اعضا و احشاء بیماران مثل خونریزی از بینی، معده و روده‌ها بود.

خونریزی از گوش‌ها و همچنین ضایعات خونریزی دهنده در پوست بیماران، از علائم و نشانه‌های دیگر بود.

شکل ۲-۴: ویروس آنفولانزای H1N1 که طی سال ۱۹۱۸ در عرض ۲۵ هفته، به اندازۀ ۲۵ سال ویروس HIV (عامل بیماری ایدز) باعث مرگ‌ومیر انسان‌ها شد.

بسیاری از بیماران به علت عارضه تنفسی بیماری یعنی ذات‌الریه (سینه پهلو) و اضافه شدن عامل باکتریایی بر روی عفونت ناشی از آنفولانزا، فوت کردند.

مقایسه مرگ و میر ناشی از آنفولانزای سال ۱۹۱۸ با مرگ و میر ناشی از بیماری تعجب برانگیز است.

برابر با آمار، طی ۲۵ هفته ابتدای بیماری آنفولانزا، حدود ۲۵ میلیون نفر فوت کرده‌اند، درحالی که طی گذشت حدود ۲۵ سال از شروع همه گیری ایدز حدود ۲۵میلیون نفر کشته شده‌اند.

برای آگاهی از همه گیری‌های ویروس آنفولانزا، خصوصیات خلاصه شده تعدادی از آنها درجدول ۲-۱ آورده شده است.

عنوان تاریخ میزان مرگ و میر گونه درگیرکننده
آنفولانزای روسی ۱۸۹۰-۱۸۸۹ حدود ۱میلیون نفر ۲N2H
آنفولانزای اسپانیایی ۱۹۲۰-۱۹۱۸ بین ۲۰تا۱۰۰میلیون نفر ۱N1H
آنفولانزای آسیایی ۱۹۵۸- ۱۹۵۷ بین ۱تا ۵/۱میلیون نفر ۲N2H
آنفولانزای هنگ کنگی ۱۹۶۹- ۱۹۶۸ حدود ۱میلیون نفر ۲N3H
آنفولانزای خوکی اکنون- ۲۰۰۹ نامشخص ۱N1H

جدول ۲-۱ : تعدادی از پاندمی‌‌‌‌های مشهور ویروس آنفولانزا
(پاندمی = جهان‌گیر شدن)

سؤال ۲-۳: ویروس‌های آنفولانزا چند نوع هستند؟

بسیاری از مردم، گونه‌های اصلی ویروس‌های عامل ایجاد کننده هپاتیت (ورم کبد) را می‌شناسند و می‌دانند که سه نوع اصلی آن عبارتند از ویروس هپاتیتA  ویروس هپاتیت B ویروس هپاتیت C.

(البته گونه‌های دیگر هم کبد را درگیر می‌کنند که در این کتاب، جایی برای توضیح آنها وجود ندارد.)

تعداد کمی ازمردم می‌دانند که ویروس‌های عامل آنفولانزا، خود از سه نوع اصلی A، B و C تشکیل شده‌اند.

ویروس آنفولانزای A : این ویروس که پرندگان وحشی آبزی (مرغابی‌هاو…) میزبان‌های طبیعی آن هستند، خود، براساس اجزای ساختمانی تشکیل دهنده دیواره آنها به گروه‌های کوچکتر تقسیم شده و نام‌های مختلفی به خود می‌گیرند.

گاهی گونه‌های ویروس آنفولانزای A به سایر گونه‌های حیوانی مثل پرندگان و از جمله پرندگان اهلی منتقل شده، بصورت نابود کننده‌ای، ضمن انتقال به انسان‌ها باعث بوجود آمدن همه گیری‌های شدید درجهان می‌شوند.

شکل ۲-۵: پرندگان، مهمترین گونه‌های جانوری برای میزبانی ویروس‌های آنفولانزا می‌باشند.

تعدادی از گونه‌های ویروس آنفولانزای A همراه با پاندمی‌های (گسترش جهانی) معروف تاریخی در جدول ۲-۱ آمده است.

۲- ویروس آنفولانزای B : این ویروس، برخلاف ویروس آنفولانزای نوع A که انواع مختلفی دارد، تنها از یک نوع تشکیل شده و تقریباً بصورت انحصاری فقط انسان را بیمار کرده و شیوع آن خیلی کمتر از نوع A می‌باشد.

علاوه بر انسان، تنها حیواناتی که احتمالاً می‌توانند به آنفولانزای B آلوده شوند عبارتند از خوک آبی و موش خرما.

علاوه بر تفاوت ویروس ‌آنفولانزای A و B در میزبان‌های آن‌ها، به علت کمتر بودن سرعت جهش‌های ژنتیکی در نوع B، این نتیجه‌گیری بوجود آمده است که احتمال همه گیری (پاندمی) ویروس آنفولانزای B، هیچگاه روی نخواهد داد.

۳- ویروس آنفولانزای C : این نوع از ویروس همانند نوع B تنها یک نوع دارد و می‌تواند علاوه بر انسان، سگ‌ها و خوک‌ها را نیز بیمار کند. این نوع ویروس آنفولانزا نادر بوده و به ندرت می‌تواند، یک بیماری خفیف در کودکان ایجاد کند.

سوال ۲-۴: بیمار مبتلا به آنفولانزا دارای چه علائم و نشانه‌هایی است؟

شکل بیماری را نشان می‌دهد که بطور شماتیک علائم ناشی از بیماری آنفولانزا بر روی ارگان‌های مختلف او نام‌گذاری شده است.

همانطور که در شکل۲-۶ و جدول۲-۲ نشان داده شده است. ۶ گروه اصلی علائم بالینی ناشی از آنفولانزا عبارتند از:

۱- علائم عمومی

۲- علائم مربوط به دستگاه تنفس فوقانی

۳- علائم مربوط به دستگاه تنفس تحتانی

۴- علائم مربوط به دستگاه گوارش

۵- علائم مربوط به دستگاه اعصاب

۶- علائم مربوط به دستگاه استخوانی، عضلانی

 

 

(مرکزی)

شامل

– سر درد

 

(عمومی)

شامل

– تب (معمولاٌ بالاست)

(عضلانی)

شامل

– دردهای عضلانی

(مفاصل)

شامل

– درد مفاصل

(معده)

شامل

– استفراغ کردن

(دستگاه تنفس تحتانی)

شامل

– سرفه کردن

(دستگاه تنفس فوقانی)

شامل

– گرفتگی و آبریزی بینی

– گلودرد

– گوش درد

علائم آنفولانزا

شکل ۲-۶ : علائم بالینی درگیری با ویروس آنفولانزا

خلاصه‌ای از علائم بالینی مربوط به دستگاه‌های مختلف در بیماری آنفولانزا در جدول۲-۲، آورده شده است.

 

نام عضو علائم بالینی مربوط
علائم عمومی « ۱- تب

۲- خستگی

۳- ضعف

دستگاه تنفس فوقانی « ۱- گرفتگی و آبریزش بینی

۲- گلودرد

۳- عطسه

دستگاه تنفس تحتانی « ۱- سرفه

۲- درد قفسه صدری

دستگاه گوارش « ۱- تهوع، گاهی استفراغ

۲- بی‌اشتهایی

دستگاه اعصاب « ۱- سردرد
دستگاه عضلانی استخوانی « ۱- دردهای عضلانی

۲- دردهای مفصلی

جدول ۲-۲: خلاصه‌ای از علائم بالینی مربوط به آنفولانزا

سوال ۲-۵: عوارض آنفولانزا چیست؟

وقتی صحبت از عوارض یک بیماری می‌شود، منظور نشانه‌ها و علائمی هستند که باعث خروج یک بیماری از سیر طبیعی خودش می‌شوند. آنفولانزا وقتی عارضه دار می‌شود که علاوه بر علائم معمولی ذکر شده، در جدول ۲-۲، سایر اعضای بدن نیز درگیر شوند. درگیر شدن قلب در جریان بعضی از گونه‌های آنفولانزا باعث التهاب عضله قلب (میوکاردیت) و یا التهاب پرده دور قلب (پریکاردیت) می‌شود.

در بعضی از گونه‌های آنفولانزا، دستگاه اعصاب مرکزی درگیر شده و بیماری‌هایی مثل ورم بافت مغز (انسفالیت) ورم نخاع (میلیت) و بیماری گیلن باره (فلج پیش‌رونده اندام‌های مختلف بدن) را ایجاد می‌کنند.

سوال ۲-۶: ویروس آنفولانزا چگونه منتقل می‌شود؟

افرادی که با ویروس آنفولانزا آلوده می‌شوند، بیشترین امکان انتقال ویروس به دیگران را در روزهای دوم و سوم عفونت خود دارند و البته احتمال انتقال عفونت به دیگران، حدود ۱۰ روز طول می‌کشد. کودکان آلوده، تمایل بیشتری برای انتقال عفونت به دیگران را دارند و درست قبل از شروع علائم بالینی تا حدود ۲هفته پس از آن، انتقال عفونت به دیگران از بیشترین امکان برخوردار است.

ویروس آنفولانزا از سه طریق به دیگران انتقال می‌یابد.

۱- انتقال مستقیم توسط سرفه یا عطسه بیمار آلوده، به طرف دهان، بینی و چشم فرد روبرو

۲- تنفس کردن ذرات آلوده که از طریق سرفه، عطسه و آب دهان بیمار وارد محیط شده و بصورت ذرات ریز و کوچک پراکنده شده‌اند.

۳- انتقال از طریق وارد کردن دست آلوده شده با عوامل عفونی که دست یا مستقیماً در تماس با فرد بیمار آلوده شده(مثل دست دادن) و یا اینکه فرد بیمار، وسایلی مثل اسکناس، دستگیره‌ها و کلیدهای برق را آلوده کرده و حالا فرد سالم با آن‌ها تماس برقرار می‌کند.

دانستن چند نکته برای آگاهی از اهمیت انتقالِ ذراتِ حاوی ویروس خالی از لطف نیست:

۱- وقتی یک فرد سرفه یا عطسه می‌کند، حدود ۴۰ هزار ذره در هوا پخش می‌شود که دارای اندازه‌های متعدد می‌باشند.

۲- ذراتی که قطر حدود نیم تا ۵ میکرون دارند می‌توانند برای لحظاتی در هوا باقی مانده و با تنفس فرد، وارد دستگاه تنفس او شوند.

۳- گاهی تنفس کردنِ حتی یک ذره، می‌تواند باعث بوجود آمدن بیماری شود.

شکل ۲-۷ : با هر عطسه یا سرفه، حدود ۴۰ هزار ذره از دهان و بینی فرد، وارد محیط می‌شود.

۴- ذرات ویروس آنفولانزا، به طور متوسط برای حدود ۲ تا ۸ ساعت می‌توانند در محیط بیرونی و خارج از بدن فرد زنده بمانند.

۵- هرچه میزان رطوبت هوا کمتر باشد و هرچه میزان اشعه ماوراء بنفش (نور خورشید) کمتر باشد، ذرات ویروس، بیشتر زنده می‌مانند و این مسئله به عنوانِ یکی از عوامل بیشتر بودن بیماری آنفولانزا در پاییز و زمستان شناخته شده است.

۶- از آنجاییکه ویروس آنفولانزا می‌تواند برای مدتی خارج از بدن انسان زندگی کند، بنابراین وسایل آلوده‌ای مثل اسکناس، دستگیره درب، کلیدهای برق و سایر وسایل خانگی می‌توانند عامل انتقال بیماری باشند.

۷- مدت زمانی که ویروس آنفولانزا می‌تواند بر روی سطوح آلوده باقی بماند متفاوت است مثلاً:

بر روی سطوح سخت بدون سوراخ مثل پلاستیک یا فلزات، برای مدت یک تا دو روز باقی می‌ماند.

حدود ۱۵ دقیقه بر روی یک دستمال کاغذی خشک و تنها حدود ۵ دقیقه بر روی پوست باقی خواهد ماند.

البته اگر ویروس در ترشحات مخاطی قرار داشته باشد، این زمان‌ها طولانی‌تر خواهد شد.

۸- ویروس آنفولانزای مرغی یا آنفولانزای پرندگان اگر یخ زده باشد برای مدت نامعلوم زنده خواهد بود.

۹- ویروس‌های آنفولانزا اگر برای ۶۰ دقیقه در دمای بالاتر از ۵۶ درجه سانتی‌گراد قرار بگیرد از بین می‌روند. علاوه بر آن، اگر میزان اسیدتیه محیط زیاد باشد و PH آن به کمتر از ۲ برسد، ادامه حیات ویروس‌های آنفولانزا غیر ممکن است.

سوال ۲-۷: ویروس‌های آنفولانزا، علاوه بر انسان، چه موجودات دیگری را بیمار می‌کنند؟

انواع  ویروس‌های آنفولانزا، گونه‌های متفاوت جانوری را آلوده می‌کنند و انتقال بین انواع گونه‌های جانوری امکان پذیر است.

بنظر می‌رسد پرندگان، مهمترین گونه‌های جانوری برای میزبانی ویروس‌های آنفولانزا باشند.

ز کنار هم قرار گرفتن انواع آنتی ژن‌های H (16 فرم وجود دارد یعنی از H1 تا H16 و آنتی ژن‌های  N(9 فرم وجود دارد یعنی از N1 تا N9 )، گونه‌های متعدد و متفاوت ویروس آنفولانزای A بوجود می‌آید مثلا H1N1، H2N1، H5N1، H3N2 و…. .

اتمام زیر گروه‌های موجود باعث آلودگی در پرندگان می‌شوند ولی تنها گروه‌های محدودی می‌توانند باعث آلودگی در انسان، سگ‌ها، اسب‌ها و خوک‌ها شوند.

شکل ۲-۸: خوک‌ها از جانورانی هستند که میزبانی گونه‌هایی از ویروس آنفولانزا را برعهده دارند.

مطالعات کاملی در مورد مرگ و میر حیوانات بدنبال بیماری آنفولانزا، وجود ندارد و اطلاع کاملی از آن‌ها در دست نیست. با این حال یک حمله اپی زوتیکِ (اپی زوتیکِ یعنی همه گیری در جانوران، مانند اپی‌دمی که به معنای همه‌گیری در انسان‌ها است) ویروس آنفولانزا در یکی از سواحل از کشور آمریکا طی سال‌ها ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۰ میلادی مرگ و میر حدود ۵۰۰ خوک دریایی را به همراه داشت.

۱- آنفولانزای پرندگان ((Bird flu:

علائم آنفولانزای پرندگان متفاوت و غیر اختصاصی است. اگر گونه ویروسی از بیماری زائی اندکی برخوردار باشد می‌تواند علائمی مثل ریختن پر، کاهش تخم‌گذاری و کاهش وزن را به همراه بیاورد.

شکل۲-۹ : آنفولانزای پرندگان می‌تواند باعث بوجود آمدن علائمی مثل ریختن پر در آن‌ها شود. و البته من حیفم آمد، به‌جای این تصویر زیبا، نمایی از یک طوطی پر ریخته را به نمایش بگذارم.

یک گونه از ویروس آنفولانزای A با عنوان H9N2 از قدرت بیماری‌زائی بالایی برخوردار بوده و می‌تواند با مرگ و میر بالایی همراه باشد. یکی از گونه‌های ویروس آنفولانزا که شدیداً بیماری زا بوده، زیر گروه H5N1 می‌باشد که از آن با عنوان آنفولانزای پرندگان نام برده می‌شود. این ویروس در بسیاری از جمعیت‌های پرندگان رسوخ کرده و در سرتاسر جهان همه‌گیر شد(پان زوتیک).

همه‌گیری این گونه از ویروس‌ آنفولانزایA  در پرندگان، باعث مرگ میلیون‌ها پرنده در سرتاسر جهان شد.

اگر چه تقریبا تمامی گونه‌های ویروس آنفولانزای A می‌توانند پرندگان را گرفتار کنند اما امروزه در همه جا وقتی صحبت از ویروس آنفولانزای پرندگان به میان می‌آید، همگی می‌دانند که، منظور ویروس آنفولانزای A نوع H5N1 می‌باشد.

شکل ۲-۱۰: کاهش تخم‌گذاری از علائم بیماری آنفولانزای مرغی می‌باشد. البته این آقا، خروس تشریف دارند و خود به خود از گذاشتن تخم معاف هستند.

شبیه این موضوع در مورد ویروس آنفولانزای A نوع H1N1 هم صدق می‌کند. اگر چه گونه‌های متعددی می‌توانند خوک‌ها را گرفتار کنند اما امروزه و بخصوص این روزها (ماه‌های انتهایی سال ۲۰۰۹ میلادی وماه‌های میانی سال ۱۳۸۸خورشیدی) وقتی صحبت از آنفولانزای خوکی می‌شود همه می‌دانند که منظور، ویروس آنفولانزایA  نوع N1H1 می‌باشد.

۲- آنفولانزای خوکی (wine flu):

درگیری آنفولانزای خوکی در این گروه از بیماران باعث بوجودآمدن علائمی مثل تب، سرفه، عطسه، گیجی، اختلال تنفس و اختلال اشتها می‌شود. در بعضی ازموارد آلودگی با ویروس می‌تواند منجر به سقط شدن جنین درخوک شود.

شکل ۲-۱۱: ویروس آنفولانزای خوکی، به ندرت از خوک به انسان منتقل می‌شود. انتقال اصلی آن از انسان به انسان است.

 

انتقال مستقیم ویروس آنفولانزای خوکی از خوک به انسان گاهی اتفاق می‌افتد که در این حالت به آن آنفولانزای خوکی زونوتیک (zoonotic) گفته می‌شود

از نیمه دوم قرن بیستم که بیماری شناخته شد، تاکنون تنها ۵۰ مورد بیماری انتقال یافته ازخوک به انسان گزارش شده است که ۶ نفر ازآنها فوت کردند.

درسال جاری میلادی (۲۰۰۹) یک گونه ازویروس آنفولانزای نوع  A که دارای خصوصیات ژنتیکی H1N1 است، همه گیری جهانی (پاندمی) را ایجاد کرد و آنفولانزای خوکی نامیده شد.

این ویروس نه از خوک به انسان که از انسان به انسان منتقل می‌شود.

سوال ۲-۸: چگونه می‌توان‌ از انتقال ویروس آنفولانزا‌‌ جلوگیری کرد ؟

دوراه اصلی جلوگیری از انتشار و انتقال ویروس انفولانزا به دیگران عبارتند از :

۱- واکسیناسیون

۲- کنترل عفونت

خلاصه ای از اقدامات لازم برای جلوگیری از انتقال بیماری در جدول ۲-۳ آورده شده است.

۱- واکسینا‌سیون « ۱- کودکان و افراد مسن

۲- بیماران آسمی

۳- بیماران مبتلا به دیابت

۴- بیماران مبتلا به نارسا‌ئی قلبی

۵- بیماران مبتلا به نارسا‌ئی کلیوی

۶- کسانی که ضعف سیستم ایمنی دارند

۲- کنترل عفونت « ۱- ویروس انفلانزا برای ۲ تا ۸ ساعت در خارج از بدن زنده می‌ماند.

۲- شستشوی دست‌ها با آب و صابون

۳- عدم انداختن آب دهان به بیرون

۴- پوشاندن بینی و دهان هنگام عطسه یا سرفه

۵- ترک سیگار

۶- بهداشتی کردن محیط خانه با وسایل سفیدکننده، اتک و…

جدول ۲-۳: خلاصه‌ای از اقدامات لازم برای جلوگیری از
انتقال ویروس آنفولانزا

شکل ۲-۱۲: مادربزرگ به خاطر سن بالا و البته وجود بیماریهایی مثل دیابت، فشار خون بالا و…، از کاندیداهای مناسب برای تزریق
واکسن آنفولانزا می‌باشد.

سوال ۲-۹: به چه کسا‌نی باید واکسن آنفولانزا تزریق کرد؟

همه افرادی که سن بالای ۶ ماه دارند می‌توانند واکسن آنفلانزا را تزریق کنند و البته در بسیاری از موارد به خصوص کسانی که دارای بیماری زمینه‌ای جدی بوده یا دارای ضعف سیستم ایمنی می‌باشند تزریق واکسن آنفولانزا از نان شب واجب‌تر ا‌ست. در یک نگاه کلی افراد زیر کاندید استفاده از واکسن آنفولانزا می‌باشند:

۱- کودکانی که در فاصله سنی ۶ ماهگی تا ۴ سالگی قرار دارند.

۲- افرادی که سن بالای ۵۰ سال دارند.

۳- خانم‌ها‌یی که در فصول پائیز و زمستان باردار هستند بخصوص آن‌هایی که دومین و سومین ماهه بارداری خود را در این فصول می‌‌گذ‌‌رانند.

شکل ۲-۱۳: تزریق واکسن آنفولانزا، هر ساله و در ابتدای فصل پاییز، برای بسیاری از بیماران، همانند نان شب واجب است.

۴- افرادی که به بیماری‌های جدی مثل نارسائی قلبی، آسم، برونشیت مزمن، نارسائی مزمن کلیه، دیابت و… مبتلا هستند.

۵- افرادی که به ویروسHIV آلوده بوده یا دارای بیماری ایدز می‌باشند.

۶- افرادی که به علت مصرف دراز مدت کورتون، از سیستم ایمنی ضعیفی برخوردار هستند.

۷- افرادی که در بیمارستان‌ها، مراکز درمانگاهی، آسایشگاه‌ها، مراکز دیالیز و …. کار می‌کنند.

۸- افرادی که در کودکستان‌ها، آسایشگاه سالمندان و… کار می‌کنند.

۹- تمامی افرادی که با یک فرد مبتلا به ضعف شدید سیستم ایمنی زندگی می‌کنند مثلا اعضای خانواده کسی که پیوند کلیه دریافت کرده و اکنون آ‌لودگی آن‌ها با ویروس آنفولانزا و انتقال آن به فرد بیمار می‌‌تواند عوارض متعدد و جدی برای او فراهم کند.

سوال ۲-۱۰: واکسن آنفولانزا چه عوارضی دارد؟

اگر چه این نکته بدیهی است اما ذکر آن خالی از فایده نیست که گفته شود «کسی با تزریق واکسن آنفولانزا، آنفولانزا نمی‌گیرد».

مهمترین و خطرناک ترین عارضه واکسن آنفولانزا، عوارض ناشی از حساسیت به زرده تخم‌مرغ است. مکانی که از آن برای تولید واکسن استفاده شده است. این عارضه اگرچه خطرناک است اما فوق‌العاده نادر بوده و نمونه‌های اندکی، تاکنون از آن گزارش شده است. اهمیت موضوع باعث می‌شود که تزریق‌کنندگان واکسن آنفولانزا قبل از فروکردن سوزن در بازوی فرد متقاضی از او در مورد سابقه حساسیت به زرده تخم‌مرغ سوال کنند.

سوال ۲-۱۱: چرا باید هر سال واکسن آنفولانزا را تزریق کرد؟

واکسن آنفولانزا ترکیبی از دو نوع ویروس غیر فعال شده نوع A و ویروس غیرفعال شده نوع B می‌باشد. از آن جائیکه ویروس‌های آنفولانزا (البته نوع A آن) دائما در حال جهش ژنتیکی بوده و خصوصیات آنتی‌ژتی خود را تعویض می‌کنند، معمولا هر واکسن تنها می‌تواند برای سال‌های اندکی از فرد حمایت کند. هر سال سازمان بهداشت جهانی پیش بینی می‌کند که در سال آینده احتمال بروز کدام گونه از ویروس‌های آنفولانزا بیشتر است و بنابراین به کمپانی‌های داروسازی این اجازه را می‌دهد تا بهترین نوع واکسن را فراهم کنند. در هر فصل، واکسن برای گونه‌های خاصی از ویروس آنفولانزا فرمول‌بندی شده و البته نمی‌توان برای تمامی ویروس‌هایی که طی فصل پیش رو در سرتاسر جهان پیدا خواهند شد واکسن ساخت.

شکل ۲-۱۴: در بسیاری از کشورها بخصوص کشورهای نیمکرۀ شمالی و نزدیک به قطب (کانادا و…) تزریق واکسن آنفولانزا، برای همۀ
افراد جامعه (حتی سالمترین و شادابترین آن‌ها)، امری
ضروری و اجباری است.

فرموله کردن و ساختن میلیون‌ها عدد از واکسن توسط کارخانه‌های داروسازی حدود ۶ماه از سال طول می‌کشد. گاهی یک گونه جدید یا گونه‌ای که نادیده گرفته شده است، برجسته شده و بیماران زیادی را درگیر می‌کند. ذکر این نکته برای بیمارانی که واکسن زده‌اند و انتظار عفونت یا آلودگی را ندارند، ضروری است که برای ایجاد ایمنی بر علیه آنفولانزا پس از تزریق واکسن  به زما‌نی حدود ۲ هفته نیازمند خواهیم بود. بنابراین گاهی مشاهده می‌شود که یک فرد از واکسن آنفولانزا استفاده کرده اما در فاصله زمانی حدود یک هفته پس از واکسیناسیون دچار آنفولانزا می‌شود.

سوال ۲-۱۲: آنفولانزا چگونه تشخیص داده می‌شود؟

وقتی صحبت از تشخیص در بیماری آنفولانزا به میان می‌آید، دو نوع تشخیص مطرح می‌شود. ابتدا تشخیص خود بیماری آنفولانزا و سپس تشخیص نوع ویروس ایجاد کننده آنفولانزا.

تشخیص بییماری آنفولانزا و افتراق آن از سرماخوردگیِ معمولی در بسیاری از موارد ضرورتی ندارد. زیرا بسیاری از انواع آنفولانزا همانند یک سرماخوردگی معمولی دارای علایم عمومی بوده و در عرض ۳ تا ۴ روز خوب می‌شوند. اهمیت تشخیص آنفولانزا وقتی است که بیمار حال عمومی بدی داشته باشد و پزشک احساس کند استفاده از داروهای ضد ویروس به بیمار او کمک زیادی خواهد کرد. در چنین مواردی تشخیص بیماری آنفولانزا باید خیلی سریع و در مدت کوتاهی داده می‌شود. تشخیص بیماری آنفولانزا و همچنین تعیین نوع آنفولانزا از ۳ راه امکان پذیر است

شکل ۲-۱۵: تخم‌مرغ علاوه بر آنکه یک غذای مناسب و کامل است، در امر تشخیص ویروس آنفولانزا و البته ساختن واکسن آن، کمک‌های زیادی به بشر کرده است. فرقی هم نمی‌کند که اول تخم‌مرغ بوده است یا مرغ.

۱- استفاده از ترشحات بینی و یا حلق بیمار برای انجام کشت سلولی

۲-  استفاده از روشی به اسم PCR که با استفاده از ترشحات بینی و خلط، یا شسشوی برونش‌ها، انجام می‌شود. علاوه بر تشخیص آنفولانزا، برای تشخیص نوع ویروس آنفولانزا نیز موثر است.

۳- استفاده از پیگیری تشکیل آنتی‌بادی در خون بیمار

لازم به ذکر است که کشت سلولی روش استاندارد طلائی برای کشف یک عامل میکروبی است اما به زمانی حدود ۳ تا ۴ روز نیازمند خواهیم بود و این وسیله تشخیص به طور معمول در دسترس  همگان نیست. استفاده از روش PCR به زمانی حدود ۱ روز نیازمند است و با درجه حساسیت بالایی قابل انجام است.

برای استفاده از سرولوژی (پیگیری آنتی بادی در خون بیمار) به زمانی حدود ۲ هفته نیاز داریم. زیرا حدود ۲هفته طول می‌کشد تا بدن انسان واکنش خود را در برابر ویروس آنفولانزا با تشکیل آنتی بادی (آنتی تر) نشان دهد.

استفاده از این روش تنها برای انجام اقدامات آماری و پیگیری بیماری در جامعه دارای ارزش است و مشکلی را برای بیمار حل نمی‌کند زیرا اقدامات درمانی شامل استفاده از داروهای ضد ویروس وقتی مفید است که طی دو روز اول بیماری آغاز شود.

سوال ۲-۱۳: آنفولانزا چگونه درمان می‌شود؟

درمان بیماری آنفولانزا همانند درمان بسیاری از بیماری‌ها از ۳ قسمت اصلی تشکیل شده است:

۱- درمان علتی یا درمان عامل بیماری

۲- درمان علامتی یا درمان علائم و نشانه‌های ناشی از بیماری مثل تب، سردرد، دردهای استخوانی، عضلانی و ……

۳- درمان عوارض بیماری در صورت به وجود آمدن به عنوان مثال درمان و پیگیری نارسایی قلبی و درمان عفونت باکتریا‌یی             اضافه شده بر روی آنفولانزا.

شکل ۲-۱۶: از آنجایی‌که در بسیاری از موارد عامل ویروس سرماخوردگی یا آنفولانزا، تشخیص داده نمی‌شود، استفاده از داروها برای درمان علامتی بیمار، بسیار کمک‌کننده است.

۱- درمان علتی یا درمان عاملی بیماری: داروهای ضد ویروسی که بر علیه ویروس‌های آنفولانزا مورد استفاده قرار می‌گیرند دو گروه یا خانواده هستند.

گروه اول: مهارکننده‌های نورامینیداز (Neuraminidase )

دو داروی اصلی در این گروه عبارتند از: زانامیویر(Zanamivir) و اُسِلتامیویر(Oseltamivir) که این دومی با نام تجاری تامی فلو (Tami flu) در بین مردم شناخته شده است.

شکل ۲-۱۷ : مولکول زانامیویر، از داروهای مورد استفاده در درمان ویروس‌های آنفولانزای گروه A

گروه دوم : مهارکننده‌های پروتئین ۲M ( Inhibitor 2                  (M

دو داروی اصلی در این گروه عبارتند از: آما‌نتادین (Amantadine) و ریما‌نتید‌ین(Rimantidine)

گزارشهای متعددی از مقاومت داروئی ویروس‌های آنفولانزا در برابر داروهای مهارکننده پروتئین ۲M وجود دارد. بنابراین اگر بخواهیم از داروی ضدویروسی برای کنترل علائم بالینی ویروس آنفولانزا استفاده کنیم، داروهای گروه اول یعنی زانامیویر و اُسِلْتامیویر را مصرف خواهیم کرد.

ذکر یک نکته در درمان علتی آنفولانزا ضروری است و آن هم عدم نیاز به استفاده از داروهای آنتی باکتریال (ضد باکتری) مثل پنی‌سیلین‌ها، سفیکسیم، کوتریموکسازول و … در این بیماری می‌باشد. استفاده از این داروها تنها در دو صورت ضروری است. حالت اول وقتی است که فکر کنیم عامل سرماخوردگی، نه آنفولانزا، بلکه یک گلو درد چرکی است و بیمار گلو درد چرکی یا آنزین چرکی را با سرماخوردگی یا آنفولانزا اشتباه گرفته و با ذکر این تشخیص به پزشک مراجعه کرده است. حالت دوم هنگامی است که آنفولانزای یک فرد عارضه دار شده و یک عفونت باکتریایی برروی آنفولانزای او سوار شده است. پزشک  وقتی به این بیماری شک می‌کند که در طی روزهای چهارم به بعد بیماری، ابتدا علایم و به خصو ص تب فروکش کرده اما ناگهان تب مجددا عود کرده، تنگی نفس بیمار بدتر شده و خلط‌های او رنگ به رنگ سبز در آمده شدیدتر نیز شده باشند.

۲- درمان علامتی:

بیماری که به انفولانزا مبتلا شده است باید از استراحت کافی برخوردار باشد. مایعات فراوان مصرف کرده ازکشیدن  سیگار و مصرف الکل خودداری کند. برای مشکلات و علائم بالینی ایجاد  شده می‌توان از داروهای متعددی به عنوان علامت درمانی استفاده کرد.

شکل ۲-۱۸: در درمان آنفولانزا، لیموشیرین یادتان نرود!

الف: استفاده از استامینوفن برای کنترل تب و دردهای بیمار. تب بیمار معمولادر ۳-۲ روز اول شدید است و در این مدت بیمار باید هر ۴ ساعت تا حداکثر هر ۶ ساعت از حدود ۵۰۰ میلی‌گرم استامینوفن برای کنترل تب استفاده کند. بسیاری از بیماران به استفاده از استامینوفن اعتراض دارند و می‌گویند: چه فایده ای دارد از  استامینوفن استفاده میکنیم. زیرا وقتی چند ساعت می‌گذرد تب دوباره برمی‌گردد. به این بیماران باید گفت که چاره ی دیگری نداریم و از آنجا‌ئیکه افزایش درجه حرارت بدن و بالا بودن میزان سوخت و ساز می‌تواند منجر به ایجاد عوارض طول کشنده مثل ضعف شدید شود و از طرف دیگر تب تنها ۳-۲ روز اول شدید است پس باید طی این مدت و به فواصل۴ تا ۶ ساعته از تب بر استفاده کرد.

نکته مهم در کنترل تبِ بیماران، توصیه به عدم استفاده از آسپرین یا داروهای حاوی آسپرین در افراد زیر ۱۸ سال است.

در بعضی از عفونت‌های ویروسی و به خصوص ویروس آنفلانزای نوع B استفاده از آسپرین در کودکان می‌تواند به یک بیماری با نام «سندرم ری» منجر شود. این بیماریِ ناشناخته، کبد و مغز را مورد تجاهم قرار داده، علائم مربوط به نارسایی کبدی – مغزی را بوجود می‌آورد.

ب: استفاده از داروهای خانوادۀ بروفن (ابروفن، دیکلوفناک سدیم، ناپروکسن و…) برای کنترل دردهای استخوانی، عضلانی و همچنین سردرد بیمار در صورت عدم جواب به استامینوفن می‌توان از داروهای ذکر شده استفاده کرد.

ج: استفاده از داروهای ضد سرفه : داروهای حاوی کد‌ئین و دکسترومتورفان بهترین داروهابرای کنترل سرفه بیماران می‌باشد که می‌توان آن‌ها را به فاصله ۶ تا ۸ ساعته مورد استفاده قرار داد.

د: استفاده از داروهای آنتی‌هیستامین و ضد احتقان(ضد گرفتگی) برای کنترل علائم آبریزش و گرفتگی بینی.

لازم به ذکر است که قطرات بینی از نوع تنگ‌کننده‌های عروقی (فنیل افرین) نباید برای مدت زمانی بیشتر از ۳ روز مورد استفاده قرار گیرند. استفاده بیشتر و غیر علمی از این داروها باعث پدیده ای به نام ریباند شده که معنی آن برگشت علائم به صورت شدیدتر در صورت قطع دارو می‌باشد

سوال ۲-۱۴: پیش آگهی آنفولانزا چیست؟ یا به عبارت دیگر آنفولانزا چه مسیری را طی می‌کند؟

آنفولانزا همانند بسیاری از بیماری‌های ویروسی یک بیماری خود به خود محدود شونده بوده و در عرض ۱ تا ۲ هفته با بهبودی فرد پایان می‌پذیرد. تفاوت آنفولانزا با سرماخوردگی معمولی در ۲ نکته است.

نکته اول تفاوت در شدت بیماری است. به این صورت که بیمار مبتلا به آنفولانزا از علائم بالینی شدیدتر، مثل تب بالاتر، دردهای استخوانی – عضلانی شدیدتر، سردرد شدیدتر و… رنج خواهد برد. تفاوت دوم آنفولانزا با سرماخوردگی در مدت زمان آن است. سرماخوردگی معمولی حداکثر ۵ روز طول می‌کشد اما آنفولانزا می‌تواند برای یک تا دو هفته بیمار را آزار دهد. بسیاری از بیماران مبتلا به آنفولانزا پس از این مدت بهبودی کامل را بدست می‌آورند اما گاهی بیماری عارضه‌دار شده و طولانی خواهد شد. مهمترین عارضه آنفولانزا که خارج از دوره طبیعی آن به وقوع خواهد پیوست اضافه شدن یک عفونت باکتریایی برروی قسمتهای مختلف دستگاه تنفس فرد است.

عفونت‌های اصلی که به آنفولانزا اضافه می‌شود و باعث طولانی‌تر شدن بیماری می‌شوند عبارتند از:

سینه پهلو (ذات‌الریه)، برونشیت، سینوزیت و عفونت گوش میانی(اُتیت مدیا). آنچه در مورد سیر طبیعی آنفولانزا گفته شد مربوط به بیماری در افراد سالم بوده اما اگر فرد به هر دلیلی دارای ضعف سیستم ایمنی باشد آنفولانزا با همه سادگی می‌تواند اورا شدیداًٍ آزار دهد افرادی که می‌توان آنها را دارای ضعف سیستم ایمنی دانست عبارتند از:

۱- کودکان

۲- افراد سالمند

۳- کسانی که به ویروس HIV آلوده هستند یا در مرحله ایدز بیماری قرار دارند

۴- افرادی که دارای بیماری‌های مزمن تنفسی مثل آسم، برونشیت مزمن، برونشکتازی و… هستند.

۵- کسانی که به بیماری مزمن در ارگانهای مختلف بدن مبتلا می‌باشند مثل افراد مبتلا به نارسایی مزمن قلبی، نارسایی مزمن کبدی، نارسایی مزمن کلیوی، دیابتی‌ها و…

۶- افرادی که تحت پیوند عضو قرار گرفته‌اند.

 

 

 

 

 

فصل سوم‌

آنفولانزایA

(آنفولانزای انسانی – آنفولانزای خوکی)

سوال ۳-۱: آنفولانزای نوع A  چیست؟

همانطور که در فصل مربوط به کلیات آنفولانزا گفته شد ویروس‌های ایجاد کننده آنفولانزادر سه گروه قرار می‌گیرند: A، B، C

ویروس آنفولانزای A شایعترین ویروس آنفولانزا است که انسان و جانوران زیادی را گرفتار کرده، باعث بوجود آمدن علائم بالین متعددی در آنها می‌شود.

ویروس‌های موجود در این گروه خود از انواع مختلف تشکیل شده‌اند که فاکتورهای مختلفی باعث نامگذاری آنها در گذشته و حال شده است.

بعضی از ویروس‌های نوع A  تنها انسان‌ها را آلوده می‌کنند و بعضی فقط پرندگان، خوک‌ها، سگ‌ها، اسبها یا سایر جانوران را آلوده می‌کنند و البته ویروس‌هایی هستند که می‌توانند همه گروهها یعنی انسان و انواع جانوران را آلوده کنند.

سوال ۳-۲: چند نوع آنفولانزای نوع A داریم و اساس این تقسیم بندی چیست ؟

ژن موجود در ساختمان ویروس آنفولانزا توانایی ساخت انواع پروتئین را دارد که نامهای مختلفی دارند. دوتا از پروتئینهای مشهور شرکت کننده در ساختمان ویروس آنفولانزا عبارتند از : هم آگلوتنین (Hemagglutinin) و نورآمینیداز(Neuraminidase)

تغیراتی که در ساختمان این پروتئین‌ها بوجود آمده باعث شده است  که در  حال حاضر حدود ۱۶نوعH )یعنی از۱H تا ۱۶H) و ۹ نوع N (یعنی از۱ N تا ۹N) داشته باشیم.

از کنار هم قرار گرفتن انواع H در کنار انواع N ویروس‌های آنفولانزای مختلف با خاصیت‌های متعدد و متفاوت در انتخاب نوع میزبان و شدتِ بیماری ایجاد شده، بوجود می‌آید. بعنوان مثال ویروس آنفولانزای۱N1H،۲N1 H،۲H5 N و ……

روش دیگری نامگذاری انواع ویروس‌های آنفولانزا بر اساس میزبان‌های طبیعی آنها است. بعضی از ویروس‌های آنفولانزا انسان، بعضی خوکها، بعضی پرندگان و بعضی … را به عنوان میزبان خود انتخاب کرده و در آن زندگی می‌کنند.

برهمین اساس است که تا کنون نام‌هایی مثل آنفولانزای انسانی (Human influenza) آنفولانزای پرندگان (Bird flu) آنفولانزای خوکی (Swine flu) را شنیده‌اید.

سوال ۳-۳: ویروس‌های آنفولانزای A چه موجوداتی را مبتلا می‌کنند و هر گروه موجودات توسط کدام گروه از انواع گونه‌های ویروس A مبتلا می‌شوند؟

قبل از ارائه پاسخی کامل به این سوال اجازه دهید یک تقسیم‌بندی کامل از میزبانان ویروس A ارائه کنیم

۱- اولین گروه ویروس‌هایی هستند که به صورت فصلی در انسانها خود را نشان داده و دارای نام‌های دیگری مثل آنفولانزا ی انسانی (Human flu) یا آنفولانزای سالیانه (Annual flu) و یا آنفونلانزای فصلی (Seasonal flu) نامیده می‌شوند.

گونه‌های ۱N1H،‌ ۲N1 H، ۲N3 Hدر این گروه قرار دارند. یعنی انسان میزبان طبیعی این گونه‌ها می‌باشد البته این سه نوع ویروس به صورت اندمیک در بدن خوک‌ها نیز زندگی کرده و باعث آلودگی آنها می‌شوند.

۲- دومین گروه ویروس‌هایی هستند که به صورت اندمیک در بدن انسان زندگی نمی‌کنند اما می‌توانند در شرایط خاص وارد  بدن انسان شده و موجبات همه‌گیری منطقه‌ای یا جهانی را برای او فراهم کنند به چند مثال همراه با ذکر سال ایجاد همه گیری و نوع ویروس عامل توجه کنید.

الف: ویروس ۱N1H که می‌تواند به طور طبیعی هم در بدن انسان‌ها و هم در بدن خوک زندگی کند در سال ۱۹۱۸ اولین همه‌گیری در دوران مُدرن را ایجاد کرد و باعث مرگ و میر حدود ۵۰ میلیون انسان شد (بین ۲۰ تا ۱۰۰ میلیون ). دومین همه‌گیری جهانی این‌گونه از ویروس طی سال جدید میلادی ۲۰۰۹ سایه‌های ترس خود را بر سرتاسر جهان گسترش داد و نام آنفولانزای خوکی را (Swine flu)‌ را برای خود انتخاب کرد. همین‌جا لازم است اشاره کنم که علی رغم این نامگذاری ویروس

۱N1H تنها ویروسی نیست که می‌تواند در بدن خوک‌ها زندگی کرده و باعث بیماری در آن‌ها شود.

ب: ویروس ۲N2 H که در بدن پرندگان زندگی می‌کند باعث یک پاندمی (جهان‌گیری) شد که محل آغاز انتشار آن در سال ۱۹۵۷ از چین بود و در همان سالی که واکسن آنفولانزا ساخته شد (۱۹۵۷ میلادی ) با گسترش در بسیاری از نقاط جهان باعث مرگ و میر حدود ۱تا ۴ میلیون انسان شد.

از آنجایی‌که محل شروع انتشار و گسترش ویروسی در چین بود حافظه تاریخی علم پزشکی این پاندمی را با عنوان آنفولانزای آسیایی (Asian flu) ثبت کرده است.

ج: در فاصله سال‌های ۱۹۶۸ تا ۱۹۶۹ (حدود ۴۰ سال قبل) یک پاندمی (جهان‌گیری) از ویروس آنفولانزا باعنوان ۲N3H  آغاز شد که این ویروس در واقع شکل تغییر یافته ویروس ۲N2H بود و چون از هنگ‌کنگ آغاز شده بود آنفولانزای هنگ‌کنگی نامیده شد. این ویروس باعث مرگ حدود ۷۰۰ هزار نفر در سرتاسر جهان شد.

طی سال‌های اخیر بار دیگر نام ویروس ۲N3H برسر زبان‌ها افتاد و در صدر اخبار قرار گرفت. این اتفاق هنگامی روی داد که ویروس ذکر شده در سال ۲۰۰۳ میلادی زندگی کودکان زیادی را در کشور آمریکا به خطر انداخت.

د: ویروس ۱N5H با نام آنفولانزای پرندگان طی سال‌های اخیر باعث مرگ تعداد زیادی انسان و البته مرگ و میر و نابودی صدها میلیون پرنده (وحشی و اهلی) در سرتاسر جهان شد.

شکل ۳-۱: یک نفر باید از ویروسH5N1 بپرسد که واقعاً چطور دلت می‌آید، همچون طوفانی خانه‌خراب‌کن بر سر طوطی‌های زیبا، فرود بیایی.

 

۳- سومین گروه انواعی از ویروس‌های آنفولانزا هستند که در بدن سایر موجودات زندگی کرده و گاهی باعث بیماری و مرگ و میر آن‌ها می‌شوند. مرغابی‌ها و سایر پرندگان وحشی بطور طبیعی میزبانی گروه‌های زیادی از ویروس‌های آنفولانزای A را به عهده دارند. گاهی این ویروس‌ها به گونه‌های دیگر جانوری و انسان‌ها منتقل شده باعث جهانگیری (پاندمی) شدیدی شده، سرو صدای زیادی را به راه می‌اندازند.

ویروس آنفولانزای نوع A از طریق هوا، غذای آ‌لوده، آب، وسایل و لباس‌ها انتشار می‌یابد و البته نشان داده شده است که پخته شدن مناسب گوشت باعث مرگ ویروس شده و از انتقال آن جلوگیری می‌کند.

علائم بالینی ناشی از ویروس آنفلانزای A در حیوانات متعدد و متفاوت است ولی گونه‌هایی از آن که دارای خاصیت بیماری‌زایی شدید هستند می‌توانند در عرض چند هفته منجر به مرگ و نابودی جانور شوند

الف: آنفلانزای پرندگان :

گونه‌های بسیاری از انواع ویروس‌های آنفولانزایA  می‌توانند پرندگان را آ‌لوده کنند. گونه‌هایی مثل ۱N5H، ۲N7H، ۷N1H، ۳N7H، ۶N3 H، ۲N2N و… .

مثال‌های تاریخی فراوانی از مرگ و میر گونه‌های متعدد جانوری به‌علت انتشار شدید ویروس‌های عامل آنفولانزا حیوانی وجود دارد که به دو نمونه از آن‌ها اشاره می‌شود.

شکل۳-۲: گونه‌های بسیاری از انواع ویروس‌های آنفولانزایA  می‌توانند پرندگان را آ‌لوده کنند.

در سال ۲۰۰۳ میلادی، مزارع فراوانی از پرورش دهندگان پرنده در کشور هلند، به دنبال آلودگی با ویروس آنفولانزای A از نوع H1N1 پرندگان خود را از دست داده و متحمل ضررهای مالی فراوان شدند.

در سال ۲۰۰۵ میلادی، انتشار ویروس آنفولانزای A از نوع H5N1 منجر به مرگ و میر ده‌ها میلیون پرنده شد و از طرف دیگر، دولت‌ها و مراکز تصمیم‌گیری بهداشتیِ بسیار از کشورها، برای جلوگیری از انتشار این نوع ویروس و مهار انتقال آن به انسان، صدها میلیون پرنده را سر به نیست کردند.

ب: آنفولانزای خوکی (Swine – Flu)

هم ویروس آنفولانزایA و هم نوع C می‌توانند خوک‌ها را مبتلا کرده و باعث مرگ و میر آن‌ها شوند. ذکر این نکته ضروری است که همه گونه‌های ویروس آنفولانزای A نمی‌توانند خوک‌ها را مبتلا کنند بلکه گونه‌های محدودی قادر به این کار هستند.

شکل۳-۳: بشر، با استفاده از راه‌های مختلف، در نهایت، مسیر حرکت آنفولانزای خوکی را مسدود خواهد کرد.

نمونه‌های شناخته شده از ویروس آنفولانزای ‌‌A که می‌توانند باعث آنفولانزا در خوک‌ها شوند عبارتند از: H3N2 – H3N1 – H1N2 – H1N1

ج: آنفولانزای اسبی (Horseflu)  

تنها زمانی که ویروس‌های آنفولانزا به اسب‌ها حمله کرده و باعث بیماری در آن‌ها شدند، به سال ۱۹۵۶ میلادی بر می‌گردد (۵۳ سال قبل) در این سال مشخص شد که دو گونه از ویروس‌های آنفولانزای A یعنیN7H7  و H3N8 با حمله به اسب‌ها، قلب‌های آن‌ها را مورد هدف قرار داده و باعث تلف شدن بسیاری از آن‌ها گردید.

د: آنفولانزای سگی (Dog flu)

در سال ۲۰۰۴ میلادی، نژادی از سگ‌ها، توسط ویروس آنفولانزای A نوع H3N8  که یک ویروس ایجاد کننده آنفولانزای اسبی بود آلوده شده و تعدادی از آن‌ها به علت اختلالات تنفسی در فلوریدای آمریکا مردند.

سوال ۳-۴: ویروس آنفولانزای خوکی چیست؟

هرگونه‌ای از انواع ویروس‌های آنفولانزا که بتوانند در بدن خوک زندگی کرده به رشد یا جهش‌های خود در بدن این گروه جانوری ادامه دهند ویروس آنفولانزای خوکی نامیده می‌شوند. تاکنون مشخص شده است که ویروس آنفولانزای C و انواعی از ویروس‌های آنفولانزای A توانایی این کار را دارند.

انواعی از ویروس‌های آنفولانزایA  که می‌توانند در بدن خوک زندگی کنند عبارتند از:

H2N3 – H3N2 – H3N1 – H1N2 – H1N1

سوال ۳-۵: آنفولانزای خوکی چیست؟

هر عفونتی که توسط یکی از انواع ویروس‌های ذکر شده در بدن خوک‌ها بوجود آید آنفولانزای خوکی نامیده می‌شود.

جالب است که بدانید انتقال عفونت از خوک به انسان فوق‌العاده نادر بوده و تاکنون در تمام جهان تنها ۵۰ مورد ثابت شده از انتقال آنفولانزا توسط خوک به انسان وجود دارد.

یکی از دردناکترین حوادث مربوط به این نوع انتقال، انتقال آنفولانزای خوکی به یک زن و شوهر آمریکایی بود که چند روز پس از قدم‌زدن در یک مزرعه پرورش خوک اتفاق افتاد.

شکل ۳-۴ : بازدید از مزرعه پرورش خوک، یکی از ماجراهای تراژیک سال‌های پایانی قرن بیستم را در آمریکا رقم زد، مرگ مادر در روزهای آخر بارداری و زنده ماندن کودکی که سرنوشتش با بیماری آنفولانزای خوکی پیوند خورده است.

زن که باربارا نام داشت و ۳۲ ساله بود، ماه هشتم حاملگی خود را طی می‌کرد. او در هشتمین روز بیماری به دنبال عارضه سینه پهلو فوت کرد و پزشکان قبل از مرگش موفق به زایمان دختری شدند که در ماه‌های پایانی قرن بیستم، یازدهمین سالگرد تولد خود را در کنار پدرش جشن گرفت.

سوال ۳-۶: اگر انتقال آنفولانزا از خوک به انسان نادر است، پس این‌همه سروصدا برای چیست؟

آنچه در پاسخ به این سوال تا کنون نوشته شده است، تعریف واقعی آنفولانزای خوکی است اما آنفولانزای خوکی که طی سال اخیر میلادی (۲۰۰۹) در سرتاسر جهان پخش شده است، یک نمونه از ویروس H1N1  است که از نظر ژنتیکی، الگویی، شبیه H1N1 دارد که در بدن خوک‌ها زندگی می‌کند و این نوع ویروس از انسان‌ها به یکدیگر منتقل می‌شود نه از خوک به انسان. اثبات عدم انتقال ویروس H1N1 از طریق خوک‌ها به انسان باعث نجات جان آن‌ها شد و گرنه، برسر خوک‌ها همان بلایی آورده می‌شد که طی چند سال گذشته برسر پرندگان و ماکیان زیادی در سرتاسر جهان آورده شد.

ده‌ها میلیون از پرندگان (مرغ‌ها، خروس‌ها، بوقلمون‌ها و…) در طی چند سال گذشته برای متوقف کردن انتشار یک ویروس که نوعی H5N1  بود، در سرتاسر جهان، به گودال‌های مرگ سرازیر شدند تا بولدوزرها آن‌ها را با صدها تن خاک بپوشانند.

شکل ۳-۶ : برای این تصویر هیچ توضیحی ندارم تنها، حیفم آمد که چشم شما، از نوازش این تصویر زیبا، بی نصیب بماند.

ذکر این نکته برای بار دیگر ضروری است که وقتی در یک کتاب علمی با عنوان آنفولانزای خوکی برخورد می‌کنیم.

این ویروس می‌تواند H3N2 – H3N1 – H1N2 – H1N1ویا ویروس…

آنفولانزای C باشد. اما وقتی در جامعه و بین مردم عادی صحبت از آنفولانزای خوکی می‌شود. منظور ویروس‌ آنفولانزای A از نوع H1N1 است. ویروسی که اکنون در سرتاسر جهان پخش شده و هر روز در روزنامه‌ها، رادیو و تلویزیون ‌ها، آمارِ جدیدِ مرگ و میر ناشی از آن را در گوشه‌ای از جهان می‌شنویم.

سوال ۳-۷: ویروس آنفولانزای خوکی (A/H1N1) چگونه انتقال می‌یابد؟

این ویروس همانند سایر ویروس‌های ایجادکننده آنفولانزا از سه طریق به دیگران منتقل می‌شود.

۱- انتقال مستقیم توسط سرفه یا عطسه بیمار آلوده به طرف دهان، بینی و چشم فرد سالمی که در برابر بیمار قرار گرفته است.

۲- تنفس کردن ذرات آلوده که از طریق سرفه، عطسه و آب دهان بیمار وارد محیط شده و بصورت ذرات ریز و کوچک پراکنده شده‌اند.

۳- انتقال از طریق وارد کردن دست آلوده با عوامل عفونی در دهان، بینی یا چشم دست فرد یا مستقیماً در تماس با فرد بیمار آلوده شده مثل دست دادن یا اینکه فرد بیمار، وسایلی را آلوده کرده (مثل اسکناس، دستگیره و…) و حالا فرد سالم با آن‌ها تماس برقرار کرده و این دست آلوده را به دهان، بینی یا چشم خود وارد می‌کند.

 

شکل ۳-۶ : با هر عطسه یا سرفه، حدود چهل هزار ذره در هوا پخش می‌شود که هر کدام حاوی هزاران ویروس هستند.

وسایل آلوده محیطی عبارت‌اند از اسکناس، دستگیرهای در، کلیدهای برق و…

دانستن چند نکته برای آگاهی از اهمیت انتقال ذرات حاوی ویروس خالی از لطف نیست:

۱- وقتی یک فرد سرفه یا عطسه می‌کند، حدود ۴۰ هزار ذره در هوا پخش می‌شود که دارای اندازه‌های متعدد می‌باشند.

۲- ذراتی که قطر حدود نیم تا ۵ میکرون دارند می‌توانند برای لحظاتی در هوا باقی مانده و با تنفس فرد، وارد دستگاه تنفس او شوند.

۳- گاهی تنفس کردن، حتی یک ذره، می‌تواند باعث بوجود آمدن بیماری شود.

شکل ۳-۶: خطر آنفولانزای خوکی وجود دارد.
مواظب آدم‌های بیمار باشید!

۴- ذرات ویروس آنفولانزا، به طور متوسط برای حدود ۲ تا ۸ ساعت می‌توانند در محیط بیرونی و خارج از بدن فرد زنده بمانند.

۵- هرچه میزان رطوبت هوا کمتر باشد و هرچه میزان اشعه ماوراء بنفش (نور خورشید) کمتر باشد، ذرات ویروس بیشتر زنده می‌مانند و این مسئله به عنوانِِِِ یکی از عوامل بیشتر بودن بیماری آنفولانزا در پاییز و زمستان شناخته شده است.

۶- از آنجاییکه ویروس آنفولانزا می‌تواند برای مدتی خارج از بدن انسان زندگی کند، بنابراین وسایل آلوده‌ای مثل اسکناس، دستگیره درب، کلیدهای برق و سایر وسایل خانگی می‌توانند عامل انتقال بیماری باشند.

۷- مدت زمانی که ویروس آنفولانزا می‌تواند بر روی سطوح آلوده باقی بماند متفاوت است مثلاً:

بر روی سطوح سخت بدون سوراخ مثل پلاستیک یا فلزات برای مدت یک تا دو روز باقی می‌ماند.

حدود ۱۵ دقیقه بر روی یک دستمال کاغذی خشک و تنها حدود ۵ دقیقه بر روی پوست باقی خواهد ماند.

البته اگر ویروس در ترشحات مخاطی قرار داشته باشد، این زمان‌ها طولانی‌تر خواهد شد.

۸- ویروس آنفولانزای مرغی یا آنفولانزای پرندگان اگر یخ زده باشد برای مدت نامعلوم زنده خواهد بود.

۹- ویروس‌های آنفولانزا اگر برای ۶۰ دقیقه در درمای بالاتر از ۵۶ درجه سانتی گراد بمانند از بین می‌روند، علاوه بر آن، اگر میزان اسیدتیه محیط زیاد باشد و PH آن به کمتر از ۲ برسد، ادامه حیات ویروس‌های آنفولانزا غیر ممکن است.

سوال ۳-۸: عفونت با آنفولانزای خوکی (A/H1N1) باعث بوجود آمدن چه علایمی در فرد می‌شود؟

علائم بالینی ناشی از آنفولانزای A/H1N1 شبیه علایم ناشی از آنفولانزای فصلی می‌باشد و به همین دلیل هرگز نمی‌توان از روی دقت کردن در علائم بالینی، نوع ویروس را تشخیص داد. این علایم عبارتند از تب، سرفه، گلودرد، دردهای استخوانی عضلانی، لرز، خستگی، ضعف، گرفتگی و آبریزش بینی، سردرد و گاهی اسهال و استفراغ

(عمومی)

– تب

(بینی و حلق)

– آبریزش بینی

– گلو درد

(گوارشی)

– اسهال

(معده)

– تهوع

– استفراغ

(تنفس)

– سرفه کردن

(عصبی – روحی)

– گیجی

– از دست رفتن اشتها

شکل ۳- ۷: علائم بالینی ناشی از ویروس آنفولانزای خوکی

سوال ۳-۹: اگر علائم بالینی ویروس آنفولانزای A از نوع H1N1، دقیقاً شبیه آنفولانزای فصلی است پس چرا این همه سر و صدا به راه افتاده و چرا این همه از آن می‌ترسیم؟

پزشکان از علائم بالینی معمول در ویروس آنفولانزای A  از نوع H1N1 نمی‌ترسند، ترس آن‌ها از عوارض ایجاد شده توسط این بیماری است. وقتی که یک فرد دچار این عفونت می‌شود، بیشتر از ۹۵ درصد موارد به خودی خود وبطور معمول پس از طی شدن دو هفته همه علائم بالینی از بین رفته و فرد بهبودی کامل می‌یابد. درصد خیلی کمی از بیماران دچار عارضه شده، بیماری طول کشیده و منجر به آزار بیمار می‌شود.

سوال ۳-۱۰: منظور از عوارض ایجاد شده توسط ویروس آنفولانزای H1N1 / A چیست؟

عوارض ایجاد شده توسط این ویروس در جدول ۳-۱ آورده شده‌اند، این عوارض را می‌توان در دو گروه  ریوی و خارج ریوی تقسیم بندی کرد که هر گروه خود به قسمت‌های متفاوت تقسیم می‌شود.

عوارض ریوی « ۱- سینه پهلو یا ذات‌الریه « ۱- ویروسی

۲- باکتریایی

۳- ویروسی+ باکتریایی

 
۲- سینوزیت

۳- برونشیت

۴- بدتر شدن آسم، برونشیت مزمن

۵- کروپ

۶- عفونت و التهاب گوش میانی

 
عوارض

خارج ریوی«

۱- عوارض قلبی « التهاب عضله قلب (میوکاردیت)

التهاب پرده قلب(پری کاردیت)

۲- عوارض عصبی « ۱- التهاب مغز(انسفالیت)

۲- بیماری گیلن باره

۳- التهاب نخاع (میلیت)

۳- عوارض عضلانی « ۱- التهاب عضلات

۲- تظخریب عضلات که منجر به نارسایی کلیه می‌شود.

جدول ۳-۱: عوارض ایجاد شده توسط ویروس آنفولانزای H1N1/ A

سوال ۳-۱۱: چگونه می‌توان از انتقال ویروس آنفولانزای H1N1/ A جلوگیری کرد؟

برای جلوگیری از انتشار این بیماری و جلوگیری از آلودگی با آن همانند همه آنفولانزاها و سرماخوردگی‌ها افراد جامعه چه آن‌ها که بیمارند و چه آن‌ها که از سلامتی برخوردارند باید دستورات زیر را اجرا کنند.

۱- دست‌های خود را با آب و صابون بشوئید، بخصوص وقتی که خود مبتلا هستید و دست‌هایتان خود را به هنگام سرفه یا عطسه به دهان و بینی نزدیک کرده‌اید یا اینکه سالم هستید و بدون آگاهی از بیماری فرد با او دست داده‌اید و بعداً متوجه آلودگی شده‌اید.

شکل ۳-۸: شستن دست‌ها با آب و صابون از اولین و بهترین اقدامات برای جلوگیری از انتقال ویروس آنفولانزا است.

۲- در فصول سرد (پاییز و زمستان) که امکان آلودگی فراوان است از تماس دست‌های خود با دهان، بینی و چشم‌ها جلوگیری کنید. ویروس‌ها به راحتی از این طریق امکان انتقال دارند.

۳- تا می‌توانید از نزدیک شدن به فرد بیمار خودداری کنید.

۴- اگر بیمار هستید، حتماً به هنگام سرفه یا عطسه کردن، از دستمال کاغذی استفاده کنید و پس از آلوده شدن دستمال کاغذی آن را در درون نایلون فریزر قرار داده، در سطل آشغال بیندازید.

(خیلی خوب، لازم نیست بخندید، نایلون پیش‌کشتان، دستمال کاغذی را فقط در سطل آشغال بیندازید).

شکل۳-۹: واکسن اخیراً ساخته شده بر علیه آنفولانزای خوکی که قرار است طی روزهای ابتدایی آذرماه ۸۸ وارد بازار دارویی ایران شود.

۵- اگر دستمال کاغذی همراه ندارید، در دست‌های خود سرفه یا عطسه نکنید، بلکه دست پوشیده از آستین لباس را در برابر بینی یا دهان خود بگیرید.

۶- اگر بیمار هستید، در منزل بمانید و حتی الامکان از رفتن به مدرسه، دانشگاه و محل کار خودداری کنید.(مرخصی استعلاجی با من، شما فقط حق ویزیت یادتان نرود!)

۷- در ابتدای هر پاییز از واکسن آنفولانزا استفاده کنید.

۸- وقتی که واکسن آنفولانزای H1N1 / A در اختیار عموم قرار گرفت، از آن استفاده کنید.

سوال ۳-۱۲: ویروس آنفولانزای H1N1 / A در چه کسانی می‌تواند خطرناک باشد؟

این ویروس، همانند سایر ویروس‌های آنفولانزا وقتی که فرد مبتلا، به هر دلیلی دچار ضعف و اختلال در سیستم ایمنی باشد، خطرناک خواهد بود.

افراد زیر زمینه‌ای مساعد برای ایجاد عوارض ناشی از ویروس آنفولانزا را با خود همراه دارند و از چنین افرادی باید مراقبت بیشتر بعمل آورد تا دچار بیماری و عوارض ناشی از آن نشوند.

۱- افراد بالاتر از ۶۵ سال

۲- افرادی که به بیماری مزمن ریوی مثل آسم، برونشیت و برونشکتازی مبتلا هستند.

۳- بیماران دیابتی

۴- بیماران مبتلا به نارسایی کلیه، دیالیزی‌ها و افرادی که پیوند کلیه دریافت کرده‌اند.

۵- افرادی که دچار بیماری‌های قلبی مثل نارسایی قلبی هستند.

۶- افراد کمتر از ۲ سال

سوال۳-۱۳: ویروس آنفولانزای H1N1/A چگونه تشخیص داده می‌شود؟ آیا هر فردی که دچار علائم سرماخوردگی بود، باید از نظر وجود یا عدم وجود ویروس آنفولانزا و به خصوص گونه H1N1/A آن کنترل گردد؟

فبل از توضیح دادن راجع به روش‌های تشخیص ویروس H1N1/A لازم است به این نکته اشاره کرد که همه بیماران مبتلا به علائم سرماخوردگی، بخصوص آن‌هایی که از علائم بالینی اندکی برخوردار هستند، نیازمند انجام آزمایشات و استفاده از تست‌های  تشخیصی برای اثبات آنفولانزا یا تعیین نوع آن نیستند. اگر بیماری به هر دلیل دارای ضعف شدید سیستم ایمنی بوده و درمان آنفولانزا با استفاده از داروهای ضد ویروسی بتواند به او کمک زیادی بکند، یا اینکه بیمار به سمت عوارض ناشی از بیماری حرکت کند، انجام اقدامات تشخیصی ضروری است. لازم به ذکر است که داروهای ضد ویروسی بر علیه آنفولانزا وقتی می‌توانند خیلی موثر باشند که در یکی دو روز ابتدای بیماری شروع شوند، وقتی که چند روز از شروع بیماری گذشت تشخیص نوع ویروس و استفاده از داروهای ضد ویروس به او کمک زیادی نخواهد کرد. در این مرحله تشخیص بیماری برای جلوگیری از انتقال به دیگران بیشتر مفید است تا برای خود بیمار.

تشخیص ویروس آنفولانزای H1N1/A از سه طریق امکان‌پذیر است.

روش اول استفاده از ترشحات بینی و حلق و… و کشت آن‌ها در محیط‌های خاص می‌باشد.

این روش قطعی ترین روش بوده اما نیازمند زمانی در حدود سه تا چهار روز می‌باشد و پس از این مدت، تشخیص عامل بیماری همان‌طور که گفته شد، دردی را از بیمار درمان نمی‌کند.

دومین روش استفاده از روشی به نامPCR  است که معمولا در عرض یک روز آماده شده و از حساسیت با درصد بالایی برخوردار است.

سومین روش استفاده از کشف آنتی‌کر(آنتی‌بادی) در خون فرد است که حدود ۱۰ تا ۱۴ روز پس از شروع بیماری امکان‌پذیر است. زیرا بدن انسان برای ایجاد آنتی بادی در برابر ویروس آنفولانزا که به آن حمله کرده است به زمانی حدود با ۱۰ تا ۱۴ روز نیازمند است.

استفاده از این روش برای انجام اقدامات آماری و تشخیص بیماری در جامعه مفید است.

سوال۳-۱۴: آنفولانزای H1N1/A چگونه درمان می‌شود؟

برای برخورد درمانی با این ویروس همانند سایر آنفولانزاهای فصلی و سایر سرماخوردگی‌ها، از سه نوع درمان استفاده می‌کنیم.

۱- انجام اقدامات مراقبتی مثل استراحت، نوشیدن مایعات فراوان، و استفاده از داروهای مسکن، تب‌بر، ضد سرفه، ضد احتقان و آنتی‌هیستامین‌ها، اولین اقدام درمانی در برخورد با این بیماری است.

۲- استفاده از داروهای ضد ویروس: چهار دارویی که در برخورد درمانی با ویروس آنفولانزا مورد استفاده قرار می‌گیرند عبارتند از:

آمانتادین (Amantadine)

ریمانتیدین (Rimantidine)

زانامیویر(Zanamirir)

اُسلتامیویر(Oseltamirir)

شکل ۳-۱۰ : اُسِلتامیویر با نام تجاری تامی‌فلو، از داروهای موثر برای کنترل آنفولانزا و بخصوص آنفولانزای خوکی است.

این داروها را می‌توان هم برای درمان و هم برای جلوگیری از انتقال عفونت (یعنی بعنوان پیش‌گیری‌کننده) مورد استفاده قرار داد.

امروزه گزارشات زیادی از مقاومت دارویی نسبت به دو داروی اول وجود دارد و دو داروی دیگر یعنی زانامیویر و اُسلتامیویر بعنوان داروی انتخابی در برخورد با آنفولانزایH1N1 /

آنفولانزا
آنفولانزای انسانی – آنفولانزای خوکی

به‌ زبان‌ ساده‌

 

هر سؤالی‌ که‌ راجع‌ به‌ علل‌، علائم‌ و نشانه‌ها، تشخیص‌ و درمان‌

آنفولانزای انسانی آنفولانزای خوکی

در ذهن‌ شما وجود دارد پاسخش‌ را در این‌ کتاب‌ خواهید یافت‌

 

 

تألیف‌:

دکتر احمد محمودآبادی‌

دارای‌ بورد تخصصی‌ بیماریهای‌ داخلی‌

(متخصص داخلی نمونه)

 

 

دفتر تهران‌: خیابان انقلاب، بین نامجو و مدنی، کوچه پناهی، پلاک ۲۰، واحد ۱

تلفن۷۷۶۳۱۳۴۷ – ۷۷۶۵۰۱۵۹ – همراه‌ ۰۹۱۲۲۵۴۵۶۰۰

Web: Kerdegari.com             Email: Info@Kerdegari.com

 

آنفولانزا

آنفولانزای انسانی آنفولانزای خوکی

به‌ زبان‌ ساده‌

دکتر احمد محمودآبادی‌

دارای‌ بورد تخصصی‌ بیماریهای‌ داخلی‌

چاپ‌ اول‌: ۱۳۸۸

تیراژ: ۵۰۰۰ نسخه‌

مدیر تولید: غلامرضا کردگاری‌

صفحه‌آرایی: راحله‌ محمودآبادی‌

چاپ‌: مطبوعاتی ایران

شابک‌: ۸-۸۹-۲۷۳۶-۹۶۴-۹۷۸

۲۲۰۰ تومان


 

 

این کتاب تقدیم می‌گردد

به

برادر عزیز و دوست داشتنیم

«یاور محمود آبادی»

او که وجودش پشت گرمی

بزرگی برای ادامه انتشار مجموعه

این کتاب‌ها است.

 

 

 

 

فهرست‌

 

…………………… مقدمه‌…………………………………………………………………………… ۷

فصل ۱ : سرماخوردگی

سؤال ۱ ـ ۱ : سرماخوردگی چیست؟……………………………………………………. ۹

سوال ۱-۲: سرماخوردگی باعث بوجود آمدن چه علائمی در فرد می‌شود؟ ۱۰

سوال ۱-۳: سرماخوردگی توسط کدامیک از عوامل عفونی بوجود می‌آید؟ ۱۲

سوال ۱-۴: سرماخوردگی چگونه تشخیص داده می‌شود؟……………………. ۱۴

سوال ۱-۵: آیا لازم است علت سرماخوردگی را تشخیص دهیم؟………… ۱۶

سوال ۱-۶: برای درمان بیمار سرماخورده، باید چه اقداماتی انجام داد؟.. ۱۸

فصل ۲ : آنفولانزا

سؤال ۲ ـ ۱ : آنفولانزا چیست؟………………………………………………………….. ۲۰

سؤال ۲-۲: آنفولانزا دارای چه تاریخچه‌ای است؟………………………………. ۲۰

سؤال ۲-۳: ویروس‌های آنفولانزا چند نوع هستند؟……………………………… ۲۵

سوال ۲-۴: بیمار مبتلا به آنفولانزا دارای چه علائم و نشانه‌هایی است؟… ۲۷

سوال ۲-۵: عوارض آنفولانزا چیست؟………………………………………………… ۲۹

سوال ۲-۶: ویروس آنفولانزا چگونه منتقل می‌شود؟……………………………. ۳۰

سوال ۲-۷: ویروس‌های آنفولانزا، علاوه بر انسان، چه موجودات دیگری را بیمار می‌کنند؟         ۳۲

۱- آنفولانزای پرندگان ((Bird flu:………………………………………………………… 33

سوال ۲-۸: چگونه می‌توان‌ از انتقال ویروس آنفولانزا‌‌ جلوگیری کرد ؟… ۳۷

سوال ۲-۹: به چه کسا‌نی باید واکسن آنفولانزا تزریق کرد؟………………… ۳۸

سوال ۲-۱۰: واکسن آنفولانزا چه عوارضی دارد؟……………………………….. ۴۰

سوال ۲-۱۱: چرا باید هر سال واکسن آنفولانزا را تزریق کرد؟……………. ۴۰

سوال ۲-۱۲: آنفولانزا چگونه تشخیص داده می‌شود؟………………………….. ۴۱

سوال ۲-۱۳: آنفولانزا چگونه درمان می‌شود؟……………………………………… ۴۳

سوال ۲-۱۴: پیش آگهی آنفولانزا چیست؟ یا به عبارت دیگر آنفولانزا چه مسیری را طی می‌کند؟              ۴۸

فصل ۳ : آنفولانزای A

سوال ۳-۱: آنفولانزای نوع A  چیست؟……………………………………………….. ۵۰

سوال ۳-۲: چند نوع آنفولانزای نوع A داریم و اساس این تقسیم بندی چیست ؟           ۵۱

سوال ۳-۳: ویروس‌های آنفولانزای A چه موجوداتی را مبتلا می‌کنند و هر گروه موجودات توسط کدام گروه از انواع گونه‌های ویروس A مبتلا می‌شوند؟……………………………………………………………. ۵۲

سوال ۳-۴: ویروس آنفولانزای خوکی چیست؟…………………………………… ۵۸

سوال ۳-۵: آنفولانزای خوکی چیست؟……………………………………………….. ۵۸

سوال ۳-۶: اگر انتقال آنفولانزا از خوک به انسان نادر است، پس این‌همه سروصدا برای چیست؟               ۵۹

سوال ۳-۷: ویروس آنفولانزای خوکی (A/H1N1) چگونه انتقال می‌یابد؟.. ۶۱

سوال ۳-۸: عفونت با آنفولانزای خوکی (A/H1N1) باعث بوجود آمدن چه علایمی در فرد می‌شود؟            ۶۴

سوال ۳-۹: اگر علائم بالینی ویروس آنفولانزای A از نوع H1N1، دقیقاً شبیه آنفولانزای فصلی است پس چرا این همه سر و صدا به راه افتاده و چرا این همه از آن می‌ترسیم؟………………………………………… ۶۵

سوال ۳-۱۰: منظور از عوارض ایجاد شده توسط ویروس آنفولانزای H1N1 / A چیست؟              ۶۶

سوال ۳-۱۱: چگونه می‌توان از انتقال ویروس آنفولانزای H1N1/ A جلوگیری کرد؟      ۶۷

سوال ۳-۱۲: ویروس آنفولانزای H1N1 / A در چه کسانی می‌تواند خطرناک باشد؟        ۶۹

سوال۳-۱۳: ویروس آنفولانزای H1N1/A چگونه تشخیص داده می‌شود؟ آیا هر فردی که دچار علائم سرماخوردگی بود، باید از نظر وجود یا عدم وجود ویروس آنفولانزا و به خصوص گونه H1N1/A آن کنترل گردد؟  ۷۰

سوال۳-۱۴: آنفولانزای H1N1/A چگونه درمان می‌شود؟………………………. ۷۱

 

 

 

 

 

مقدمه‌

 

 

سرماخوردگی، شایعترین بیماری عفونی درگیر کننده انسان است.

آنفولانزا که یک نوع سرماخوردگی شدید محسوب می‌شود، باعث خانه‌نشین شدن میلیون‌ها کودک و بزرگ، دبستانی و دانشگاهی، کارگر و کارمند در طول یک سال و بخصوص فصول سرد سال می‌شود. بسیاری از مردم فرق واقعی سرماخوردگی و آنفولانزا را نمی‌دانند. بسیاری از مردم، این دو حالت را دو بیماری کاملاً جداگانه می‌دانند و آگاهی کمی نسبت به خصوصیات بالینی آن‌ها دارند. طی ماه‌های اخیر و پس از به راه افتادن موج جدید از پاندمی(گسترش جهانی یا جهانگیری) ویروس از گونه‌های آنفولانزا با عنوان آنفولانزای خوکی، نگرانی‌های زیادی را در سرتاسر جهان بوجود آورد. بسیاری از خوانندگان کتاب‌هایم، طی تماس‌های حضوری در مطب یا از طریق تلفن، تقاضای نوشتن چنین کتابی را کردند و من به دیده منت فرمان آن‌ها را اجابت کردم. امیدوارم مطالعه این کتاب که با استفاده از بررسی آخرین دستاوردهای امروزه پزشکی درباره آنفولانزا و بخصوص نوع خوکی آن نوشته شده است، بتواند به دامنه آگاهی خوانندگان عزیز کمک کند.

در پایان لازم است از زحمات بی‌دریغ مدیر عامل محترم انتشارات کردگاری جناب آقای مهندس غلامرضا کردگاری و همسر مهربانشان، سرکار خانم راحله محمودآبادی، برادرزادۀ عزیزم به خاطر کمک به من در انتشار این کتاب و مجموعه کتاب‌های «بیماریها به زبان ساده» تقدیر و تشکر کنم بدون شک اگر تشویق‌های گرم آن‌ها و البته پشتگرمی و فداکاریهایشان نبود، هیچ‌گاه مجموعۀ این کتاب‌ها به دست شما خوانندۀ محترم نمی‌رسید. از خداوند بزرگ طول عمر همراه با عزت و سربلندی برای این زوج عزیز را آرزومندم.

از خوانندگان‌ محترم‌ این‌ کتاب‌ خواهشمندم‌ نظریات‌ و سؤالات‌ خود را با آدرس‌ اینجانب‌ در میان‌ بگذارند تا بتوانم‌ در چاپ‌های‌ بعدی‌ از آن‌ها استفاده‌ کنم‌. آرزوی‌ من‌ بهبود سطح‌ اطلاعات‌ عمومی‌ بیماران‌ و شناخت‌ بهتر آن‌ها از بیماریشان‌ است‌ تا بتوانند با سلاح بزرگ دانایی به نبرد با بیماری خود رفته و زندگی سالمتری داشته باشند.

 

دکتر احمد محمودآبادی‌

 

 

 

 

 

 

آدرس‌ مطب‌ : مشهد ـ خیابان‌ احمدآباد ـ بین‌ عارف‌ و پرستار ـ طبقه‌ فوقانی‌ داروخانه‌ شبانه‌روزی‌ احمدآباد ـ طبقه‌ سوم‌ ـ دکتر محمودآبادی ـ تلفن‌ ۸۴۰۵۰۵۵ – ۰۵۱۱

 

 

 

 

 

فصل‌ اول‌

سرماخوردگی

سؤال ۱ ـ ۱ : سرماخوردگی چیست؟

سرماخوردگی یک بیماری عفونی و حاد است که در اثر تهاجم عوامل ویروسی به دستگاه تنفس فوقانی انسان بوجود می‌آید.

دستگاه تنفس آدمی را به دو بخش فوقانی و تحتانی تقسیم‌بندی می‌کنند. دستگاه تنفس فوقانی شامل دهان، حلق، بینی، سینوس‌ها و حنجره می‌باشد. بقیه قسمت‌ها یعنی تراشه، برونش‌ها، برونشیول‌ها و کیسه‌های هوائی، دستگاه تنفس تحتانی را تشکیل می‌دهند. ویروس‌های سرماخوردگیِ معمولی، بینی، سینوس‌ها و حلق را مورد تهاجم قرار داده علائم ناشی از التهاب این قسمت‌ها را به‌وجود می‌آورند. بعضی از ویروس‌ها مثل آنفولانزا، علاوه بر اعضای ذکر شده، می‌توانند به دستگاه تنفس تحتانی نیز نفوذ کرده و علائم شدیدتر، از جمله تظاهرات مربوط به سینه‌پهلو یا ذات‌الریه را بوجود بیاورند.

براساس آنچه گفته شد می‌توان سرماخوردگی را یک بیماری عفونی حاد تعریف کرد که علائم ناشی از التهاب بینی، سینوس‌ها و حلق را با خود همراه دارد.

شکل۱-۱ : نمایی هنری از ویروس عامل آنفولانزا

سوال ۱-۲: سرماخوردگی باعث بوجود آمدن چه علائمی در فرد می‌شود؟

ویروس‌های سرماخوردگی هم می‌توانند راه‌های فوقانی دستگاه تنفس یعنی بینی، سینوس‌ها، گوش میانی و حلق را درگیر کنند و هم می‌توانند خود را به راه‌های هوایی تحتانی دستگاه تنفس یعنی برونش‌ها، برونشیول‌ها، کیسه‌های هوایی و بافت‌های بینابینی رسانده، علائم مربوط به التهاب و افزایش ترشح در آن‌ها را ایجاد کنند.

علاوه بر علائم مربوط به درگیری راه‌های هوایی در قسمت‌های مختلف دستگاه تنفس، ویروس‌ها در خون پخش شده و مجموعه علائمی را ایجاد می‌کنند که به آن‌ها علائم ویرمی (ویروس در خون) می‌گویند. از طرف دیگر، در وسط معرکه دعوای بین سیستم‌های دفاعی بدن (یعنی گلبول‌های سفید) و ویروس‌ها، موادی آزاد می‌شود که می‌توانند علائم بالینی متعدد مثل تب، دردهای استخوانی- عضلانی، ضعف، بی‌حالی، بی‌اشتهایی، کسالت و… ایجاد کنند. به خاطر داشته باشیم که تقریباً در همه بیماریهای فعال عفونی (ویروس‌ها، باکتری‌ها و…)، به خاطر دعوا و جنگ بین مهاجم و مدافع، موادی در خون آزاد می‌شوند که علائم بالینی ذکر شده را ایجاد می‌کنند. بعضی از این مواد که در خون رها می‌شوند، ناشی از تخریب اجزاء عامل مهاجم یعنی ویروس‌ها، باکتری‌ها و… هستند و بخشی نیز تیر و ترکش‌هایی هستند که سیستم دفاعی بدن برای حمله به مهاجم از آن‌ها استفاده می‌کند.

شکل ۱-۲: تب، بی‌حالی، ضعف و… از علائم بالینی سرماخوردگی هستند که این خانم کوچولو را در رختخواب نگه داشته‌اند و البته نوازش دست مهربان مادر بر پیشانی تب دار، یادگاری خوش از تب و بیماری

در یک تقسیم‌بندی کلی، علائم بالینی ناشی از سرماخوردگی را می‌توان در ۲ گروه علائم مربوط به دستگاه تنفس و همچنین علائم خارج دستگاه تنفس طبقه‌بندی کرد. جدول ۱-۱، نشان‌دهنده، مجموعه علائم مربوط به سرماخوردگی است.

ذکر این نکته ضروری است که همه آنچه با عنوان علائم مربوط به سرماخوردگی در جدول ۱-۱، آمده است، امکان بروز در یک بیمار را ندارند و او با توجه به نوع ویروس، همچنین شدت مقاومت و ایمنی بدن، بعضی از علائم بالینی را دارا خواهد بود. به عنوان مثال و همانطور که در مطالب قبلی عنوان شد، ویروس آنفولانزا اگر چه به عنوان ویروس عامل سرماخوردگی طبقه‌بندی می‌شود ولی علائم بالینی ناشی از حمله آن، گاه آنقدر شدید است که بیمار را خانه‌نشین می‌کند و این شدت باعث شده که بعضی از مردم فکر می‌کنند، آنفولانزا یک بیماری است و سرماخوردگی یک بیماری دیگر. درصورتی‌که سرماخوردگی با ویروسی به نام آنفولانزا، بیماری آنفولانزا نامیده می‌شود.

۱- علائم مربوط

به دستگاه تنفس«

۱- التهاب بینی

(رینیت)   «

۱- عطسه

۲- آبریزش بینی

۳- خارش بینی

۴- صحبت تودماغی

۲- التهاب سینوس‌ها

(سینوزیت) «

۱- ترشح از بینی

۲- سردرد

۳- …

۳- التهاب گوش

میانی(اتیت مدیا)«

۱- کاهش شنوایی

۲- گوش‌درد

۳- …

۴- التهاب حلق

(فارنژیت) «

۱- گلودرد

۲- تورم و قرمزی حلق

۳- بلع دردناک

۵- التهاب راه‌های

هوایی تحتانی «

(برونشیت…)

۱- سرفه

۲- خلط

۳- گاهی تنگی‌نفس، گاهی خس‌خس  سینه

۲- علائم مربوط به

خارج دستگاه «

تنفس

۱- تب               ۲- دردهای استخوانی – عضلانی

۳- ضعف            ۴- بی‌حالی

۵- بی‌اشتهایی        ۶- کسالت

جدول ۱-۱ : علائم و نشانه‌ها در سرماخوردگی

سوال ۱-۳: سرماخوردگی توسط کدامیک از عوامل عفونی بوجود می‌آید؟

ویروس‌ها عامل اصلی بوجودآورنده سرماخوردگی هستند و تنها کمتر از ۵ درصد موارد، باکتری‌ها می‌توانند به عنوان عامل سرماخوردگی شناسایی شوند. در جدول ۱-۲، ویروس‌های ایجادکننده سرماخوردگی همراه با درصد آن‌ها ذکر شده است.

۱- رینوویروس‌ها « ۴۰-۳۰ درصد علل سرماخوردگی را شامل می‌شوند

و خود از ۱۰۰ زیرگروه دیگر تشکیل می‌شوند.

۲- کوروناویروس‌ها « ۱۵-۱۰ درصد
۳- آنفولانزا « ۳۰-۲۵ درصد
۴- ویروس‌هایی با نام RSV « ۵ درصد
۵- آدنوویروس‌ها « ۱۰- ۵ درصد
۶- پاراآنفولانزا « ۵ درصد
۷- بقیه موارد « حدود ۲۰ درصد

جدول ۱‌‌‌‌‌‌-۲ : ویروس‌های ایجادکننده سرماخوردگی

شناخت عامل ایجادکننده سرماخوردگی اهمیت زیادی ندارد زیرا در بسیاری از آن‌ها، درمان، علامتی است و تنها لازم است التهاب بینی، حلق و سینوس‌های بیمار یا سرفه‌های آزاردهنده او را مورد درمان قرار دهیم.

شناخت عامل سرماخوردگی البته از دو جهت اهمیت دارد.

اهمیت اول در شناسایی گونه‌های باکتریایی (کمتر از ۵ درصد) به عنوان عامل سرماخوردگی است که اگر وجود داشته باشد، برای جلوگیری از عوارض خارج دستگاه تنفس مثل مفاصل، قلب، کلیه‌ها و… از آنتی‌بیوتیک استفاده کنیم.

اهمیت دوم در شناخت علت سرماخوردگی، تشخیص ویروس آنفولانزا به عنوان عامل آن می‌باشد زیرا این ویروس هم می‌تواند علائم بالینی شدید و آزاردهنده بوجود آورد و هم در صورت تشخیص قطعیِ علتِ آن، می‌توان از داروهای ضد ویروسی استفاده کرد.

ویروس

آنفولانزا

شکل ۱-۲: این باغ زیبا، نمایی هنری –  کامپیوتری از چگونگی تهاجم ویروس آنفولانزا به مخاط دستگاه تنفس را نشان می‌دهد.

سوال ۱-۴: سرماخوردگی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص سرماخوردگی آن‌قدر ساده است که بیمار یا اعضاء خانواده او، خیلی راحت به آن می‌رسند. نکته مهم در تشخیص سرماخوردگی افتراق آن از سایر بیماری‌های مربوط به دستگاه تنفس می‌باشد.

بیماری‌هایی که می‌توانند به اشتباه توسط افراد، سرماخوردگی نام‌‌گذاری شوند عبارتند از:

۱- حمله آسم

۲- سینوزیت حاد باکتریایی

۳- آلرژی (فصلی، غیر فصلی)

۴- سینه‌پهلو یا ذات‌الریه

۵- برونشیت باکتریایی، بخصوص در کسانی که به علت مصرف دراز مدت سیگار از برونشیت مزمن رنج می‌برند و به دنبال اضافه شدن یک عامل باکتریایی بر روی برونشیت مزمن، بدحال شده و دچارعلائم بالینی ناشی از نارسایی تنفسی خواهند شد.

۶- انواع آبسه‌های دهانی و حلقی

۷- آنژین چرکی یا فارنژیت باکتریایی(۱-۳)

۸- برونشیولیت یا التهاب و عفونت راه‌های هوایی کوچک انتهایی بخصوص در کودکان کمتر از یک سال

۹- تورم و التهاب اپی‌گلوت که به آن اپی‌گلوتیت گفته شده و یک بیماری جدی تهدید کننده راه‌های تنفسی است.

(اپی‌گلوت عضوی است که به هنگام عمل بلع، ابتدای راه‌های تنفسی را پوشانده و مانع از ورود غذا یا هر خوراکی دیگر به آن‌ها می‌شود.)

شکل ۱-۳: حلق بیمار مبتلا به آنژین چرکی که در صورت عدم تشخیص و درمانِ به موقع، می‌تواند منجر به آسیب‌دیدگی اعضاء حیاتی بدن یعنی قلب، کلیه‌ها و… شود.

۱۰- خروسک (کروپ) که التهاب هم‌زمان حنجره، تراشه یا نای (راه هوایی‌ اصلی) و برونش‌ها است و در لغت شناسی پزشکی به آن لارنگوتراکئو برونشیت گفته می‌شود. بیماری‌های گوناگونی که ذکر شدند می‌توانند با سرماخوردگی اشتباه شوند و البته این اشتباه از طرف بیماران صورت می‌گیرد نه پزشکان. اهمیت بیماری‌های ذکر شده و نیاز به استفاده از آنتی‌بیوتیک در بسیاری از آن‌ها باعث می‌شود که بیماران و به‌خصوص پدران و مادران کودکان بیمار را تشویق کنیم تا با مشاهده علایم بالینی التهاب و عفونت قسمت‌های مختلف دستگاه تنفس آن‌ها را به پزشک نشان داده تا اقدامات درمانی مورد نیاز صورت گیرد.

علی‌رغم توضیحات ذکر شده، تشخیص سرماخوردگی، یک تشخیص بالینی است و مانند بسیاری از بیماری‌های دیگر نیازی به استفاده از انجام اقدامات تشخیصی مثل رادیوگرافی و … نیست. بیمار با علائمی که در پاسخ به سوال ۱-۲ ذکر شد از پزشک کمک کرفته و او با معاینه بیمار ضمن مطمئن شدن از عدم وجود تشخیص‌های خطرناک بیمار را تحت درمان قرار می‌دهد.

سوال ۱-۵: آیا لازم است علت سرماخوردگی را تشخیص دهیم؟

از آنجایی‌که تقریباً در تمامی حالات سرماخوردگی، درمان یکی بوده و شامل اقدامات کلی مثل استفاده از بخور، مسکن، تب‌بر، استراحت و مایعات گرم می‌باشد، نیازِ چندانی به شناسایی ویروس عامل سرماخوردگی نیست.

اهمیت اقدامات تشخیصی در سرماخوردگی بخاطر پاسخ به ۳ سؤال است.

  1. آیا آنفولانزا عامل سرماخوردگی بیمار است؟
  2. آیا باکتری، باعث سرماخوردگی بیمار شده است؟
  3. آیا بر روی سرماخوردگیِ معمولیِ بیمار، یک عفونت باکتریایی اضافه شده است یا خیر؟

تشخیص آنفولانزا از آن جهت اهمیت دارد که در بین انواع سرماخوردگی‌ها، تنها آنفولانزا است که علاوه بر اقدامات درمانی -حمایتی نیازمند استفاده از داروهای ضد ویروسی است و استفاده از این داروها به بهبود سریعتر بیمار کمک می‌کند.

لوزۀ قرمزِ ورم‌کرده
قرمزی گلو
زبان خاکستری و خزمانند
قرمزی گلو
لوزۀ قرمز متورم
نقاط سفید رنگ
زبان کوچک
فارنژیت ویروسی
فارنژیت باکتریایی

شکل ۱-۴ : مقایسه تورم حلق به دنبال آلودگی با باکتری و یا ویروس

نکته بعدی، افتراق عامل عفونی باکتریایی از ویروسی در فارنژیت (التهاب حلق) می‌باشد. این جداسازی و تشخیص تا حدود زیادی با معاینه حلق بیمار مشخص است. در شکل ۱-۴، دو بیمار مبتلا به فارنژیت مشاهده می‌شوند که در یکی عامل باکتریایی و در دیگری عامل ویروسی دخالت دارد. تا حدود زیادی با مقایسه این دو عکس می‌توان به افتراق این دو پی برد. هر چند گاهی لازم است با استفاده از اقدامات تشخیصی مثل کشیدن سواب بر روی محل التهاب و امتحان فوری که اکنون امکانات انجام آن در مطب‌ بسیاری از پزشکان متخصص عفونی و کودکان‌وجوددارد،نسبت به‌تشخیص عفونت توسط ‌باکتری ‌استرپتوکوک ‌اقدام کرد. برای پاسخ به پرسش سوم باید به این نکته توجه داشت که بیشتر سرماخوردگی‌ها در عرض ۵ تا ۱۰ روز خوب می‌شوند و اگر علائم بالینی از جمله گلودرد، تب… ادامه یافت باید به یک عارضه از جمله ایجاد آبسه یا احتمال اضافه شدن یک عفونت باکتریایی بر روی التهابِ ناشی از سرماخوردگیِ معمولی، شک کرد.

سوال ۱-۶: برای درمان بیمار سرماخورده، باید چه اقداماتی انجام داد؟

یک سرماخوردگی معمولی، حدود ۵ تا ۷ روز طول کشیده و طی این مدت باعث بوجود آمدن علائمی می‌شود که در پاسخ به سوال ۱-۲ ذکر شد. درمان سرماخوردگی مانند درمان همه بیماری‌ها، از سه قسمت تشکیل شده است.

۱- درمان علامتی : در این نوع از درمان، علائم بالینی ایجاد شده از جمله تب، سردرد، دردهای استخوانی عضلانی، سرفه و… با استفاده از داروهای لازم درمان می‌شوند.

۲– درمان علتی : سرماخوردگی معمولی که در اصطلاح پزشکی به آن common cold گفته می‌شود، نیازی به داروهای ضد ویروس ندارد اما اگر آنفولانزا و بخصوص بعضی از انواع نگران کننده آن مثل آنفولانزای A نوع ۱N1H به‌عنوان عامل بیماری تشخیص داده شود باید از داروهای ضد ویروسی مثل Zanamivir (زانامیویر) و یا  Oseltamivir (اوسِلتا میویر) استفاده کرد که داروی دوم با نام تجاری تامی فلو (tamiflu) معروف است.

۳- درمان عوارض بوجود آمده : بعضی از انواع ویروس‌های عامل آنفولانزا مثل آنفولانزای خوکی (۱N1H/A) علاوه بر بوجود آوردن علائم معمول مثل تب، گلودرد، سردرد و… می‌توانند به قسمت‌های خارج دستگاه تنفس مثل قلب، اعصاب و… حمله کرده عوارضی را بوجود بیاورند که نیازمند انجام اقدامات درمانی مخصوص به خود است.

خلاصه‌ای ازاقدامات درمانی لازم برای برخورد با بیمارمبتلا به سرماخوردگی درجدول ۱-۳ آورده شده است.

۱- درمان علامتی « ۱- درمان تب بوسیله استامینوفن

۲- درمان دردهای استخوانی عضلانی با داروهایی مثل استامینوفن، بروفن.

۳- کنترل سرفه‌های بیمار با استفاده از داروهای ضد سرفه مثل ترکیبات دارای کدئین، دکسترو متورفان.

۴- کنترل ودرمان آبریزش و گرفتگی بینی با داروهای خانواده آنتی هیستامین و ضد احتقان‌ها.

۲- درمان علتی « استفاده ازداروهای ضد ویروس مثل تامی‌فلو برای کنترل ویروس‌های خانواده آنفولانزا.
۳- درمان عوارض « کنترل و درمان عوارض ایجاد شده مثل سینه‌پهلو، اختلالات قلبی، اختلالات متعدد عصبی و…

جدول ۱-۳ : خلاصه‌ای ازاقدامات درمانی لازم برای برخورد با بیمارمبتلا به سرماخوردگی

درمورد درمان علامتی لازم است به یک نکته اشاره شود و آن لزوم عدم استفاده از آسپرین برای کنترل تب در بعضی از عفونت‌های ویروسی برای بیماران کمتر از ۱۸ سال می‌باشد. استفاده از آسپرین یا ترکیبات حاوی آسپرین در چنین افرادی می‌تواند به یک بیماری حاد وخطرناک تبدیل شود که «سندرم ری» نامیده شده و با ایجاد اختلال در کارکرد کبد همچنین مغز، جان بیمار را در معرض خطر قرار خواهد داد.

 

 

 

 

 

فصل‌ دوم‌

آنفولانزا

سؤال ۲ ـ ۱ : آنفولانزا چیست؟

آنفولانزا یک بیماری حاد تب‌دار است که در اثر حمله عوامل ویروسی خاص به دستگاه تنفس انسان و بعضی از گونه‌های جانوری مثل پرندگان، اسب‌ها، خوک‌ها، سگ‌ها و… بوجود می‌آید.

به زبانی دیگر می‌توان گفت که آنفولانزا همان سرماخوردگی است ولی با توجه به خاصیت عوامل ایجاد کننده آن از قدرت بیمارزایی و ناتوان کنندگی بیشتری برخوردار بوده که علاوه بر درگیر کردن قسمت‌های مختلف دستگاهِ تنفسِ فوقانی مثل بینی، سینوس‌ها، حلق و حنجره سایر قسمت‌های دستگاهِِِِ تنفس از جمله راه‌های هوایی اصلی و فرعی، ‌همچنین حبابچه‌های هوایی را درگیر کرده، علاوه بر آن بیمار مبتلا، دچار دردهای عضلانی – استخوانی بیشتر و حتی علائم درگیری سایر اعضای بدن مثل دستگاه گوارش، قلب و عروق و… خواهد بود.

سؤال ۲-۲: آنفولانزا دارای چه تاریخچه‌ای است؟

آنفولانزا یک لغت گرفته شده از زبان ایتالیایی است که معنی آن «تحت تاثیر قراردادن» می‌باشد. قبل از فرارسیدن دوران طب مدرن این بیماری را به واسطه تاثیرات صورت‌های فلکی و حرکات ستارگان در آسمان می‌دانستند. با پیشرفت پزشکی و افزایش آگاهی نسبی در مورد مکانیزم بیماری‌ها، نام آن را به (influenza  del  freddo) تغییردادند که می‌توان آن را (تحت تاثیر گرفتن توسط سرما) ترجمه کرد.

شکل ۲-۱: تب، سردرد، گلودرد، بی‌حالی و…،
از علائم شایع آنفولانزا می‌باشند.

برای نخستین‌بار در سال ۱۷۴۳ یعنی حدود ۲۶۵ سال قبل، پس از همه گیر شدن این بیماری در اروپا، انگلیسی زبان‌ها لغت خلاصه شده آنفولانزا (influenza  ) رابرای آن انتخاب کردند.

شکل ۲-۲ : نمایی هنری، کامپیوتری از ویروس آنفولانزایA ، نوعH5N1 که آنفولانزای پرندگان یا آنفولانزای مرغی نیز نامیده می‌شود.

سایر نام‌های آنفولانزا عبارتند از: گریپ (یک لغت فرانسوی) زکام همه گیر، بیماری عرق ریزان، تب اسپانیایی و…

خلاصه‌ای از جمع‌بندی علائم مربوط به آنفولانزا، نخستین بار درحدود ۲۴۰۰ سال قبل توسط بقراط دانشمند یونانی، ارائه شد.

نخستین گزارش ثبت شده مربوط به پاندمی این بیماری به سال ۱۵۸۰ برمی‌گردد. «پاندمی = فراگیر شدن بیماری بصورت متوالی و همزمان در بسیاری از نقاط جهان»

در این سال بیماری ازروسیه شروع شده و از طریق آفریقا وارد اروپا شد. درشهر رم حدود ۸ هزار نفر کشته شدند و بسیاری از شهرهای اسپانیا نابود گردیدند. بیماری در طی قرن‌های ۱۷ و ۱۸ میلادی در قسمت‌های مختلف جهان انتشار پیدا کرده و یک همه‌گیری جهانی گسترده در فاصله سال‌های ۱۸۳۰ تا ۱۸۳۳ حدود یک چهارم جمعیت دنیا را مبتلا کرد. معروفترین و کشنده‌ترین گزارشی که از انتشار آنفولانزا، در حافظه تاریخ باقی مانده است مربوط به سال ۱۹۱۸میلادی است که در این سال گونه‌ای از ویروس آنفولانزای A از نوع ۱N1H برای مدت یک سال بسیاری از مردم جهان را آلوده کرد و طی یک سالی که انتشار جهانی داشت حدود ۲۰ تا ۱۰۰ میلیون انسان را به کام مرگ فرستاد. از آنجایی که بیماری از اسپانیا آغاز شده بود، این بیماری آنفولانزای اسپانیایی نام گرفت.

شکل ۲-۳ : سال ۱۹۱۸ = سالی که ویروس آنفولانزای H1N1
میلیون‌ها انسان را به کام مرگ فرستاد.

این پاندمی (همه‌گیری جهانی) بعدها بزرگترین هولوکاست پزشکی تاریخ نام گرفت (هولوکاست = کشتارهمگانی) و کشتارناشی از آن را با مرگ میر ناشی از مرگ سیاه (طاعون) در تاریخ بشری برابر می‌دانند. یک شاهد عینی که فضای آن روزها و حال و هوای بیماران را یادداشت کرده است، در نوشته خود این نکات را بیان کرده است که:

یکی از شدیدترین عوارض ایجاد شده توسط این بیماری، خونر‌یزی‌های شدید از مخاط اعضا و احشاء بیماران مثل خونریزی از بینی، معده و روده‌ها بود.

خونریزی از گوش‌ها و همچنین ضایعات خونریزی دهنده در پوست بیماران، از علائم و نشانه‌های دیگر بود.

شکل ۲-۴: ویروس آنفولانزای H1N1 که طی سال ۱۹۱۸ در عرض ۲۵ هفته، به اندازۀ ۲۵ سال ویروس HIV (عامل بیماری ایدز) باعث مرگ‌ومیر انسان‌ها شد.

بسیاری از بیماران به علت عارضه تنفسی بیماری یعنی ذات‌الریه (سینه پهلو) و اضافه شدن عامل باکتریایی بر روی عفونت ناشی از آنفولانزا، فوت کردند.

مقایسه مرگ و میر ناشی از آنفولانزای سال ۱۹۱۸ با مرگ و میر ناشی از بیماری تعجب برانگیز است.

برابر با آمار، طی ۲۵ هفته ابتدای بیماری آنفولانزا، حدود ۲۵ میلیون نفر فوت کرده‌اند، درحالی که طی گذشت حدود ۲۵ سال از شروع همه گیری ایدز حدود ۲۵میلیون نفر کشته شده‌اند.

برای آگاهی از همه گیری‌های ویروس آنفولانزا، خصوصیات خلاصه شده تعدادی از آنها درجدول ۲-۱ آورده شده است.

عنوان تاریخ میزان مرگ و میر گونه درگیرکننده
آنفولانزای روسی ۱۸۹۰-۱۸۸۹ حدود ۱میلیون نفر ۲N2H
آنفولانزای اسپانیایی ۱۹۲۰-۱۹۱۸ بین ۲۰تا۱۰۰میلیون نفر ۱N1H
آنفولانزای آسیایی ۱۹۵۸- ۱۹۵۷ بین ۱تا ۵/۱میلیون نفر ۲N2H
آنفولانزای هنگ کنگی ۱۹۶۹- ۱۹۶۸ حدود ۱میلیون نفر ۲N3H
آنفولانزای خوکی اکنون- ۲۰۰۹ نامشخص ۱N1H

جدول ۲-۱ : تعدادی از پاندمی‌‌‌‌های مشهور ویروس آنفولانزا
(پاندمی = جهان‌گیر شدن)

سؤال ۲-۳: ویروس‌های آنفولانزا چند نوع هستند؟

بسیاری از مردم، گونه‌های اصلی ویروس‌های عامل ایجاد کننده هپاتیت (ورم کبد) را می‌شناسند و می‌دانند که سه نوع اصلی آن عبارتند از ویروس هپاتیتA  ویروس هپاتیت B ویروس هپاتیت C.

(البته گونه‌های دیگر هم کبد را درگیر می‌کنند که در این کتاب، جایی برای توضیح آنها وجود ندارد.)

تعداد کمی ازمردم می‌دانند که ویروس‌های عامل آنفولانزا، خود از سه نوع اصلی A، B و C تشکیل شده‌اند.

ویروس آنفولانزای A : این ویروس که پرندگان وحشی آبزی (مرغابی‌هاو…) میزبان‌های طبیعی آن هستند، خود، براساس اجزای ساختمانی تشکیل دهنده دیواره آنها به گروه‌های کوچکتر تقسیم شده و نام‌های مختلفی به خود می‌گیرند.

گاهی گونه‌های ویروس آنفولانزای A به سایر گونه‌های حیوانی مثل پرندگان و از جمله پرندگان اهلی منتقل شده، بصورت نابود کننده‌ای، ضمن انتقال به انسان‌ها باعث بوجود آمدن همه گیری‌های شدید درجهان می‌شوند.

شکل ۲-۵: پرندگان، مهمترین گونه‌های جانوری برای میزبانی ویروس‌های آنفولانزا می‌باشند.

تعدادی از گونه‌های ویروس آنفولانزای A همراه با پاندمی‌های (گسترش جهانی) معروف تاریخی در جدول ۲-۱ آمده است.

۲- ویروس آنفولانزای B : این ویروس، برخلاف ویروس آنفولانزای نوع A که انواع مختلفی دارد، تنها از یک نوع تشکیل شده و تقریباً بصورت انحصاری فقط انسان را بیمار کرده و شیوع آن خیلی کمتر از نوع A می‌باشد.

علاوه بر انسان، تنها حیواناتی که احتمالاً می‌توانند به آنفولانزای B آلوده شوند عبارتند از خوک آبی و موش خرما.

علاوه بر تفاوت ویروس ‌آنفولانزای A و B در میزبان‌های آن‌ها، به علت کمتر بودن سرعت جهش‌های ژنتیکی در نوع B، این نتیجه‌گیری بوجود آمده است که احتمال همه گیری (پاندمی) ویروس آنفولانزای B، هیچگاه روی نخواهد داد.

۳- ویروس آنفولانزای C : این نوع از ویروس همانند نوع B تنها یک نوع دارد و می‌تواند علاوه بر انسان، سگ‌ها و خوک‌ها را نیز بیمار کند. این نوع ویروس آنفولانزا نادر بوده و به ندرت می‌تواند، یک بیماری خفیف در کودکان ایجاد کند.

سوال ۲-۴: بیمار مبتلا به آنفولانزا دارای چه علائم و نشانه‌هایی است؟

شکل بیماری را نشان می‌دهد که بطور شماتیک علائم ناشی از بیماری آنفولانزا بر روی ارگان‌های مختلف او نام‌گذاری شده است.

همانطور که در شکل۲-۶ و جدول۲-۲ نشان داده شده است. ۶ گروه اصلی علائم بالینی ناشی از آنفولانزا عبارتند از:

۱- علائم عمومی

۲- علائم مربوط به دستگاه تنفس فوقانی

۳- علائم مربوط به دستگاه تنفس تحتانی

۴- علائم مربوط به دستگاه گوارش

۵- علائم مربوط به دستگاه اعصاب

۶- علائم مربوط به دستگاه استخوانی، عضلانی

 

 

(مرکزی)

شامل

– سر درد

 

(عمومی)

شامل

– تب (معمولاٌ بالاست)

(عضلانی)

شامل

– دردهای عضلانی

(مفاصل)

شامل

– درد مفاصل

(معده)

شامل

– استفراغ کردن

(دستگاه تنفس تحتانی)

شامل

– سرفه کردن

(دستگاه تنفس فوقانی)

شامل

– گرفتگی و آبریزی بینی

– گلودرد

– گوش درد

علائم آنفولانزا

شکل ۲-۶ : علائم بالینی درگیری با ویروس آنفولانزا

خلاصه‌ای از علائم بالینی مربوط به دستگاه‌های مختلف در بیماری آنفولانزا در جدول۲-۲، آورده شده است.

 

نام عضو علائم بالینی مربوط
علائم عمومی « ۱- تب

۲- خستگی

۳- ضعف

دستگاه تنفس فوقانی « ۱- گرفتگی و آبریزش بینی

۲- گلودرد

۳- عطسه

دستگاه تنفس تحتانی « ۱- سرفه

۲- درد قفسه صدری

دستگاه گوارش « ۱- تهوع، گاهی استفراغ

۲- بی‌اشتهایی

دستگاه اعصاب « ۱- سردرد
دستگاه عضلانی استخوانی « ۱- دردهای عضلانی

۲- دردهای مفصلی

جدول ۲-۲: خلاصه‌ای از علائم بالینی مربوط به آنفولانزا

سوال ۲-۵: عوارض آنفولانزا چیست؟

وقتی صحبت از عوارض یک بیماری می‌شود، منظور نشانه‌ها و علائمی هستند که باعث خروج یک بیماری از سیر طبیعی خودش می‌شوند. آنفولانزا وقتی عارضه دار می‌شود که علاوه بر علائم معمولی ذکر شده، در جدول ۲-۲، سایر اعضای بدن نیز درگیر شوند. درگیر شدن قلب در جریان بعضی از گونه‌های آنفولانزا باعث التهاب عضله قلب (میوکاردیت) و یا التهاب پرده دور قلب (پریکاردیت) می‌شود.

در بعضی از گونه‌های آنفولانزا، دستگاه اعصاب مرکزی درگیر شده و بیماری‌هایی مثل ورم بافت مغز (انسفالیت) ورم نخاع (میلیت) و بیماری گیلن باره (فلج پیش‌رونده اندام‌های مختلف بدن) را ایجاد می‌کنند.

سوال ۲-۶: ویروس آنفولانزا چگونه منتقل می‌شود؟

افرادی که با ویروس آنفولانزا آلوده می‌شوند، بیشترین امکان انتقال ویروس به دیگران را در روزهای دوم و سوم عفونت خود دارند و البته احتمال انتقال عفونت به دیگران، حدود ۱۰ روز طول می‌کشد. کودکان آلوده، تمایل بیشتری برای انتقال عفونت به دیگران را دارند و درست قبل از شروع علائم بالینی تا حدود ۲هفته پس از آن، انتقال عفونت به دیگران از بیشترین امکان برخوردار است.

ویروس آنفولانزا از سه طریق به دیگران انتقال می‌یابد.

۱- انتقال مستقیم توسط سرفه یا عطسه بیمار آلوده، به طرف دهان، بینی و چشم فرد روبرو

۲- تنفس کردن ذرات آلوده که از طریق سرفه، عطسه و آب دهان بیمار وارد محیط شده و بصورت ذرات ریز و کوچک پراکنده شده‌اند.

۳- انتقال از طریق وارد کردن دست آلوده شده با عوامل عفونی که دست یا مستقیماً در تماس با فرد بیمار آلوده شده(مثل دست دادن) و یا اینکه فرد بیمار، وسایلی مثل اسکناس، دستگیره‌ها و کلیدهای برق را آلوده کرده و حالا فرد سالم با آن‌ها تماس برقرار می‌کند.

دانستن چند نکته برای آگاهی از اهمیت انتقالِ ذراتِ حاوی ویروس خالی از لطف نیست:

۱- وقتی یک فرد سرفه یا عطسه می‌کند، حدود ۴۰ هزار ذره در هوا پخش می‌شود که دارای اندازه‌های متعدد می‌باشند.

۲- ذراتی که قطر حدود نیم تا ۵ میکرون دارند می‌توانند برای لحظاتی در هوا باقی مانده و با تنفس فرد، وارد دستگاه تنفس او شوند.

۳- گاهی تنفس کردنِ حتی یک ذره، می‌تواند باعث بوجود آمدن بیماری شود.

شکل ۲-۷ : با هر عطسه یا سرفه، حدود ۴۰ هزار ذره از دهان و بینی فرد، وارد محیط می‌شود.

۴- ذرات ویروس آنفولانزا، به طور متوسط برای حدود ۲ تا ۸ ساعت می‌توانند در محیط بیرونی و خارج از بدن فرد زنده بمانند.

۵- هرچه میزان رطوبت هوا کمتر باشد و هرچه میزان اشعه ماوراء بنفش (نور خورشید) کمتر باشد، ذرات ویروس، بیشتر زنده می‌مانند و این مسئله به عنوانِ یکی از عوامل بیشتر بودن بیماری آنفولانزا در پاییز و زمستان شناخته شده است.

۶- از آنجاییکه ویروس آنفولانزا می‌تواند برای مدتی خارج از بدن انسان زندگی کند، بنابراین وسایل آلوده‌ای مثل اسکناس، دستگیره درب، کلیدهای برق و سایر وسایل خانگی می‌توانند عامل انتقال بیماری باشند.

۷- مدت زمانی که ویروس آنفولانزا می‌تواند بر روی سطوح آلوده باقی بماند متفاوت است مثلاً:

بر روی سطوح سخت بدون سوراخ مثل پلاستیک یا فلزات، برای مدت یک تا دو روز باقی می‌ماند.

حدود ۱۵ دقیقه بر روی یک دستمال کاغذی خشک و تنها حدود ۵ دقیقه بر روی پوست باقی خواهد ماند.

البته اگر ویروس در ترشحات مخاطی قرار داشته باشد، این زمان‌ها طولانی‌تر خواهد شد.

۸- ویروس آنفولانزای مرغی یا آنفولانزای پرندگان اگر یخ زده باشد برای مدت نامعلوم زنده خواهد بود.

۹- ویروس‌های آنفولانزا اگر برای ۶۰ دقیقه در دمای بالاتر از ۵۶ درجه سانتی‌گراد قرار بگیرد از بین می‌روند. علاوه بر آن، اگر میزان اسیدتیه محیط زیاد باشد و PH آن به کمتر از ۲ برسد، ادامه حیات ویروس‌های آنفولانزا غیر ممکن است.

سوال ۲-۷: ویروس‌های آنفولانزا، علاوه بر انسان، چه موجودات دیگری را بیمار می‌کنند؟

انواع  ویروس‌های آنفولانزا، گونه‌های متفاوت جانوری را آلوده می‌کنند و انتقال بین انواع گونه‌های جانوری امکان پذیر است.

بنظر می‌رسد پرندگان، مهمترین گونه‌های جانوری برای میزبانی ویروس‌های آنفولانزا باشند.

ز کنار هم قرار گرفتن انواع آنتی ژن‌های H (16 فرم وجود دارد یعنی از H1 تا H16 و آنتی ژن‌های  N(9 فرم وجود دارد یعنی از N1 تا N9 )، گونه‌های متعدد و متفاوت ویروس آنفولانزای A بوجود می‌آید مثلا H1N1، H2N1، H5N1، H3N2 و…. .

اتمام زیر گروه‌های موجود باعث آلودگی در پرندگان می‌شوند ولی تنها گروه‌های محدودی می‌توانند باعث آلودگی در انسان، سگ‌ها، اسب‌ها و خوک‌ها شوند.

شکل ۲-۸: خوک‌ها از جانورانی هستند که میزبانی گونه‌هایی از ویروس آنفولانزا را برعهده دارند.

مطالعات کاملی در مورد مرگ و میر حیوانات بدنبال بیماری آنفولانزا، وجود ندارد و اطلاع کاملی از آن‌ها در دست نیست. با این حال یک حمله اپی زوتیکِ (اپی زوتیکِ یعنی همه گیری در جانوران، مانند اپی‌دمی که به معنای همه‌گیری در انسان‌ها است) ویروس آنفولانزا در یکی از سواحل از کشور آمریکا طی سال‌ها ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۰ میلادی مرگ و میر حدود ۵۰۰ خوک دریایی را به همراه داشت.

۱- آنفولانزای پرندگان ((Bird flu:

علائم آنفولانزای پرندگان متفاوت و غیر اختصاصی است. اگر گونه ویروسی از بیماری زائی اندکی برخوردار باشد می‌تواند علائمی مثل ریختن پر، کاهش تخم‌گذاری و کاهش وزن را به همراه بیاورد.

شکل۲-۹ : آنفولانزای پرندگان می‌تواند باعث بوجود آمدن علائمی مثل ریختن پر در آن‌ها شود. و البته من حیفم آمد، به‌جای این تصویر زیبا، نمایی از یک طوطی پر ریخته را به نمایش بگذارم.

یک گونه از ویروس آنفولانزای A با عنوان H9N2 از قدرت بیماری‌زائی بالایی برخوردار بوده و می‌تواند با مرگ و میر بالایی همراه باشد. یکی از گونه‌های ویروس آنفولانزا که شدیداً بیماری زا بوده، زیر گروه H5N1 می‌باشد که از آن با عنوان آنفولانزای پرندگان نام برده می‌شود. این ویروس در بسیاری از جمعیت‌های پرندگان رسوخ کرده و در سرتاسر جهان همه‌گیر شد(پان زوتیک).

همه‌گیری این گونه از ویروس‌ آنفولانزایA  در پرندگان، باعث مرگ میلیون‌ها پرنده در سرتاسر جهان شد.

اگر چه تقریبا تمامی گونه‌های ویروس آنفولانزای A می‌توانند پرندگان را گرفتار کنند اما امروزه در همه جا وقتی صحبت از ویروس آنفولانزای پرندگان به میان می‌آید، همگی می‌دانند که، منظور ویروس آنفولانزای A نوع H5N1 می‌باشد.

شکل ۲-۱۰: کاهش تخم‌گذاری از علائم بیماری آنفولانزای مرغی می‌باشد. البته این آقا، خروس تشریف دارند و خود به خود از گذاشتن تخم معاف هستند.

شبیه این موضوع در مورد ویروس آنفولانزای A نوع H1N1 هم صدق می‌کند. اگر چه گونه‌های متعددی می‌توانند خوک‌ها را گرفتار کنند اما امروزه و بخصوص این روزها (ماه‌های انتهایی سال ۲۰۰۹ میلادی وماه‌های میانی سال ۱۳۸۸خورشیدی) وقتی صحبت از آنفولانزای خوکی می‌شود همه می‌دانند که منظور، ویروس آنفولانزایA  نوع N1H1 می‌باشد.

۲- آنفولانزای خوکی (wine flu):

درگیری آنفولانزای خوکی در این گروه از بیماران باعث بوجودآمدن علائمی مثل تب، سرفه، عطسه، گیجی، اختلال تنفس و اختلال اشتها می‌شود. در بعضی ازموارد آلودگی با ویروس می‌تواند منجر به سقط شدن جنین درخوک شود.

شکل ۲-۱۱: ویروس آنفولانزای خوکی، به ندرت از خوک به انسان منتقل می‌شود. انتقال اصلی آن از انسان به انسان است.

 

انتقال مستقیم ویروس آنفولانزای خوکی از خوک به انسان گاهی اتفاق می‌افتد که در این حالت به آن آنفولانزای خوکی زونوتیک (zoonotic) گفته می‌شود

از نیمه دوم قرن بیستم که بیماری شناخته شد، تاکنون تنها ۵۰ مورد بیماری انتقال یافته ازخوک به انسان گزارش شده است که ۶ نفر ازآنها فوت کردند.

درسال جاری میلادی (۲۰۰۹) یک گونه ازویروس آنفولانزای نوع  A که دارای خصوصیات ژنتیکی H1N1 است، همه گیری جهانی (پاندمی) را ایجاد کرد و آنفولانزای خوکی نامیده شد.

این ویروس نه از خوک به انسان که از انسان به انسان منتقل می‌شود.

سوال ۲-۸: چگونه می‌توان‌ از انتقال ویروس آنفولانزا‌‌ جلوگیری کرد ؟

دوراه اصلی جلوگیری از انتشار و انتقال ویروس انفولانزا به دیگران عبارتند از :

۱- واکسیناسیون

۲- کنترل عفونت

خلاصه ای از اقدامات لازم برای جلوگیری از انتقال بیماری در جدول ۲-۳ آورده شده است.

۱- واکسینا‌سیون « ۱- کودکان و افراد مسن

۲- بیماران آسمی

۳- بیماران مبتلا به دیابت

۴- بیماران مبتلا به نارسا‌ئی قلبی

۵- بیماران مبتلا به نارسا‌ئی کلیوی

۶- کسانی که ضعف سیستم ایمنی دارند

۲- کنترل عفونت « ۱- ویروس انفلانزا برای ۲ تا ۸ ساعت در خارج از بدن زنده می‌ماند.

۲- شستشوی دست‌ها با آب و صابون

۳- عدم انداختن آب دهان به بیرون

۴- پوشاندن بینی و دهان هنگام عطسه یا سرفه

۵- ترک سیگار

۶- بهداشتی کردن محیط خانه با وسایل سفیدکننده، اتک و…

جدول ۲-۳: خلاصه‌ای از اقدامات لازم برای جلوگیری از
انتقال ویروس آنفولانزا

شکل ۲-۱۲: مادربزرگ به خاطر سن بالا و البته وجود بیماریهایی مثل دیابت، فشار خون بالا و…، از کاندیداهای مناسب برای تزریق
واکسن آنفولانزا می‌باشد.

سوال ۲-۹: به چه کسا‌نی باید واکسن آنفولانزا تزریق کرد؟

همه افرادی که سن بالای ۶ ماه دارند می‌توانند واکسن آنفلانزا را تزریق کنند و البته در بسیاری از موارد به خصوص کسانی که دارای بیماری زمینه‌ای جدی بوده یا دارای ضعف سیستم ایمنی می‌باشند تزریق واکسن آنفولانزا از نان شب واجب‌تر ا‌ست. در یک نگاه کلی افراد زیر کاندید استفاده از واکسن آنفولانزا می‌باشند:

۱- کودکانی که در فاصله سنی ۶ ماهگی تا ۴ سالگی قرار دارند.

۲- افرادی که سن بالای ۵۰ سال دارند.

۳- خانم‌ها‌یی که در فصول پائیز و زمستان باردار هستند بخصوص آن‌هایی که دومین و سومین ماهه بارداری خود را در این فصول می‌‌گذ‌‌رانند.

شکل ۲-۱۳: تزریق واکسن آنفولانزا، هر ساله و در ابتدای فصل پاییز، برای بسیاری از بیماران، همانند نان شب واجب است.

۴- افرادی که به بیماری‌های جدی مثل نارسائی قلبی، آسم، برونشیت مزمن، نارسائی مزمن کلیه، دیابت و… مبتلا هستند.

۵- افرادی که به ویروسHIV آلوده بوده یا دارای بیماری ایدز می‌باشند.

۶- افرادی که به علت مصرف دراز مدت کورتون، از سیستم ایمنی ضعیفی برخوردار هستند.

۷- افرادی که در بیمارستان‌ها، مراکز درمانگاهی، آسایشگاه‌ها، مراکز دیالیز و …. کار می‌کنند.

۸- افرادی که در کودکستان‌ها، آسایشگاه سالمندان و… کار می‌کنند.

۹- تمامی افرادی که با یک فرد مبتلا به ضعف شدید سیستم ایمنی زندگی می‌کنند مثلا اعضای خانواده کسی که پیوند کلیه دریافت کرده و اکنون آ‌لودگی آن‌ها با ویروس آنفولانزا و انتقال آن به فرد بیمار می‌‌تواند عوارض متعدد و جدی برای او فراهم کند.

سوال ۲-۱۰: واکسن آنفولانزا چه عوارضی دارد؟

اگر چه این نکته بدیهی است اما ذکر آن خالی از فایده نیست که گفته شود «کسی با تزریق واکسن آنفولانزا، آنفولانزا نمی‌گیرد».

مهمترین و خطرناک ترین عارضه واکسن آنفولانزا، عوارض ناشی از حساسیت به زرده تخم‌مرغ است. مکانی که از آن برای تولید واکسن استفاده شده است. این عارضه اگرچه خطرناک است اما فوق‌العاده نادر بوده و نمونه‌های اندکی، تاکنون از آن گزارش شده است. اهمیت موضوع باعث می‌شود که تزریق‌کنندگان واکسن آنفولانزا قبل از فروکردن سوزن در بازوی فرد متقاضی از او در مورد سابقه حساسیت به زرده تخم‌مرغ سوال کنند.

سوال ۲-۱۱: چرا باید هر سال واکسن آنفولانزا را تزریق کرد؟

واکسن آنفولانزا ترکیبی از دو نوع ویروس غیر فعال شده نوع A و ویروس غیرفعال شده نوع B می‌باشد. از آن جائیکه ویروس‌های آنفولانزا (البته نوع A آن) دائما در حال جهش ژنتیکی بوده و خصوصیات آنتی‌ژتی خود را تعویض می‌کنند، معمولا هر واکسن تنها می‌تواند برای سال‌های اندکی از فرد حمایت کند. هر سال سازمان بهداشت جهانی پیش بینی می‌کند که در سال آینده احتمال بروز کدام گونه از ویروس‌های آنفولانزا بیشتر است و بنابراین به کمپانی‌های داروسازی این اجازه را می‌دهد تا بهترین نوع واکسن را فراهم کنند. در هر فصل، واکسن برای گونه‌های خاصی از ویروس آنفولانزا فرمول‌بندی شده و البته نمی‌توان برای تمامی ویروس‌هایی که طی فصل پیش رو در سرتاسر جهان پیدا خواهند شد واکسن ساخت.

شکل ۲-۱۴: در بسیاری از کشورها بخصوص کشورهای نیمکرۀ شمالی و نزدیک به قطب (کانادا و…) تزریق واکسن آنفولانزا، برای همۀ
افراد جامعه (حتی سالمترین و شادابترین آن‌ها)، امری
ضروری و اجباری است.

فرموله کردن و ساختن میلیون‌ها عدد از واکسن توسط کارخانه‌های داروسازی حدود ۶ماه از سال طول می‌کشد. گاهی یک گونه جدید یا گونه‌ای که نادیده گرفته شده است، برجسته شده و بیماران زیادی را درگیر می‌کند. ذکر این نکته برای بیمارانی که واکسن زده‌اند و انتظار عفونت یا آلودگی را ندارند، ضروری است که برای ایجاد ایمنی بر علیه آنفولانزا پس از تزریق واکسن  به زما‌نی حدود ۲ هفته نیازمند خواهیم بود. بنابراین گاهی مشاهده می‌شود که یک فرد از واکسن آنفولانزا استفاده کرده اما در فاصله زمانی حدود یک هفته پس از واکسیناسیون دچار آنفولانزا می‌شود.

سوال ۲-۱۲: آنفولانزا چگونه تشخیص داده می‌شود؟

وقتی صحبت از تشخیص در بیماری آنفولانزا به میان می‌آید، دو نوع تشخیص مطرح می‌شود. ابتدا تشخیص خود بیماری آنفولانزا و سپس تشخیص نوع ویروس ایجاد کننده آنفولانزا.

تشخیص بییماری آنفولانزا و افتراق آن از سرماخوردگیِ معمولی در بسیاری از موارد ضرورتی ندارد. زیرا بسیاری از انواع آنفولانزا همانند یک سرماخوردگی معمولی دارای علایم عمومی بوده و در عرض ۳ تا ۴ روز خوب می‌شوند. اهمیت تشخیص آنفولانزا وقتی است که بیمار حال عمومی بدی داشته باشد و پزشک احساس کند استفاده از داروهای ضد ویروس به بیمار او کمک زیادی خواهد کرد. در چنین مواردی تشخیص بیماری آنفولانزا باید خیلی سریع و در مدت کوتاهی داده می‌شود. تشخیص بیماری آنفولانزا و همچنین تعیین نوع آنفولانزا از ۳ راه امکان پذیر است

شکل ۲-۱۵: تخم‌مرغ علاوه بر آنکه یک غذای مناسب و کامل است، در امر تشخیص ویروس آنفولانزا و البته ساختن واکسن آن، کمک‌های زیادی به بشر کرده است. فرقی هم نمی‌کند که اول تخم‌مرغ بوده است یا مرغ.

۱- استفاده از ترشحات بینی و یا حلق بیمار برای انجام کشت سلولی

۲-  استفاده از روشی به اسم PCR که با استفاده از ترشحات بینی و خلط، یا شسشوی برونش‌ها، انجام می‌شود. علاوه بر تشخیص آنفولانزا، برای تشخیص نوع ویروس آنفولانزا نیز موثر است.

۳- استفاده از پیگیری تشکیل آنتی‌بادی در خون بیمار

لازم به ذکر است که کشت سلولی روش استاندارد طلائی برای کشف یک عامل میکروبی است اما به زمانی حدود ۳ تا ۴ روز نیازمند خواهیم بود و این وسیله تشخیص به طور معمول در دسترس  همگان نیست. استفاده از روش PCR به زمانی حدود ۱ روز نیازمند است و با درجه حساسیت بالایی قابل انجام است.

برای استفاده از سرولوژی (پیگیری آنتی بادی در خون بیمار) به زمانی حدود ۲ هفته نیاز داریم. زیرا حدود ۲هفته طول می‌کشد تا بدن انسان واکنش خود را در برابر ویروس آنفولانزا با تشکیل آنتی بادی (آنتی تر) نشان دهد.

استفاده از این روش تنها برای انجام اقدامات آماری و پیگیری بیماری در جامعه دارای ارزش است و مشکلی را برای بیمار حل نمی‌کند زیرا اقدامات درمانی شامل استفاده از داروهای ضد ویروس وقتی مفید است که طی دو روز اول بیماری آغاز شود.

سوال ۲-۱۳: آنفولانزا چگونه درمان می‌شود؟

درمان بیماری آنفولانزا همانند درمان بسیاری از بیماری‌ها از ۳ قسمت اصلی تشکیل شده است:

۱- درمان علتی یا درمان عامل بیماری

۲- درمان علامتی یا درمان علائم و نشانه‌های ناشی از بیماری مثل تب، سردرد، دردهای استخوانی، عضلانی و ……

۳- درمان عوارض بیماری در صورت به وجود آمدن به عنوان مثال درمان و پیگیری نارسایی قلبی و درمان عفونت باکتریا‌یی             اضافه شده بر روی آنفولانزا.

شکل ۲-۱۶: از آنجایی‌که در بسیاری از موارد عامل ویروس سرماخوردگی یا آنفولانزا، تشخیص داده نمی‌شود، استفاده از داروها برای درمان علامتی بیمار، بسیار کمک‌کننده است.

۱- درمان علتی یا درمان عاملی بیماری: داروهای ضد ویروسی که بر علیه ویروس‌های آنفولانزا مورد استفاده قرار می‌گیرند دو گروه یا خانواده هستند.

گروه اول: مهارکننده‌های نورامینیداز (Neuraminidase )

دو داروی اصلی در این گروه عبارتند از: زانامیویر(Zanamivir) و اُسِلتامیویر(Oseltamivir) که این دومی با نام تجاری تامی فلو (Tami flu) در بین مردم شناخته شده است.

شکل ۲-۱۷ : مولکول زانامیویر، از داروهای مورد استفاده در درمان ویروس‌های آنفولانزای گروه A

گروه دوم : مهارکننده‌های پروتئین ۲M ( Inhibitor 2                  (M

دو داروی اصلی در این گروه عبارتند از: آما‌نتادین (Amantadine) و ریما‌نتید‌ین(Rimantidine)

گزارشهای متعددی از مقاومت داروئی ویروس‌های آنفولانزا در برابر داروهای مهارکننده پروتئین ۲M وجود دارد. بنابراین اگر بخواهیم از داروی ضدویروسی برای کنترل علائم بالینی ویروس آنفولانزا استفاده کنیم، داروهای گروه اول یعنی زانامیویر و اُسِلْتامیویر را مصرف خواهیم کرد.

ذکر یک نکته در درمان علتی آنفولانزا ضروری است و آن هم عدم نیاز به استفاده از داروهای آنتی باکتریال (ضد باکتری) مثل پنی‌سیلین‌ها، سفیکسیم، کوتریموکسازول و … در این بیماری می‌باشد. استفاده از این داروها تنها در دو صورت ضروری است. حالت اول وقتی است که فکر کنیم عامل سرماخوردگی، نه آنفولانزا، بلکه یک گلو درد چرکی است و بیمار گلو درد چرکی یا آنزین چرکی را با سرماخوردگی یا آنفولانزا اشتباه گرفته و با ذکر این تشخیص به پزشک مراجعه کرده است. حالت دوم هنگامی است که آنفولانزای یک فرد عارضه دار شده و یک عفونت باکتریایی برروی آنفولانزای او سوار شده است. پزشک  وقتی به این بیماری شک می‌کند که در طی روزهای چهارم به بعد بیماری، ابتدا علایم و به خصو ص تب فروکش کرده اما ناگهان تب مجددا عود کرده، تنگی نفس بیمار بدتر شده و خلط‌های او رنگ به رنگ سبز در آمده شدیدتر نیز شده باشند.

۲- درمان علامتی:

بیماری که به انفولانزا مبتلا شده است باید از استراحت کافی برخوردار باشد. مایعات فراوان مصرف کرده ازکشیدن  سیگار و مصرف الکل خودداری کند. برای مشکلات و علائم بالینی ایجاد  شده می‌توان از داروهای متعددی به عنوان علامت درمانی استفاده کرد.

شکل ۲-۱۸: در درمان آنفولانزا، لیموشیرین یادتان نرود!

الف: استفاده از استامینوفن برای کنترل تب و دردهای بیمار. تب بیمار معمولادر ۳-۲ روز اول شدید است و در این مدت بیمار باید هر ۴ ساعت تا حداکثر هر ۶ ساعت از حدود ۵۰۰ میلی‌گرم استامینوفن برای کنترل تب استفاده کند. بسیاری از بیماران به استفاده از استامینوفن اعتراض دارند و می‌گویند: چه فایده ای دارد از  استامینوفن استفاده میکنیم. زیرا وقتی چند ساعت می‌گذرد تب دوباره برمی‌گردد. به این بیماران باید گفت که چاره ی دیگری نداریم و از آنجا‌ئیکه افزایش درجه حرارت بدن و بالا بودن میزان سوخت و ساز می‌تواند منجر به ایجاد عوارض طول کشنده مثل ضعف شدید شود و از طرف دیگر تب تنها ۳-۲ روز اول شدید است پس باید طی این مدت و به فواصل۴ تا ۶ ساعته از تب بر استفاده کرد.

نکته مهم در کنترل تبِ بیماران، توصیه به عدم استفاده از آسپرین یا داروهای حاوی آسپرین در افراد زیر ۱۸ سال است.

در بعضی از عفونت‌های ویروسی و به خصوص ویروس آنفلانزای نوع B استفاده از آسپرین در کودکان می‌تواند به یک بیماری با نام «سندرم ری» منجر شود. این بیماریِ ناشناخته، کبد و مغز را مورد تجاهم قرار داده، علائم مربوط به نارسایی کبدی – مغزی را بوجود می‌آورد.

ب: استفاده از داروهای خانوادۀ بروفن (ابروفن، دیکلوفناک سدیم، ناپروکسن و…) برای کنترل دردهای استخوانی، عضلانی و همچنین سردرد بیمار در صورت عدم جواب به استامینوفن می‌توان از داروهای ذکر شده استفاده کرد.

ج: استفاده از داروهای ضد سرفه : داروهای حاوی کد‌ئین و دکسترومتورفان بهترین داروهابرای کنترل سرفه بیماران می‌باشد که می‌توان آن‌ها را به فاصله ۶ تا ۸ ساعته مورد استفاده قرار داد.

د: استفاده از داروهای آنتی‌هیستامین و ضد احتقان(ضد گرفتگی) برای کنترل علائم آبریزش و گرفتگی بینی.

لازم به ذکر است که قطرات بینی از نوع تنگ‌کننده‌های عروقی (فنیل افرین) نباید برای مدت زمانی بیشتر از ۳ روز مورد استفاده قرار گیرند. استفاده بیشتر و غیر علمی از این داروها باعث پدیده ای به نام ریباند شده که معنی آن برگشت علائم به صورت شدیدتر در صورت قطع دارو می‌باشد

سوال ۲-۱۴: پیش آگهی آنفولانزا چیست؟ یا به عبارت دیگر آنفولانزا چه مسیری را طی می‌کند؟

آنفولانزا همانند بسیاری از بیماری‌های ویروسی یک بیماری خود به خود محدود شونده بوده و در عرض ۱ تا ۲ هفته با بهبودی فرد پایان می‌پذیرد. تفاوت آنفولانزا با سرماخوردگی معمولی در ۲ نکته است.

نکته اول تفاوت در شدت بیماری است. به این صورت که بیمار مبتلا به آنفولانزا از علائم بالینی شدیدتر، مثل تب بالاتر، دردهای استخوانی – عضلانی شدیدتر، سردرد شدیدتر و… رنج خواهد برد. تفاوت دوم آنفولانزا با سرماخوردگی در مدت زمان آن است. سرماخوردگی معمولی حداکثر ۵ روز طول می‌کشد اما آنفولانزا می‌تواند برای یک تا دو هفته بیمار را آزار دهد. بسیاری از بیماران مبتلا به آنفولانزا پس از این مدت بهبودی کامل را بدست می‌آورند اما گاهی بیماری عارضه‌دار شده و طولانی خواهد شد. مهمترین عارضه آنفولانزا که خارج از دوره طبیعی آن به وقوع خواهد پیوست اضافه شدن یک عفونت باکتریایی برروی قسمتهای مختلف دستگاه تنفس فرد است.

عفونت‌های اصلی که به آنفولانزا اضافه می‌شود و باعث طولانی‌تر شدن بیماری می‌شوند عبارتند از:

سینه پهلو (ذات‌الریه)، برونشیت، سینوزیت و عفونت گوش میانی(اُتیت مدیا). آنچه در مورد سیر طبیعی آنفولانزا گفته شد مربوط به بیماری در افراد سالم بوده اما اگر فرد به هر دلیلی دارای ضعف سیستم ایمنی باشد آنفولانزا با همه سادگی می‌تواند اورا شدیداًٍ آزار دهد افرادی که می‌توان آنها را دارای ضعف سیستم ایمنی دانست عبارتند از:

۱- کودکان

۲- افراد سالمند

۳- کسانی که به ویروس HIV آلوده هستند یا در مرحله ایدز بیماری قرار دارند

۴- افرادی که دارای بیماری‌های مزمن تنفسی مثل آسم، برونشیت مزمن، برونشکتازی و… هستند.

۵- کسانی که به بیماری مزمن در ارگانهای مختلف بدن مبتلا می‌باشند مثل افراد مبتلا به نارسایی مزمن قلبی، نارسایی مزمن کبدی، نارسایی مزمن کلیوی، دیابتی‌ها و…

۶- افرادی که تحت پیوند عضو قرار گرفته‌اند.

 

 

 

 

 

فصل سوم‌

آنفولانزایA

(آنفولانزای انسانی – آنفولانزای خوکی)

سوال ۳-۱: آنفولانزای نوع A  چیست؟

همانطور که در فصل مربوط به کلیات آنفولانزا گفته شد ویروس‌های ایجاد کننده آنفولانزادر سه گروه قرار می‌گیرند: A، B، C

ویروس آنفولانزای A شایعترین ویروس آنفولانزا است که انسان و جانوران زیادی را گرفتار کرده، باعث بوجود آمدن علائم بالین متعددی در آنها می‌شود.

ویروس‌های موجود در این گروه خود از انواع مختلف تشکیل شده‌اند که فاکتورهای مختلفی باعث نامگذاری آنها در گذشته و حال شده است.

بعضی از ویروس‌های نوع A  تنها انسان‌ها را آلوده می‌کنند و بعضی فقط پرندگان، خوک‌ها، سگ‌ها، اسبها یا سایر جانوران را آلوده می‌کنند و البته ویروس‌هایی هستند که می‌توانند همه گروهها یعنی انسان و انواع جانوران را آلوده کنند.

سوال ۳-۲: چند نوع آنفولانزای نوع A داریم و اساس این تقسیم بندی چیست ؟

ژن موجود در ساختمان ویروس آنفولانزا توانایی ساخت انواع پروتئین را دارد که نامهای مختلفی دارند. دوتا از پروتئینهای مشهور شرکت کننده در ساختمان ویروس آنفولانزا عبارتند از : هم آگلوتنین (Hemagglutinin) و نورآمینیداز(Neuraminidase)

تغیراتی که در ساختمان این پروتئین‌ها بوجود آمده باعث شده است  که در  حال حاضر حدود ۱۶نوعH )یعنی از۱H تا ۱۶H) و ۹ نوع N (یعنی از۱ N تا ۹N) داشته باشیم.

از کنار هم قرار گرفتن انواع H در کنار انواع N ویروس‌های آنفولانزای مختلف با خاصیت‌های متعدد و متفاوت در انتخاب نوع میزبان و شدتِ بیماری ایجاد شده، بوجود می‌آید. بعنوان مثال ویروس آنفولانزای۱N1H،۲N1 H،۲H5 N و ……

روش دیگری نامگذاری انواع ویروس‌های آنفولانزا بر اساس میزبان‌های طبیعی آنها است. بعضی از ویروس‌های آنفولانزا انسان، بعضی خوکها، بعضی پرندگان و بعضی … را به عنوان میزبان خود انتخاب کرده و در آن زندگی می‌کنند.

برهمین اساس است که تا کنون نام‌هایی مثل آنفولانزای انسانی (Human influenza) آنفولانزای پرندگان (Bird flu) آنفولانزای خوکی (Swine flu) را شنیده‌اید.

سوال ۳-۳: ویروس‌های آنفولانزای A چه موجوداتی را مبتلا می‌کنند و هر گروه موجودات توسط کدام گروه از انواع گونه‌های ویروس A مبتلا می‌شوند؟

قبل از ارائه پاسخی کامل به این سوال اجازه دهید یک تقسیم‌بندی کامل از میزبانان ویروس A ارائه کنیم

۱- اولین گروه ویروس‌هایی هستند که به صورت فصلی در انسانها خود را نشان داده و دارای نام‌های دیگری مثل آنفولانزا ی انسانی (Human flu) یا آنفولانزای سالیانه (Annual flu) و یا آنفونلانزای فصلی (Seasonal flu) نامیده می‌شوند.

گونه‌های ۱N1H،‌ ۲N1 H، ۲N3 Hدر این گروه قرار دارند. یعنی انسان میزبان طبیعی این گونه‌ها می‌باشد البته این سه نوع ویروس به صورت اندمیک در بدن خوک‌ها نیز زندگی کرده و باعث آلودگی آنها می‌شوند.

۲- دومین گروه ویروس‌هایی هستند که به صورت اندمیک در بدن انسان زندگی نمی‌کنند اما می‌توانند در شرایط خاص وارد  بدن انسان شده و موجبات همه‌گیری منطقه‌ای یا جهانی را برای او فراهم کنند به چند مثال همراه با ذکر سال ایجاد همه گیری و نوع ویروس عامل توجه کنید.

الف: ویروس ۱N1H که می‌تواند به طور طبیعی هم در بدن انسان‌ها و هم در بدن خوک زندگی کند در سال ۱۹۱۸ اولین همه‌گیری در دوران مُدرن را ایجاد کرد و باعث مرگ و میر حدود ۵۰ میلیون انسان شد (بین ۲۰ تا ۱۰۰ میلیون ). دومین همه‌گیری جهانی این‌گونه از ویروس طی سال جدید میلادی ۲۰۰۹ سایه‌های ترس خود را بر سرتاسر جهان گسترش داد و نام آنفولانزای خوکی را (Swine flu)‌ را برای خود انتخاب کرد. همین‌جا لازم است اشاره کنم که علی رغم این نامگذاری ویروس

۱N1H تنها ویروسی نیست که می‌تواند در بدن خوک‌ها زندگی کرده و باعث بیماری در آن‌ها شود.

ب: ویروس ۲N2 H که در بدن پرندگان زندگی می‌کند باعث یک پاندمی (جهان‌گیری) شد که محل آغاز انتشار آن در سال ۱۹۵۷ از چین بود و در همان سالی که واکسن آنفولانزا ساخته شد (۱۹۵۷ میلادی ) با گسترش در بسیاری از نقاط جهان باعث مرگ و میر حدود ۱تا ۴ میلیون انسان شد.

از آنجایی‌که محل شروع انتشار و گسترش ویروسی در چین بود حافظه تاریخی علم پزشکی این پاندمی را با عنوان آنفولانزای آسیایی (Asian flu) ثبت کرده است.

ج: در فاصله سال‌های ۱۹۶۸ تا ۱۹۶۹ (حدود ۴۰ سال قبل) یک پاندمی (جهان‌گیری) از ویروس آنفولانزا باعنوان ۲N3H  آغاز شد که این ویروس در واقع شکل تغییر یافته ویروس ۲N2H بود و چون از هنگ‌کنگ آغاز شده بود آنفولانزای هنگ‌کنگی نامیده شد. این ویروس باعث مرگ حدود ۷۰۰ هزار نفر در سرتاسر جهان شد.

طی سال‌های اخیر بار دیگر نام ویروس ۲N3H برسر زبان‌ها افتاد و در صدر اخبار قرار گرفت. این اتفاق هنگامی روی داد که ویروس ذکر شده در سال ۲۰۰۳ میلادی زندگی کودکان زیادی را در کشور آمریکا به خطر انداخت.

د: ویروس ۱N5H با نام آنفولانزای پرندگان طی سال‌های اخیر باعث مرگ تعداد زیادی انسان و البته مرگ و میر و نابودی صدها میلیون پرنده (وحشی و اهلی) در سرتاسر جهان شد.

شکل ۳-۱: یک نفر باید از ویروسH5N1 بپرسد که واقعاً چطور دلت می‌آید، همچون طوفانی خانه‌خراب‌کن بر سر طوطی‌های زیبا، فرود بیایی.

 

۳- سومین گروه انواعی از ویروس‌های آنفولانزا هستند که در بدن سایر موجودات زندگی کرده و گاهی باعث بیماری و مرگ و میر آن‌ها می‌شوند. مرغابی‌ها و سایر پرندگان وحشی بطور طبیعی میزبانی گروه‌های زیادی از ویروس‌های آنفولانزای A را به عهده دارند. گاهی این ویروس‌ها به گونه‌های دیگر جانوری و انسان‌ها منتقل شده باعث جهانگیری (پاندمی) شدیدی شده، سرو صدای زیادی را به راه می‌اندازند.

ویروس آنفولانزای نوع A از طریق هوا، غذای آ‌لوده، آب، وسایل و لباس‌ها انتشار می‌یابد و البته نشان داده شده است که پخته شدن مناسب گوشت باعث مرگ ویروس شده و از انتقال آن جلوگیری می‌کند.

علائم بالینی ناشی از ویروس آنفلانزای A در حیوانات متعدد و متفاوت است ولی گونه‌هایی از آن که دارای خاصیت بیماری‌زایی شدید هستند می‌توانند در عرض چند هفته منجر به مرگ و نابودی جانور شوند

الف: آنفلانزای پرندگان :

گونه‌های بسیاری از انواع ویروس‌های آنفولانزایA  می‌توانند پرندگان را آ‌لوده کنند. گونه‌هایی مثل ۱N5H، ۲N7H، ۷N1H، ۳N7H، ۶N3 H، ۲N2N و… .

مثال‌های تاریخی فراوانی از مرگ و میر گونه‌های متعدد جانوری به‌علت انتشار شدید ویروس‌های عامل آنفولانزا حیوانی وجود دارد که به دو نمونه از آن‌ها اشاره می‌شود.

شکل۳-۲: گونه‌های بسیاری از انواع ویروس‌های آنفولانزایA  می‌توانند پرندگان را آ‌لوده کنند.

در سال ۲۰۰۳ میلادی، مزارع فراوانی از پرورش دهندگان پرنده در کشور هلند، به دنبال آلودگی با ویروس آنفولانزای A از نوع H1N1 پرندگان خود را از دست داده و متحمل ضررهای مالی فراوان شدند.

در سال ۲۰۰۵ میلادی، انتشار ویروس آنفولانزای A از نوع H5N1 منجر به مرگ و میر ده‌ها میلیون پرنده شد و از طرف دیگر، دولت‌ها و مراکز تصمیم‌گیری بهداشتیِ بسیار از کشورها، برای جلوگیری از انتشار این نوع ویروس و مهار انتقال آن به انسان، صدها میلیون پرنده را سر به نیست کردند.

ب: آنفولانزای خوکی (Swine – Flu)

هم ویروس آنفولانزایA و هم نوع C می‌توانند خوک‌ها را مبتلا کرده و باعث مرگ و میر آن‌ها شوند. ذکر این نکته ضروری است که همه گونه‌های ویروس آنفولانزای A نمی‌توانند خوک‌ها را مبتلا کنند بلکه گونه‌های محدودی قادر به این کار هستند.

شکل۳-۳: بشر، با استفاده از راه‌های مختلف، در نهایت، مسیر حرکت آنفولانزای خوکی را مسدود خواهد کرد.

نمونه‌های شناخته شده از ویروس آنفولانزای ‌‌A که می‌توانند باعث آنفولانزا در خوک‌ها شوند عبارتند از: H3N2 – H3N1 – H1N2 – H1N1

ج: آنفولانزای اسبی (Horseflu)  

تنها زمانی که ویروس‌های آنفولانزا به اسب‌ها حمله کرده و باعث بیماری در آن‌ها شدند، به سال ۱۹۵۶ میلادی بر می‌گردد (۵۳ سال قبل) در این سال مشخص شد که دو گونه از ویروس‌های آنفولانزای A یعنیN7H7  و H3N8 با حمله به اسب‌ها، قلب‌های آن‌ها را مورد هدف قرار داده و باعث تلف شدن بسیاری از آن‌ها گردید.

د: آنفولانزای سگی (Dog flu)

در سال ۲۰۰۴ میلادی، نژادی از سگ‌ها، توسط ویروس آنفولانزای A نوع H3N8  که یک ویروس ایجاد کننده آنفولانزای اسبی بود آلوده شده و تعدادی از آن‌ها به علت اختلالات تنفسی در فلوریدای آمریکا مردند.

سوال ۳-۴: ویروس آنفولانزای خوکی چیست؟

هرگونه‌ای از انواع ویروس‌های آنفولانزا که بتوانند در بدن خوک زندگی کرده به رشد یا جهش‌های خود در بدن این گروه جانوری ادامه دهند ویروس آنفولانزای خوکی نامیده می‌شوند. تاکنون مشخص شده است که ویروس آنفولانزای C و انواعی از ویروس‌های آنفولانزای A توانایی این کار را دارند.

انواعی از ویروس‌های آنفولانزایA  که می‌توانند در بدن خوک زندگی کنند عبارتند از:

H2N3 – H3N2 – H3N1 – H1N2 – H1N1

سوال ۳-۵: آنفولانزای خوکی چیست؟

هر عفونتی که توسط یکی از انواع ویروس‌های ذکر شده در بدن خوک‌ها بوجود آید آنفولانزای خوکی نامیده می‌شود.

جالب است که بدانید انتقال عفونت از خوک به انسان فوق‌العاده نادر بوده و تاکنون در تمام جهان تنها ۵۰ مورد ثابت شده از انتقال آنفولانزا توسط خوک به انسان وجود دارد.

یکی از دردناکترین حوادث مربوط به این نوع انتقال، انتقال آنفولانزای خوکی به یک زن و شوهر آمریکایی بود که چند روز پس از قدم‌زدن در یک مزرعه پرورش خوک اتفاق افتاد.

شکل ۳-۴ : بازدید از مزرعه پرورش خوک، یکی از ماجراهای تراژیک سال‌های پایانی قرن بیستم را در آمریکا رقم زد، مرگ مادر در روزهای آخر بارداری و زنده ماندن کودکی که سرنوشتش با بیماری آنفولانزای خوکی پیوند خورده است.

زن که باربارا نام داشت و ۳۲ ساله بود، ماه هشتم حاملگی خود را طی می‌کرد. او در هشتمین روز بیماری به دنبال عارضه سینه پهلو فوت کرد و پزشکان قبل از مرگش موفق به زایمان دختری شدند که در ماه‌های پایانی قرن بیستم، یازدهمین سالگرد تولد خود را در کنار پدرش جشن گرفت.

سوال ۳-۶: اگر انتقال آنفولانزا از خوک به انسان نادر است، پس این‌همه سروصدا برای چیست؟

آنچه در پاسخ به این سوال تا کنون نوشته شده است، تعریف واقعی آنفولانزای خوکی است اما آنفولانزای خوکی که طی سال اخیر میلادی (۲۰۰۹) در سرتاسر جهان پخش شده است، یک نمونه از ویروس H1N1  است که از نظر ژنتیکی، الگویی، شبیه H1N1 دارد که در بدن خوک‌ها زندگی می‌کند و این نوع ویروس از انسان‌ها به یکدیگر منتقل می‌شود نه از خوک به انسان. اثبات عدم انتقال ویروس H1N1 از طریق خوک‌ها به انسان باعث نجات جان آن‌ها شد و گرنه، برسر خوک‌ها همان بلایی آورده می‌شد که طی چند سال گذشته برسر پرندگان و ماکیان زیادی در سرتاسر جهان آورده شد.

ده‌ها میلیون از پرندگان (مرغ‌ها، خروس‌ها، بوقلمون‌ها و…) در طی چند سال گذشته برای متوقف کردن انتشار یک ویروس که نوعی H5N1  بود، در سرتاسر جهان، به گودال‌های مرگ سرازیر شدند تا بولدوزرها آن‌ها را با صدها تن خاک بپوشانند.

شکل ۳-۶ : برای این تصویر هیچ توضیحی ندارم تنها، حیفم آمد که چشم شما، از نوازش این تصویر زیبا، بی نصیب بماند.

ذکر این نکته برای بار دیگر ضروری است که وقتی در یک کتاب علمی با عنوان آنفولانزای خوکی برخورد می‌کنیم.

این ویروس می‌تواند H3N2 – H3N1 – H1N2 – H1N1ویا ویروس…

آنفولانزای C باشد. اما وقتی در جامعه و بین مردم عادی صحبت از آنفولانزای خوکی می‌شود. منظور ویروس‌ آنفولانزای A از نوع H1N1 است. ویروسی که اکنون در سرتاسر جهان پخش شده و هر روز در روزنامه‌ها، رادیو و تلویزیون ‌ها، آمارِ جدیدِ مرگ و میر ناشی از آن را در گوشه‌ای از جهان می‌شنویم.

سوال ۳-۷: ویروس آنفولانزای خوکی (A/H1N1) چگونه انتقال می‌یابد؟

این ویروس همانند سایر ویروس‌های ایجادکننده آنفولانزا از سه طریق به دیگران منتقل می‌شود.

۱- انتقال مستقیم توسط سرفه یا عطسه بیمار آلوده به طرف دهان، بینی و چشم فرد سالمی که در برابر بیمار قرار گرفته است.

۲- تنفس کردن ذرات آلوده که از طریق سرفه، عطسه و آب دهان بیمار وارد محیط شده و بصورت ذرات ریز و کوچک پراکنده شده‌اند.

۳- انتقال از طریق وارد کردن دست آلوده با عوامل عفونی در دهان، بینی یا چشم دست فرد یا مستقیماً در تماس با فرد بیمار آلوده شده مثل دست دادن یا اینکه فرد بیمار، وسایلی را آلوده کرده (مثل اسکناس، دستگیره و…) و حالا فرد سالم با آن‌ها تماس برقرار کرده و این دست آلوده را به دهان، بینی یا چشم خود وارد می‌کند.

 

شکل ۳-۶ : با هر عطسه یا سرفه، حدود چهل هزار ذره در هوا پخش می‌شود که هر کدام حاوی هزاران ویروس هستند.

وسایل آلوده محیطی عبارت‌اند از اسکناس، دستگیرهای در، کلیدهای برق و…

دانستن چند نکته برای آگاهی از اهمیت انتقال ذرات حاوی ویروس خالی از لطف نیست:

۱- وقتی یک فرد سرفه یا عطسه می‌کند، حدود ۴۰ هزار ذره در هوا پخش می‌شود که دارای اندازه‌های متعدد می‌باشند.

۲- ذراتی که قطر حدود نیم تا ۵ میکرون دارند می‌توانند برای لحظاتی در هوا باقی مانده و با تنفس فرد، وارد دستگاه تنفس او شوند.

۳- گاهی تنفس کردن، حتی یک ذره، می‌تواند باعث بوجود آمدن بیماری شود.

شکل ۳-۶: خطر آنفولانزای خوکی وجود دارد.
مواظب آدم‌های بیمار باشید!

۴- ذرات ویروس آنفولانزا، به طور متوسط برای حدود ۲ تا ۸ ساعت می‌توانند در محیط بیرونی و خارج از بدن فرد زنده بمانند.

۵- هرچه میزان رطوبت هوا کمتر باشد و هرچه میزان اشعه ماوراء بنفش (نور خورشید) کمتر باشد، ذرات ویروس بیشتر زنده می‌مانند و این مسئله به عنوانِِِِ یکی از عوامل بیشتر بودن بیماری آنفولانزا در پاییز و زمستان شناخته شده است.

۶- از آنجاییکه ویروس آنفولانزا می‌تواند برای مدتی خارج از بدن انسان زندگی کند، بنابراین وسایل آلوده‌ای مثل اسکناس، دستگیره درب، کلیدهای برق و سایر وسایل خانگی می‌توانند عامل انتقال بیماری باشند.

۷- مدت زمانی که ویروس آنفولانزا می‌تواند بر روی سطوح آلوده باقی بماند متفاوت است مثلاً:

بر روی سطوح سخت بدون سوراخ مثل پلاستیک یا فلزات برای مدت یک تا دو روز باقی می‌ماند.

حدود ۱۵ دقیقه بر روی یک دستمال کاغذی خشک و تنها حدود ۵ دقیقه بر روی پوست باقی خواهد ماند.

البته اگر ویروس در ترشحات مخاطی قرار داشته باشد، این زمان‌ها طولانی‌تر خواهد شد.

۸- ویروس آنفولانزای مرغی یا آنفولانزای پرندگان اگر یخ زده باشد برای مدت نامعلوم زنده خواهد بود.

۹- ویروس‌های آنفولانزا اگر برای ۶۰ دقیقه در درمای بالاتر از ۵۶ درجه سانتی گراد بمانند از بین می‌روند، علاوه بر آن، اگر میزان اسیدتیه محیط زیاد باشد و PH آن به کمتر از ۲ برسد، ادامه حیات ویروس‌های آنفولانزا غیر ممکن است.

سوال ۳-۸: عفونت با آنفولانزای خوکی (A/H1N1) باعث بوجود آمدن چه علایمی در فرد می‌شود؟

علائم بالینی ناشی از آنفولانزای A/H1N1 شبیه علایم ناشی از آنفولانزای فصلی می‌باشد و به همین دلیل هرگز نمی‌توان از روی دقت کردن در علائم بالینی، نوع ویروس را تشخیص داد. این علایم عبارتند از تب، سرفه، گلودرد، دردهای استخوانی عضلانی، لرز، خستگی، ضعف، گرفتگی و آبریزش بینی، سردرد و گاهی اسهال و استفراغ

(عمومی)

– تب

(بینی و حلق)

– آبریزش بینی

– گلو درد

(گوارشی)

– اسهال

(معده)

– تهوع

– استفراغ

(تنفس)

– سرفه کردن

(عصبی – روحی)

– گیجی

– از دست رفتن اشتها

شکل ۳- ۷: علائم بالینی ناشی از ویروس آنفولانزای خوکی

سوال ۳-۹: اگر علائم بالینی ویروس آنفولانزای A از نوع H1N1، دقیقاً شبیه آنفولانزای فصلی است پس چرا این همه سر و صدا به راه افتاده و چرا این همه از آن می‌ترسیم؟

پزشکان از علائم بالینی معمول در ویروس آنفولانزای A  از نوع H1N1 نمی‌ترسند، ترس آن‌ها از عوارض ایجاد شده توسط این بیماری است. وقتی که یک فرد دچار این عفونت می‌شود، بیشتر از ۹۵ درصد موارد به خودی خود وبطور معمول پس از طی شدن دو هفته همه علائم بالینی از بین رفته و فرد بهبودی کامل می‌یابد. درصد خیلی کمی از بیماران دچار عارضه شده، بیماری طول کشیده و منجر به آزار بیمار می‌شود.

سوال ۳-۱۰: منظور از عوارض ایجاد شده توسط ویروس آنفولانزای H1N1 / A چیست؟

عوارض ایجاد شده توسط این ویروس در جدول ۳-۱ آورده شده‌اند، این عوارض را می‌توان در دو گروه  ریوی و خارج ریوی تقسیم بندی کرد که هر گروه خود به قسمت‌های متفاوت تقسیم می‌شود.

عوارض ریوی « ۱- سینه پهلو یا ذات‌الریه « ۱- ویروسی

۲- باکتریایی

۳- ویروسی+ باکتریایی

 
۲- سینوزیت

۳- برونشیت

۴- بدتر شدن آسم، برونشیت مزمن

۵- کروپ

۶- عفونت و التهاب گوش میانی

 
عوارض

خارج ریوی«

۱- عوارض قلبی « التهاب عضله قلب (میوکاردیت)

التهاب پرده قلب(پری کاردیت)

۲- عوارض عصبی « ۱- التهاب مغز(انسفالیت)

۲- بیماری گیلن باره

۳- التهاب نخاع (میلیت)

۳- عوارض عضلانی « ۱- التهاب عضلات

۲- تظخریب عضلات که منجر به نارسایی کلیه می‌شود.

جدول ۳-۱: عوارض ایجاد شده توسط ویروس آنفولانزای H1N1/ A

سوال ۳-۱۱: چگونه می‌توان از انتقال ویروس آنفولانزای H1N1/ A جلوگیری کرد؟

برای جلوگیری از انتشار این بیماری و جلوگیری از آلودگی با آن همانند همه آنفولانزاها و سرماخوردگی‌ها افراد جامعه چه آن‌ها که بیمارند و چه آن‌ها که از سلامتی برخوردارند باید دستورات زیر را اجرا کنند.

۱- دست‌های خود را با آب و صابون بشوئید، بخصوص وقتی که خود مبتلا هستید و دست‌هایتان خود را به هنگام سرفه یا عطسه به دهان و بینی نزدیک کرده‌اید یا اینکه سالم هستید و بدون آگاهی از بیماری فرد با او دست داده‌اید و بعداً متوجه آلودگی شده‌اید.

شکل ۳-۸: شستن دست‌ها با آب و صابون از اولین و بهترین اقدامات برای جلوگیری از انتقال ویروس آنفولانزا است.

۲- در فصول سرد (پاییز و زمستان) که امکان آلودگی فراوان است از تماس دست‌های خود با دهان، بینی و چشم‌ها جلوگیری کنید. ویروس‌ها به راحتی از این طریق امکان انتقال دارند.

۳- تا می‌توانید از نزدیک شدن به فرد بیمار خودداری کنید.

۴- اگر بیمار هستید، حتماً به هنگام سرفه یا عطسه کردن، از دستمال کاغذی استفاده کنید و پس از آلوده شدن دستمال کاغذی آن را در درون نایلون فریزر قرار داده، در سطل آشغال بیندازید.

(خیلی خوب، لازم نیست بخندید، نایلون پیش‌کشتان، دستمال کاغذی را فقط در سطل آشغال بیندازید).

شکل۳-۹: واکسن اخیراً ساخته شده بر علیه آنفولانزای خوکی که قرار است طی روزهای ابتدایی آذرماه ۸۸ وارد بازار دارویی ایران شود.

۵- اگر دستمال کاغذی همراه ندارید، در دست‌های خود سرفه یا عطسه نکنید، بلکه دست پوشیده از آستین لباس را در برابر بینی یا دهان خود بگیرید.

۶- اگر بیمار هستید، در منزل بمانید و حتی الامکان از رفتن به مدرسه، دانشگاه و محل کار خودداری کنید.(مرخصی استعلاجی با من، شما فقط حق ویزیت یادتان نرود!)

۷- در ابتدای هر پاییز از واکسن آنفولانزا استفاده کنید.

۸- وقتی که واکسن آنفولانزای H1N1 / A در اختیار عموم قرار گرفت، از آن استفاده کنید.

سوال ۳-۱۲: ویروس آنفولانزای H1N1 / A در چه کسانی می‌تواند خطرناک باشد؟

این ویروس، همانند سایر ویروس‌های آنفولانزا وقتی که فرد مبتلا، به هر دلیلی دچار ضعف و اختلال در سیستم ایمنی باشد، خطرناک خواهد بود.

افراد زیر زمینه‌ای مساعد برای ایجاد عوارض ناشی از ویروس آنفولانزا را با خود همراه دارند و از چنین افرادی باید مراقبت بیشتر بعمل آورد تا دچار بیماری و عوارض ناشی از آن نشوند.

۱- افراد بالاتر از ۶۵ سال

۲- افرادی که به بیماری مزمن ریوی مثل آسم، برونشیت و برونشکتازی مبتلا هستند.

۳- بیماران دیابتی

۴- بیماران مبتلا به نارسایی کلیه، دیالیزی‌ها و افرادی که پیوند کلیه دریافت کرده‌اند.

۵- افرادی که دچار بیماری‌های قلبی مثل نارسایی قلبی هستند.

۶- افراد کمتر از ۲ سال

سوال۳-۱۳: ویروس آنفولانزای H1N1/A چگونه تشخیص داده می‌شود؟ آیا هر فردی که دچار علائم سرماخوردگی بود، باید از نظر وجود یا عدم وجود ویروس آنفولانزا و به خصوص گونه H1N1/A آن کنترل گردد؟

فبل از توضیح دادن راجع به روش‌های تشخیص ویروس H1N1/A لازم است به این نکته اشاره کرد که همه بیماران مبتلا به علائم سرماخوردگی، بخصوص آن‌هایی که از علائم بالینی اندکی برخوردار هستند، نیازمند انجام آزمایشات و استفاده از تست‌های  تشخیصی برای اثبات آنفولانزا یا تعیین نوع آن نیستند. اگر بیماری به هر دلیل دارای ضعف شدید سیستم ایمنی بوده و درمان آنفولانزا با استفاده از داروهای ضد ویروسی بتواند به او کمک زیادی بکند، یا اینکه بیمار به سمت عوارض ناشی از بیماری حرکت کند، انجام اقدامات تشخیصی ضروری است. لازم به ذکر است که داروهای ضد ویروسی بر علیه آنفولانزا وقتی می‌توانند خیلی موثر باشند که در یکی دو روز ابتدای بیماری شروع شوند، وقتی که چند روز از شروع بیماری گذشت تشخیص نوع ویروس و استفاده از داروهای ضد ویروس به او کمک زیادی نخواهد کرد. در این مرحله تشخیص بیماری برای جلوگیری از انتقال به دیگران بیشتر مفید است تا برای خود بیمار.

تشخیص ویروس آنفولانزای H1N1/A از سه طریق امکان‌پذیر است.

روش اول استفاده از ترشحات بینی و حلق و… و کشت آن‌ها در محیط‌های خاص می‌باشد.

این روش قطعی ترین روش بوده اما نیازمند زمانی در حدود سه تا چهار روز می‌باشد و پس از این مدت، تشخیص عامل بیماری همان‌طور که گفته شد، دردی را از بیمار درمان نمی‌کند.

دومین روش استفاده از روشی به نامPCR  است که معمولا در عرض یک روز آماده شده و از حساسیت با درصد بالایی برخوردار است.

سومین روش استفاده از کشف آنتی‌کر(آنتی‌بادی) در خون فرد است که حدود ۱۰ تا ۱۴ روز پس از شروع بیماری امکان‌پذیر است. زیرا بدن انسان برای ایجاد آنتی بادی در برابر ویروس آنفولانزا که به آن حمله کرده است به زمانی حدود با ۱۰ تا ۱۴ روز نیازمند است.

استفاده از این روش برای انجام اقدامات آماری و تشخیص بیماری در جامعه مفید است.

سوال۳-۱۴: آنفولانزای H1N1/A چگونه درمان می‌شود؟

برای برخورد درمانی با این ویروس همانند سایر آنفولانزاهای فصلی و سایر سرماخوردگی‌ها، از سه نوع درمان استفاده می‌کنیم.

۱- انجام اقدامات مراقبتی مثل استراحت، نوشیدن مایعات فراوان، و استفاده از داروهای مسکن، تب‌بر، ضد سرفه، ضد احتقان و آنتی‌هیستامین‌ها، اولین اقدام درمانی در برخورد با این بیماری است.

۲- استفاده از داروهای ضد ویروس: چهار دارویی که در برخورد درمانی با ویروس آنفولانزا مورد استفاده قرار می‌گیرند عبارتند از:

آمانتادین (Amantadine)

ریمانتیدین (Rimantidine)

زانامیویر(Zanamirir)

اُسلتامیویر(Oseltamirir)

شکل ۳-۱۰ : اُسِلتامیویر با نام تجاری تامی‌فلو، از داروهای موثر برای کنترل آنفولانزا و بخصوص آنفولانزای خوکی است.

این داروها را می‌توان هم برای درمان و هم برای جلوگیری از انتقال عفونت (یعنی بعنوان پیش‌گیری‌کننده) مورد استفاده قرار داد.

امروزه گزارشات زیادی از مقاومت دارویی نسبت به دو داروی اول وجود دارد و دو داروی دیگر یعنی زانامیویر و اُسلتامیویر بعنوان داروی انتخابی در برخورد با آنفولانزایH1N1 / A مورد استفاده قرار می‌گیرند.

میزان توصیه شده برای هر دارو عبارت است از:

زانامیویر: ۱۰ میلی‌گرم دوبار در روز بصورت استنشاقی برای ۵ روز

اُسِلتامیویر: ۷۵ میلی‌گرم دو بار در روز بصورت خوراکی برای ۵ روز

این مقدار از دارو هم برای جلوگیری از انتقال بیماری و هم برای درمان فرد بیمار فوق‌العاده موثر بوده و علائم بالینی ناشی از بیماری را که در حالت معمول می‌تواند حدود دو هفته طول بکشد به یک تا دو روز کاهش می‌دهد.

A مورد استفاده قرار می‌گیرند.

میزان توصیه شده برای هر دارو عبارت است از:

زانامیویر: ۱۰ میلی‌گرم دوبار در روز بصورت استنشاقی برای ۵ روز

اُسِلتامیویر: ۷۵ میلی‌گرم دو بار در روز بصورت خوراکی برای ۵ روز

این مقدار از دارو هم برای جلوگیری از انتقال بیماری و هم برای درمان فرد بیمار فوق‌العاده موثر بوده و علائم بالینی ناشی از بیماری را که در حالت معمول می‌تواند حدود دو هفته طول بکشد به یک تا دو روز کاهش می‌دهد.

دیدگاه ها بسته شده است